शत्रुले गल्ती गर्दा कहिल्यै रोक्नु हुँदैन

इरानविरुद्ध युद्ध सुरु गर्दा अमेरिकाले मध्यपूर्वलाई पूर्ण रूपमा बदल्ने, खराब शासनलाई कमजोर बनाउने र इरानको आणविक महत्वाकांक्षालाई रोक्ने वाचा गरेको थियो। यो युद्धले विश्व नै बदल्न सक्थ्यो भन्ने धारणा थियो, किनकि यसले उदीयमान चीनलाई घुँडा टेकाउन सक्थ्यो। यसले देखाउन सक्थ्यो कि तेल आपूर्तिमा अमेरिकाको नियन्त्रणले चीनलाई कति कमजोर बनाउन सक्छ। साथै, यसले चीनको अनिच्छा वा आफ्ना मित्रहरूलाई बचाउन नसक्ने अमेरिकी सैन्य शक्तिको तुलनामा अमेरिकाको सैन्य सर्वोच्चतालाई बलियो बनाउने थियो।

लडाइँ सुरु भएको एक महिनापछि पनि, बीजिङको दृष्टिकोणबाट यो तर्क अझै गलत र अतिरञ्जित देखिन्छ। द इकोनोमिस्ट ले कूटनीतिज्ञ, विद्वान, विशेषज्ञ तथा पूर्व तथा वर्तमान सरकारी अधिकारीहरूसँग गरेको कुराकानीमा धेरैजसोले यो युद्धलाई गम्भीर अमेरिकी गल्ती ठानेका छन्। चीनले यसलाई नेपोलियन बोनापार्टलाई आउस्टर्लिट्जको युद्धअघि भनिएको भनाइसँग तुलना गर्दछ — “शत्रुले गल्ती गर्दा कहिल्यै रोक्नु हुँदैन।”

धेरै चिनियाँ विश्लेषकहरू विश्वास गर्छन् कि यो युद्धले अमेरिकाको पतनलाई झन् तीव्र बनाउँछ। उनीहरूले अमेरिकी आक्रामकतालाई राष्ट्रपति सी चिनफिङको “आर्थिक वृद्धि” भन्दा “सुरक्षा” लाई प्राथमिकता दिनुको प्रमाण मान्छन्। उनीहरू आशा गर्छन् कि युद्ध समाप्त भएपछि चीनले फाइदा उठाउन सक्ने अवसरहरू सिर्जना हुनेछन्। यद्यपि, पृष्ठभूमिमा केही चिन्ता र सम्भावित चिनियाँ गलत मूल्यांकनको संकेत पनि देखिन्छ।

बेइजिङको मुख्य दृष्टिकोण
बेइजिङ सोच्छ कि अमेरिका इरानमाथि आक्रमण गर्नुको कारण उसलाई आफ्नो शक्ति घट्दै गएको महसुस भएको छ। उन्नाइसौं शताब्दीको ब्रिटेन जस्तै, शक्ति कमजोर हुँदै जाँदा ठूलो सैन्य प्रदर्शन गर्नु सामान्य मानिन्छ। राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले विशेषज्ञहरूको सल्लाह अस्वीकार गरेका छन् र जंगली धम्की दिइरहेका छन्। उनी युद्धलाई राष्ट्रिय एकता कायम गर्न प्रयोग गर्न चाहन्छन्।

चिनियाँ विशेषज्ञहरू आशा गर्छन् कि यो युद्धले अमेरिकाको पतनको चर्चालाई थप बल दिनेछ। ट्रम्पको अनियन्त्रित कुराकानीले एक गलत कदमले अर्को गलत कदम निम्त्याउने देखाउँछ। यदि इरान अराजकतामा फस्छ वा शासन ढल्छ भने, अमेरिकाले मध्यपूर्वमा आगो नियन्त्रण गर्न असफल हुन सक्छ। यदि अमेरिकाले आणविक हतियार प्रयोग गर्छ भने, “अंकल साम” पूर्वी एशियातिर फर्किन्छ र २१औं शताब्दीको विश्व व्यवस्था चीनले निर्धारण गर्नेछ।

सबै देश अमेरिकाबाट टाढा रहन चाहन्छन् भन्ने होइन। चीनले आफ्ना मित्रहरूलाई कम भरपर्दो ठान्न थालेको छ, तर ऊ तिनीहरूबाट महँगो ऊर्जा र कच्चा पदार्थ किन्न तयार छ। यसले एसियाली देशहरूलाई अमेरिकाप्रति झन् रिस उठ्न सक्छ।

दोस्रो, प्रविधिमा आत्मनिर्भरता
चिनियाँ अधिकारीहरू सोच्छन् कि यो युद्धले प्रविधि र वस्तुमा आत्मनिर्भर बन्ने सी चिनफिङको नीतिको बुद्धिमत्ता प्रमाणित गर्छ। उनीहरूले आर्थिक वृद्धिको खर्चमा पनि यी प्रयासहरूलाई निरन्तरता दिएका छन्। सी चिनफिङले १३९ करोड ब्यारेल कच्चा तेलको रणनीतिक भण्डार तयार पारेका छन्। आणविक, सौर्य र वायु ऊर्जाबाट विद्युत उत्पादन विविधीकरण गरेका छन्। घरेलु कोइला खानीलाई पूर्ण क्षमतामा चलाएर इरानबाट तेल खरिदलाई सहज बनाइरहेका छन्। चीनले व्यावहारिक र सावधानीपूर्ण नीति अपनाइरहेको छ।

ट्रम्पले पनि आफ्नै चेकपोइन्टहरू बनाएका छन्। गत वर्ष शुल्क बढाएपछि सी चिनफिङले दुर्लभ अर्थ मिनेरल र ग्रिन प्रविधिका सामग्री आपूर्ति रोक्ने धम्की दिए। अब अमेरिकाले वैकल्पिक स्रोत खोजिरहेको छ। चीनले औषधि, चिप्स र लजिस्टिक्स क्षेत्रमा नयाँ आपूर्ति श्रृंखला बनाइरहेको छ। ऊ ‘क्वान्टम कम्प्युटिङ’ र रोबोटिक्स जस्ता भविष्यका प्रविधिमा प्रभुत्व जमाउन चाहन्छ।

यो युद्धले चीनका लागि नयाँ अवसर पनि खोलिदिएको छ। खाडी देशहरूले पुनर्निर्माण ठेक्का दिन सक्छन्। धेरै देशहरू हर्मुज जलडमरुमा भविष्यको नाकाबन्दीबाट डराएका छन् र चिनियाँ सौर्य, ब्याट्री तथा हरियो प्रविधि किन्न इच्छुक छन्।

चिनियाँ आशावादमा मिसिएको चिन्ता
चीनले अमेरिकालाई कमजोर भएको ठानेको छ। इरानमा फसेपछि ट्रम्पसँग सम्झौता गर्न सजिलो हुन सक्छ भन्ने चीनको आशा छ। मे महिनामा हुने शिखर सम्मेलनमा ट्यारिफ र निर्यात नियन्त्रण कम गर्ने सम्झौता गर्न चीन इच्छुक छ। आदर्श रूपमा, चीनलाई लाग्छ कि ट्रम्पले ताइवानको स्वतन्त्रताको विरोध गरोस् र शान्तिपूर्ण एकीकरणलाई समर्थन गरोस्।

तर यो आशावादमा चिन्ता पनि मिसिएको छ। अमेरिकी सेनाले कृत्रिम बुद्धिमत्ताको प्रयोग गरेर युद्ध सञ्चालन गरेको देखेर चिनियाँहरू चकित छन्। यसले ट्रम्पले ताइवान आक्रमण गर्न सक्छ भन्ने सम्भावनालाई पूर्ण रूपमा खारेज गर्न गाह्रो बनाएको छ।

अन्य चिन्ता आर्थिक छन्। यदि युद्ध लामो समयसम्म चल्यो भने चीनको निर्यातमा ठूलो असर पर्न सक्छ।

चीनको विश्लेषणमा एउटा ठूलो कमजोरी छ — चीनले अमेरिकालाई अझै पनि विश्व व्यवस्था कायम गर्न सक्ने ठूलो शक्ति ठान्छ।

अस्थिर विश्व चीनका लागि असजिलो हुन्छ। वैश्विक अराजकताले उसको निर्यातमा आधारित अर्थतन्त्रलाई कमजोर बनाउँछ। चीनले आफ्नो वैधता समृद्धि र स्थिरतामा आधारित गरेको छ।

अमेरिकाको पतनसँगै आउने परिदृश्य चीनलाई सहज नहुन सक्छ। तर अमेरिकाले पटक-पटक आफूलाई पुनर्जीवित गर्न सक्ने क्षमता देखाएको छ। चीन विचारधाराभन्दा बढी व्यावहारिक, सतर्क र लचिलो छ। जब अमेरिकाले विश्व सुरक्षाको नेतृत्व गर्न असफल हुन्छ, चीनले आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्दै लगिरहेको छ।

चीनले ठूलो विश्वासका साथ अनुमान लगाइरहेको छ कि अमेरिका अहिले सिर्जना गरिरहेको अराजकताको बीचमा असफल हुनेछ। त्यो भविष्य अमेरिकाको हो कि चीनको — अझै स्पष्ट भइसकेको छैन।

द इकोनोमिष्टबाट