काठमाडौं – नेपाली कांग्रेसका सभापति गगन थापाले आइतबार मतदाता भेटघाट कार्यक्रममा भने, “अब सिंहदरबार पनि जल्नुहुँदैन, गोली पनि चल्नुहुँदैन ।” उनले कर्तव्यबोध गरेर काम गर्नुपर्ने, सुशासन कायम गर्नुपर्ने र जनता कुशासनबाट आजित भएको जिकिर गरे । तर यो अभिव्यक्तिको बीचमा एउटा ठूलो प्रश्न उठेको छ : सिंहदरबार जलाउने को हो र गोली चलाउने को हो भन्न कांग्रेस किन सक्दैन ?

जतिबेला भदौ २३–२४ मा जेनजी आन्दोलन भयो, त्यतिबेला कांग्रेस नै सत्तामा थियो । गृहमन्त्री रमेश लेखक थिए, जसको मातहतमा प्रहरीले गोली चलाएको थियो । आन्दोलनका क्रममा २३ जनाको ज्यान गएको थियो । अर्कोतिर सिंहदरबारमा आगो लगाउने अधिकांश युवा अहिले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) मा छन् । रास्वपाले जेनजी आन्दोलनलाई आफ्नो राजनीतिक पुँजी बनाएको छ र बालेन शाह तथा रवि लामिछानेले त्यसलाई ‘क्रान्तिको निरन्तरता’ का रूपमा प्रस्तुत गरिरहेका छन् ।

तर गगन थापा वा अन्य कांग्रेसी नेताहरूले यो विषयमा मुख खोल्न सकेका छैनन् । कांग्रेसभित्रै यो विषयमा चर्को बहस छ तर सार्वजनिक रूपमा कसैले पनि जेनजी आन्दोलनको हिंसा र गोलीबारीको जिम्मेवारी लिन वा दोष दिन तयार देखिँदैन ।

कांग्रेसको मौनताका सम्भावित कारणहरू

१. सत्तामा रहेको जिम्मेवारी : जेनजी आन्दोलनका बेला कांग्रेस सत्तामा थियो । गृहमन्त्री रमेश लेखकले नै प्रहरीलाई निर्देशन दिएका थिए । आन्दोलन दबाउन गोली चलाएको आरोप लागेको छ । यदि कांग्रेसले ‘गोली चलाउने’ को नाम लियो भने आफ्नै सरकार र नेतृत्वमाथि औंला ठडिन्छ । यसले पार्टीभित्रै विभाजन निम्त्याउन सक्छ ।

२. रास्वपासँगको राजनीतिक प्रतिस्पर्धा : सिंहदरबार जलाउने अधिकांश युवा अहिले रास्वपामा छन् । रास्वपाले जेनजी आन्दोलनलाई आफ्नो ‘क्रान्तिको विरासत’ बनाएको छ । यदि कांग्रेसले ‘सिंहदरबार जलाउने’ को नाम लियो भने रास्वपाले यसलाई ‘क्रान्तिको अपमान’ भन्दै कांग्रेसविरुद्ध झन् आक्रामक प्रचार गर्नेछ । कांग्रेसलाई यो जोखिम मोल्न मन छैन ।

३. जनताको भावना र युवा मतदाता : जेनजी आन्दोलन युवा पुस्ताको आक्रोश थियो । त्यसलाई दबाउन गोली चलेको थियो । अहिले युवा मतदातामा रास्वपा र बालेनको प्रभाव बढ्दो छ । कांग्रेसले जेनजी आन्दोलनको हिंसालाई ‘गलत’ भन्दा युवा मतदाताबाट टाढा हुने डर छ । त्यसैले ‘सिंहदरबार नजल्ने, गोली नचल्ने’ भनेर सामान्यीकृत अभिव्यक्ति दिएर टार्न खोजिएको देखिन्छ ।

४. आन्तरिक असन्तुष्टि : कांग्रेसभित्रै जेनजी आन्दोलनको बेला गोली चलाउनु गलत थियो भन्ने धारणा छ । तर नेतृत्वले यो विषयमा खुलेर बोल्न सकेको छैन । गगन थापाको अभिव्यक्ति पनि यो आन्तरिक द्वन्द्वको परिणाम हो भन्ने विश्लेषण छ ।

गगन थापाको अभिव्यक्ति र यसको अर्थ

गगन थापाले भनेका छन् : “अब सिंहदरबार पनि जल्नुहुँदैन, गोली पनि चल्नुहुँदैन । हामीले कर्तव्यबोध गरेर काम गर्नुपर्छ । जनता कुशासनले आजित भएका छन् ।”

यो अभिव्यक्ति दुवै पक्षलाई सम्बोधन गर्ने प्रयास जस्तो देखिन्छ :

• सिंहदरबार नजल्ने → रास्वपालाई सन्देश
• गोली नचल्ने → आफ्नै सरकारको गतिविधिप्रति संकेत

तर उनले कुनै पनि पक्षको नाम नलिनुले कांग्रेसको दोधार स्पष्ट हुन्छ ।

राजनीतिक विश्लेषकहरूको मत

• केशव दाहाल : “कांग्रेसले जेनजी आन्दोलनको हिंसालाई न त स्वीकार गर्न सक्छ न त अस्वीकार । त्यसैले सामान्यीकृत अभिव्यक्ति दिएर टार्न खोजिएको छ । यो राजनीतिक रणनीति हो, तर यसले जनतामा विश्वास जित्न सक्दैन ।”
• सुचेता प्याकुरेल : “गगन थापाको यो भनाइले कांग्रेसभित्रको असहजता देखाउँछ । पार्टीले आफ्नो गल्ती स्वीकार गर्न नसक्दा र विपक्षीलाई दोष दिन नसक्दा मौनता साँचेको छ ।”

फागुन २१ को निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा कांग्रेसको यो मौनताले पार्टीको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाएको छ । जनताले ‘सिंहदरबार जलाउने र गोली चलाउने’ दुवै पक्षलाई जवाफदेही बनाउन चाहन्छन्, तर कांग्रेसले यो विषयमा खुलेर बोल्न सकेको छैन । यो मौनताको मूल्य मतदानमा कसरी प्रतिबिम्बित हुन्छ, त्यो हेर्न बाँकी छ ।