काठमाडौं १६ वैशाख । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले आफ्ना सांसदहरूलाई लेटरहेड, कार्डलगायत कागजातमा एकरूपता कायम गर्न र ‘माननीय’ सम्बोधन प्रयोग नगर्न दिएको निर्देशन सतहमा हेर्दा सकारात्मक सन्देश बोकेको देखिन्छ। नेपाली राजनीतिक संस्कृतिमा पदसँगै जोडिएको औपचारिकता र विशेषाधिकारको छायाबाट बाहिर निस्कने प्रयासका रूपमा यसलाई व्याख्या गर्न सकिन्छ।

तर प्रश्न उठ्छ—के केवल सम्बोधन हटाउँदैमा राजनीतिक संस्कार बदलिन्छ? व्यवहारमा सांसदहरूको आचरण, जवाफदेहिता र जनतासँगको सम्बन्ध कस्तो छ भन्ने नै वास्तविक मापन हो। हालै एक सांसदले आफूलाई ‘माननीय’ भन्दै स्वागत नगरेको भन्दै विद्यालयका प्रधानाध्यापकलाई हप्काएको घटना सार्वजनिक हुनु र त्यसपछि यस्तो निर्देशन आउनु संयोग मात्र मान्न गाह्रो छ। यसले पार्टीभित्र अनुशासन र सार्वजनिक छविप्रति चासो बढेको देखाए पनि निर्णय प्रतिक्रियात्मक जस्तो पनि देखिन्छ।

पार्टीले सांसदहरूलाई मेन्टर र सल्लाहकारसँग सिक्न सुझाव दिनु भने सकारात्मक पक्ष हो। नयाँ राजनीतिक शक्तिका रूपमा अनुभवको कमी स्वीकार गर्दै सुधारको बाटो रोज्नु परिपक्वताको संकेत हुन सक्छ। तर ‘टिकट नबाँड्ने’ चेतावनी र उल्लङ्घनमा कारबाहीको भाषा भने आन्तरिक नियन्त्रण कडा बनाउने प्रयास जस्तो देखिन्छ, जसले लोकतान्त्रिक अभ्यासभित्रै पनि दबाबको वातावरण सिर्जना गर्न सक्छ।

समग्रमा, ‘माननीय’ नलेख्ने निर्णय प्रतीकात्मक सुधार हो—तर पर्याप्त होइन। वास्तविक परिवर्तनका लागि सांसदहरूको व्यवहार, निर्णय प्रक्रिया र जनताप्रतिको उत्तरदायित्वमा सुधार देखिनुपर्छ। नत्र, शब्द परिवर्तन मात्रले पुरानो राजनीतिक शैली ढाक्ने आवरण बन्ने जोखिम रहन्छ।