सम्पादकीय: नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) को हालै सार्वजनिक प्रतिबद्धतापत्र केवल चुनावी दस्तावेज मात्र होइन; यो बदलिँदो राजनीतिक मनोविज्ञानको संकेत पनि हो। विशेषतः ‘जेनजी आन्दोलन’ पछि बनेको असन्तोष, अविश्वास र व्यवस्था–विरोधी मनोभावलाई आत्मसात् गर्ने स्पष्ट प्रयास यसमा देखिन्छ। प्रश्न यति मात्र हो—यो रूपान्तरण हो कि पुनःब्रान्डिङ?

प्रतिबद्धतापत्रको भाषाशैली हेर्दा नेकपा अब परम्परागत वर्ग–संघर्षको विमर्शबाट केही पछि हटेर ‘युवा असन्तोष’ र ‘सिस्टम सुधार’को एजेन्डामा केन्द्रित भएको देखिन्छ।

यो रणनीति विश्वव्यापी लोकप्रियतावाद को नयाँ रूपसँग मेल खान्छ—जहाँ पार्टीहरूले आफूलाई ‘जनताको साँचो प्रतिनिधि’ र अरू सबैलाई ‘यथास्थितिवादी’ वा ‘सिद्धान्तहीन’ भन्दै ध्रुवीकरणको रेखा कोर्छन्।

नेकपाले कांग्रेस–एमालेलाई यथास्थितिवादी, नयाँ शक्तिलाई पपुलिष्ट र राप्रपालाई पुनरुत्थानवादी भन्दै आफूलाई ‘अग्रगमनको एकमात्र विश्वसनीय शक्ति’का रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। तर विडम्बना के छ भने, यही पार्टी विगतमा सत्ताको केन्द्रीय धुरीमा रहँदा पनि संरचनागत सुधार किन सम्भव भएन?

लोकप्रियतावादको शक्ति आशामा हुन्छ; तर यसको कमजोरी स्मृतिमा हुन्छ। मतदाताको स्मृति कमजोर भए लोकप्रियतावाद सफल हुन्छ, तर स्मृति बलियो भए प्रश्नहरू चर्किन्छन्।

शासकीय सुधार : प्रतिबद्धता र विश्वसनीयता

संविधान संशोधन, निर्वाचन प्रणाली सरलीकरण, मन्त्रिपरिषद् सानो बनाउने, लोकपाल स्थापना गर्ने जस्ता प्रस्तावहरू सिद्धान्ततः सकारात्मक छन्।

तर राजनीतिक विश्वसनीयता (credibility) केवल प्रस्तावबाट होइन, विगतको अभ्यासबाट मापन हुन्छ। नेकपा स्वयंले नेतृत्व गरेका सरकारहरूमा प्रशासनिक सुधार किन आक्रामक रूपमा अघि बढेन?

यदि पार्टी अहिले साँच्चै सुधारवादी छ भने उसले आफ्नो विगतको आत्मालोचना स्पष्ट रूपमा गर्नुपर्छ। आत्मालोचना बिना सुधारको वाचा केवल भाषण जस्तो देखिन्छ।

प्रविधि–शासन र युवा मनोविज्ञान

प्रतिबद्धतापत्रमा प्रत्यक्ष रूपमा धेरै प्रविधि–सम्बन्धी शब्द नभए पनि यसको समग्र संरचना ‘परिणाममुखी शासन’, ‘मेरिटबेस नियुक्ति’, ‘छिटो सेवा’ जस्ता अवधारणामा आधारित छ।

यो जेनजी पुस्ताको सोचसँग मेल खान्छ—जहाँ विचारधाराभन्दा कार्यक्षमता, भाषणभन्दा डेलिभरी र संरचनाभन्दा नतिजा महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

तर प्रविधि–शासन (techno-governance) केवल डिजिटल सेवा विस्तार होइन; यो पारदर्शिता, डेटा–आधारित निर्णय र जवाफदेहिताको प्रणाली हो। नेकपाले यस्ता संरचनात्मक रूपान्तरणका स्पष्ट कार्ययोजना प्रस्तुत नगरेसम्म ‘सुधार’को भाषा अधूरो रहन्छ।

आर्थिक लक्ष्य : महत्वाकांक्षा कि यथार्थ?

दोहोरो अंकको आर्थिक वृद्धि, ५ लाख रोजगारी, गरिबी दर ५ प्रतिशतमा झार्ने जस्ता लक्ष्य राजनीतिक रूपमा आकर्षक छन्।

तर नेपालको संरचनागत अर्थतन्त्र—रेमिट्यान्स–निर्भरता, उत्पादनशील क्षेत्रको कमजोरी, निजी क्षेत्रको सीमित विस्तार—लाई हेर्दा यी लक्ष्यहरू कसरी हासिल हुने?

यदि नीतिगत स्पष्टता छैन भने महत्वाकांक्षा लोकप्रिय नारामा सीमित हुन्छ।

मूल प्रश्न : रूपान्तरण कि रणनीतिक समायोजन?

जेनजी आन्दोलनले देखाएको सबैभन्दा ठूलो सन्देश थियो—‘हामी पुरानो भाषामा राजनीति सुन्न चाहँदैनौँ।’

नेकपाले अहिले नयाँ भाषा प्रयोग गरिरहेको छ। तर के सोच र संरचना पनि बद्लिएको छ?

यदि पार्टीले

• आन्तरिक लोकतन्त्र बलियो बनाउँछ,
• नेतृत्वको पुस्तान्तरण गर्छ,
• विगतका त्रुटिमाथि स्पष्ट आत्मालोचना गर्छ,
• र सुधारलाई संस्थागत बनाउँछ,

तब मात्र यो दस्तावेज रूपान्तरणको प्रारम्भ हुन सक्छ।

अन्यथा, यो केवल राजनीतिक बजारमा नयाँ प्याकेजिङ भएको पुरानै सामग्री ठहरिन सक्छ।

नेपालको राजनीति अहिले संक्रमणकालीन मोडमा छ। युवा असन्तोष, प्रविधि–सञ्चालित जनमत र विश्वव्यापी लोकप्रियतावादको लहरबीच दलहरू आफूलाई पुनःपरिभाषित गरिरहेका छन्।

नेकपाको प्रतिबद्धतापत्र यही पुनःपरिभाषणको प्रयास हो। तर अन्ततः मतदाताले भाषण होइन, विश्वसनीयता तौलिने निश्चित छ ।

जेनजी पुस्ताले प्रश्न सोध्न सिकिसकेको छ—अब उत्तर दिने पालो दलहरूको हो।