काठमाडौं । बजारमा लोकप्रिय मानिएको ‘करेन्ट’ चाउचाउ गुणस्तरहीन ठहरिएपछि उत्पादक कम्पनी Yashoda Foods Pvt. Ltd. दबाबमा परेको छ । सरकारी निकायले परीक्षणमार्फत चाउचाउको गुणस्तरमा समस्या रहेको पुष्टि गरिसकेपछि कम्पनीले पनि अन्ततः उत्पादनमा समस्या देखिएको तथ्य स्वीकार गरेको छ । तर, कम्पनीले यसको मुख्य कारण उत्पादन प्रक्रिया नभई “चर्को घाम र अनुचित भण्डारण” भएको दाबी गर्दै दोष आफूबाट टार्न खोजेको देखिएको छ ।

विभिन्न सञ्चारमाध्यममार्फत विज्ञापन शैलीमा सार्वजनिक गरिएको कम्पनीको सन्देशमा “मिति र म्याद हेरेर मात्र उपभोग गर्न” उपभोक्तालाई आग्रह गरिएको छ । यसलाई धेरैले अप्रत्यक्ष रूपमा गुणस्तरमा समस्या भएको स्वीकारोक्तिका रूपमा लिएका छन् । किनभने, अहिलेसम्म कम्पनीले आफ्ना उत्पादन पूर्ण सुरक्षित रहेको दाबी गर्दै आएको थियो । तर, पछिल्लो सन्देशमा भने उपभोक्तालाई सावधानी अपनाउन आग्रह गरिएको छ ।

सरकारी परीक्षण प्रतिवेदनअनुसार बजारबाट संकलित करेन्ट चाउचाउको नमुना गुणस्तर मापदण्डअनुसार नभेटिएको थियो । परीक्षणका लागि लगिएको नमुना कुनै घाममा राखिएको वा पानी परेको अवस्थाको नभई सामान्य र सुरक्षित भण्डारण गरिएको स्थानबाट संकलन गरिएको स्रोतको दाबी छ । यसले कम्पनीले दिएको “घामको प्रभाव” भन्ने तर्कमाथि थप प्रश्न उठाएको छ ।

‘ड्यामेज कन्ट्रोल’ मा कम्पनी ?

विज्ञापन सन्देशमा कम्पनीले आफू स्वदेशी उद्योग भएको, हजारौंलाई रोजगारी दिएको र नेपाली उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्ने जस्ता विषय पनि जोडेको छ । तर, आलोचकहरूले यसलाई “मुख्य विषयबाट ध्यान मोड्ने प्रयास” का रूपमा व्याख्या गरेका छन् । उपभोक्ताको स्वास्थ्यसँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषयमा स्पष्ट जिम्मेवारी लिनुको सट्टा भावनात्मक पक्ष अघि सारेर विषयलाई कमजोर बनाउन खोजिएको आरोप कम्पनीमाथि लागेको छ ।

खाद्य गुणस्तरको विषयमा प्रश्न उठिसकेपछि कम्पनीले तत्काल उत्पादन फिर्ता लिने, उपभोक्तासँग माफी माग्ने वा स्वतन्त्र परीक्षण सार्वजनिक गर्नेभन्दा पनि विज्ञापनमार्फत आफ्नो बचाउमा उत्रिएको देखिन्छ । यसले उपभोक्ताबीच थप आशंका पैदा गरेको छ ।

उपभोक्तामा बढ्दो चिन्ता

करेन्ट चाउचाउ विशेषगरी बालबालिका र युवापुस्तामाझ लोकप्रिय उत्पादन मानिन्छ । यस्तो अवस्थामा गुणस्तरमाथि प्रश्न उठ्नु सामान्य विषय होइन । सामाजिक सञ्जालमा धेरै उपभोक्ताले “यदि उत्पादन सुरक्षित थियो भने कम्पनीले किन मिति हेरेर मात्र खान आग्रह गर्‍यो ?” भन्ने प्रश्न उठाइरहेका छन् ।

खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रणसम्बन्धी जानकारहरूका अनुसार कुनै पनि प्याकेज्ड खाद्य सामग्री उचित तापक्रम र मापदण्डअनुसार उत्पादन तथा वितरण गरिएमा सामान्य घामकै कारण गुणस्तरहीन हुने अवस्था आउनु हुँदैन । यदि वितरण प्रणाली कमजोर थियो भने त्यसको जिम्मेवारी पनि उत्पादक कम्पनीकै हुने उनीहरूको तर्क छ ।

सरकारी निकायमाथि पनि प्रश्न

घटनापछि सरकारी निकायले बजार अनुगमनलाई अझ कडा बनाउने संकेत दिएका छन् । तर, उपभोक्ताले भने “यति ठूलो ब्राण्डको उत्पादनमा समस्या देखिँदासम्म नियामक निकाय किन मौन थियो ?” भन्ने प्रश्न पनि उठाएका छन् । खाद्य सुरक्षाको विषयमा प्रभावकारी निगरानी नभएको गुनासो लामो समयदेखि रहँदै आएको छ ।

उपभोक्ताको माग : पारदर्शी छानबिन होस्

उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरूले करेन्ट चाउचाउको सम्पूर्ण उत्पादन प्रक्रिया, प्रयोग गरिएका कच्चा पदार्थ, भण्डारण प्रणाली र वितरण संयन्त्रबारे स्वतन्त्र तथा पारदर्शी छानबिन हुनुपर्ने माग गरेका छन् । साथै, गुणस्तरहीन प्रमाणित उत्पादन बजारबाट तत्काल फिर्ता लिन र दोषी भेटिए कानुनी कारबाही गर्नुपर्ने आवाज पनि उठ्न थालेको छ ।

करेन्ट चाउचाउ विवादले फेरि एकपटक नेपालमा खाद्य सुरक्षाको अवस्था, बजार अनुगमनको प्रभावकारिता र ठूला ब्राण्डप्रति हुने नियामकीय नरम व्यवहारबारे गम्भीर बहस जन्माएको छ ।