१९६२ मा, राष्ट्रपति जोन एफ. केनेडीले अमेरिकी अन्तर्राष्ट्रिय विकास एजेन्सी (युएसएआइडी) स्थापना गरेपछि यसको पहिलो मिसन निर्देशकहरूलाई ह्वाइट हाउसमा स्वागत गरेका थिए । उनले विदेशी सहायता निरन्तर राख्ने राजनीतिक कठिनाइ स्वीकार्दै “तपाईंहरू जब जाँदै हुनुहन्छ, विदाइ समारोह हुने छैन। फर्किंदा पनि कुनै परेड हुने छैन।” वास्तविक पुरस्कार भनेको स्वयम्को काम र त्यसले स्वतन्त्रताको लागि पुर्याएको योगदान हो भनेका थिए ।

एउटा राष्ट्रको विदेश नीति उसको मानसिकताको झ्याल हो। युएसएआइडी स्थापना गर्ने अमेरिकाले आफैंलाई विश्वभर स्वतन्त्रताको रक्षक, अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको आधारस्तम्भ, र जनताको मन जित्ने लडाइँ लड्ने राष्ट्रका रूपमा हेथ्र्यो। अहिलेको अमेरिका भने युएसएआइडी को विघटन, साना राष्ट्रहरूलाई धम्की, अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूबाट हट्ने, र गाजामा जातीय सफाया गर्न प्रस्ताव राख्ने मानसिकतासँग जोडिएको छ। यो अमेरिका झन् सानो हुँदै गएको छ—क्षमता र आत्म–धारणामा।

राष्ट्रपति ट्रम्पले पुनःनिर्वाचनको अभियानमा अमेरिकाको भूमिकामा परिवर्तन ल्याउने वाचा गरेका थिए । उनले अफगानिस्तान र इराकजस्ता “अनन्त युद्ध” हरूबाट शिक्षा नलिने सुरक्षा अधिकारीहरूलाई अनुशासित बनाउने कुरा गरेका थिए । ग्लोबलाइजेसनबाट अमेरिका भन्दा अरूलाई बढी फाइदा पुगेको भन्दै उनले राज्यको पुरानो उपकरण—भन्सार कर(ट्यारिफ) प्रयोग गरी राम्रो व्यापार सम्झौता गर्ने बताएका थिए । पहिलो कार्यकालमा सरकारी कर्मचारीहरूले उनको नीति प्रतिरोध गरेको भन्दै उनले आफ्नो दोस्रो कार्यकालमा केवल ‘स्वामिभक्त’ अधिकारीहरू मात्र भर्ना गर्ने योजना बनाएका थिए ।

तर, ट्रम्पको हालको विदेश नीति उनका चुनावी वाचाहरू पूरा गर्नु मात्र होइन। उनले युएसएआइडी को विघटन, ग्रीनल्यान्डको कब्जा, र गाजाको सैन्य कब्जाको वाचा गरेर चुनाव लडेका थिएनन् । बरु, उनको नीति अमेरिकी आत्म–विश्वासको पतन हो—विश्वलाई अमेरिकी मूल्यहरूको रक्षा गर्दै नेतृत्व गर्ने होइन, शक्तिको विस्तार गरेर आफ्नो छवि निर्माण गर्ने प्रयास मात्र हो।

इतिहासमा धेरै सर्वसत्तावादी शासकहरूले आफ्ना उत्तराधिकारीहरूलाई कमजोर बनाउन विदेशी आक्रमणमा ध्यान केन्द्रित गरेका छन्। ट्रम्प पनि उस्तै देखिएका छन् । उनले आफ्नो राष्ट्रलाई कसरी महान बनाउने भन्नेभन्दा साना राष्ट्रहरूलाई कसरी धम्क्याउने भन्नेमा ध्यान दिइरहेका छन्। पनामा, ग्रीनल्यान्ड, क्यानडा, र मेक्सिकोसँग व्यापारिक द्वन्द्व सिर्जना गर्ने प्रवृत्तिले एकजना विद्यालयका ठूला केटाले सानालाई धकेल्ने मानसिकता झल्काउँछ।

अहिले जब भ्लादिमिर पुटिन युक्रेनको भूभाग कब्जा गर्न खोजिरहेका छन्, सी जिनपिङ ताइवानमाथि दाबी गरिरहेका छन्, र इजरायली नेताहरू गाजा तथा पश्चिम किनारलाई मिलाउने योजना बनाइरहेका छन्, ट्रम्पको “भू–राजनीतिक विस्तार” को अवधारणा कत्तिको खतरनाक हुनसक्छ भन्ने स्पष्ट छ। यदि अमेरिका नै नियमविहीन भए, अरू राष्ट्रहरूले नियम पालना किन गर्ने?

सबैभन्दा ठूलो झड्का भनेको ट्रम्पको “गाजालाई मध्यपूर्वको रिभिएरा बनाउने“ प्रस्ताव थियो। गाजामा दुई मिलियन फिलिस्तिनीहरूलाई जबरजस्ती धपाउने सोच न त सम्भव छ, न त मानवतावादी नै। तर, यो विचारले इजरायली अति–दक्षिणपन्थी नेता बेजालेल स्मोत्रिचलाई झन् बलियो बनाइदियो। “अब,” उनले भनेका छन्, “फिलिस्तिनी राज्यको विचारलाई सदाका लागि गाड्ने समय आयो।”

यदि ट्रम्प साँच्चिकै गाजावासी जनताको भलाइ चाहन्थे भने, युएसएआइडी को विघटन गरेर होइन, बरु त्यसलाई पुनःसक्रिय बनाएर सहायता प्रदान गर्नुपर्ने थियो। अहिले युएसएआइडीले आफ्नो काम गर्न नसक्दा, अमेरिका फिलिस्तिनीहरूलाई आवश्यक मानवीय सहयोग पुर्याउन अक्षम भएको छ। यसको असर केवल गाजामै सीमित छैन—यदी अमेरिकाले सहयोग रोक्छ भने चीनजस्ता राष्ट्रहरू व्यापार र लगानीका स्रोतका रूपमा अझ प्रभावशाली हुनेछन्।

राष्ट्रपति केनेडीले १९६२ मा युएसएआइडीका अधिकारीहरूलाई भनेका थिए, “हामी जहाँ अमेरिकी सेना पठाउन चाहँदैनौं, त्यहाँ तपाईंहरूलाई पठाउँछौं।” त्यो अमेरिका एक नयाँ शक्ति थियो, जसले संसारलाई सहायता दिने उद्देश्य राखेको थियो। अहिले, अमेरिका पतनको चरणमा छ, शक्ति विस्तार गरेर प्रतिष्ठा पुनःस्थापन गर्ने प्रयास गरिरहेको छ।

हाम्रो भविष्य अब विगत फर्काउने प्रयासमा छैन। न त हामी ‘अमेरिकालाई पुनःमहान’ बनाउन सक्दछौं, न त दोस्रो विश्वयुद्धपछिको व्यवस्था पुनःस्थापन गर्न सक्दछौं। यसको सट्टा, हामीले सोच्नुपर्ने कुरा यो हो कि अमेरिका अब कस्तो रूपमा विश्वसँग संवाद गर्न चाहन्छ? हामीले अब आफ्नो स्वार्थलाई केवल शक्तिशाली व्यक्तिहरूको इच्छामा सीमित राख्नु हुँदैन—बरु, एक फरक अमेरिका निर्माण गर्नुपर्छ, जहाँ शक्तिका नियमहरू, संस्थाहरू, र आदर्शहरूद्वारा निर्देशित हुन्छ।

(लेखक बेन रोड्स : राष्ट्रपति बाराक ओबामाको प्रशासनमा उप–राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकारका रूपमा सेवा गरेका थिए ।)फेब्रुअरी ९, २०२५,द न्यूयोर्क टाइम्सबाट