काठमाडौं : पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ ले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) लाई लक्षित गर्दै उठाएको प्रश्न—‘दलाल पूँजीवादको प्रोत्साहन गरेर नयाँको धाक लगाउने ?’—ले फागुन २१ को निर्वाचनमा विचारधारात्मक लडाइँको नयाँ आयाम थपेको छ। यो अभिव्यक्ति केवल व्यक्तिगत आक्रमण नभई प्रचण्डको राजनीतिक रणनीतिको हिस्सा हो, जसले रास्वपाको ‘नयाँ पुस्ता’ र ‘परिवर्तन’ को दाबीलाई वैचारिक रूपमा चुनौती दिन खोजेको छ।

गणतन्त्र र संघीयता नै सबैभन्दा नयाँ उपलब्धि :

प्रचण्डले दुईवटा मुख्य बुँदामा जोड दिएका छन् —नेपालको राजनीतिक इतिहासमा गणतन्त्रको स्थापना, संघीय संरचना र उत्पीडित समुदाय (महिला, दलित, आदिवासी जनजाति, मधेसी, मुस्लिम, थारु) लाई पहिचान तथा अधिकार दिने काम नेकपा (माओवादी केन्द्र) ले गरेको हो। यसलाई उनी ‘सबैभन्दा नयाँ’ को मापदण्ड मान्छन्।

रास्वपाको ‘नयाँ’ दाबी खोक्रो : प्रचण्डले रास्वपालाई ‘पपुलिस्ट’ पार्टीको संज्ञा दिएका छन्। उनको प्रश्न छ—सामाजिक सञ्जालमा होहल्ला गरेर, उदार पूँजीवाद र दलाल पूँजीवादको पक्षमा बोल्दै ‘नयाँ’ भन्ने ? यो प्रश्नले रास्वपाको आर्थिक नीति (बजारमुखी, उद्यमशीलता, निजी क्षेत्रको प्रोत्साहन) लाई ‘दलाल पूँजीवाद’ सँग जोडेर वैचारिक हमला गरेको छ।

यो हमलाले रास्वपालाई दुईवटा कोणबाट कमजोर बनाउने प्रयास गरेको देखिन्छ :

• वैचारिक रूपमा : गणतन्त्र–संघीयताको विरुद्धमा उभिएको आरोप लगाएर।
• आर्थिक रूपमा : दलाल पूँजीवादको पक्षधर भनेर पुरानो कम्युनिस्ट वर्गीय राजनीतिको फ्रेममा राखेर।

रास्वपाको ‘नयाँ’ दाबीको कमजोरी

रास्वपाले आफूलाई ‘पुराना दलहरू असफल भए’ भन्ने नारामा उभ्याएको छ। तर प्रचण्डको जवाफ छ—पुरानो/नयाँको मापन विचार र मुद्दाबाट हुन्छ, न कि उमेर वा सोसल मिडियाको लोकप्रियताबाट। रास्वपाले अहिलेसम्म कुनै ठोस वैकल्पिक मुद्दा (गणतन्त्रभन्दा अगाडिको) प्रस्तुत गर्न सकेको छैन। यसले प्रचण्डको तर्कलाई बलियो बनाउँछ।

यसबाहेक, रास्वपाको आर्थिक नीति (निजीकरण, उद्यमशीलता, कम कर) लाई प्रचण्डले ‘दलाल पूँजीवाद’ को रूपमा व्याख्या गरेका छन्। अहिलेको सन्दर्भमा यसले रास्वपालाई ‘जनविरोधी’ वा ‘धनी पक्षधर’ को छवि दिन सक्छ—जुन मध्यम वर्ग र युवा मतदातामा असर पार्न सक्छ।

राजनीतिक रणनीति

प्रचण्डको यो आक्रमण तीनवटा उद्देश्यले प्रेरित देखिन्छ :

रास्वपाको गति रोक्ने : रास्वपाको डिजिटल लहर र युवा समर्थन बढ्दै गएको बेला प्रचण्डले वैचारिक रूपमा उनीहरूलाई ‘पपुलिस्ट’ र ‘पुरानो सोच’ सँग जोडेर कमजोर बनाउने प्रयास गरेका छन्। प्रचण्डले आफूलाई गणतन्त्र र संघीयताको ‘वाहक’ का रूपमा स्थापित गर्दै नेकपालाई अझै पनि प्रगतिशील र नयाँ शक्तिका रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजेका छन्।

सम्भावित प्रभाव

• यदि रास्वपाले यो हमलालाई गम्भीरतापूर्वक लिएर स्पष्ट जवाफ दियो भने बहस थप रोचक बन्न सक्छ।
• यदि मौन बस्यो भने प्रचण्डको व्याख्या नै हावी हुन सक्छ।
• युवा मतदातामा ‘नयाँ’ को भावना बलियो छ, तर उनीहरूले वैचारिक बहसलाई कति महत्व दिन्छन् भन्ने पनि निर्णायक हुन्छ।

प्रचण्डको यो अभिव्यक्तिले निर्वाचनलाई ‘विचारधाराको लडाइँ’ मा बदल्ने प्रयास गरेको छ। रास्वपाको लागि यो चुनौतीपूर्ण मोड हो—किनकि उनीहरूले अहिलेसम्म मुख्य रूपमा ‘पुराना दलहरू असफल’ भन्ने भावनात्मक नारामा निर्भर गरेका छन्, तर वैचारिक रूपमा आफूलाई स्पष्ट रूपमा स्थापित गर्न सकेका छैनन्।

सिन्धुपाल्चोक बाह्रबिसेका पूर्व मेयर शेर्पा नेकपामा प्रवेश

यसैबीच नेकपा एमाले बागमती प्रदेशका सदस्य एवं सिन्धुपाल्चोक बाह्रबिसे नगरपालिकाका पूर्व मेयर निमफुन्जो शेर्पा नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)मा प्रवेश गरेका छन् ।

काठमाडौंमा आयोजित एक कार्यक्रममा शेर्पासहित ठूलो संख्यामा एमाले कार्यकर्ताहरु नेकपामा प्रवेश गरेका हुन् ।

नेकपा संयोजक पुष्पकमल दाहालले शेर्पासहित एमाले नेता कार्यकर्ताहरुलाइ नेकपामा स्वागत गरे । शेर्पा लामो समयदेखि एमालेमा असन्तुष्ट रहँदै आएका थिए ।

रास्वपाले प्रधानमन्त्री नै करारमा ल्याउन खोज्यो: विश्वप्रकाश शर्मा

यसैबीच एक अर्को कार्यक्रममा नेपाली कांग्रेसका उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले मुलुकको प्रधानमन्त्री नै करारमा बनाउन खोजेको भन्दै कटाक्ष गरेका छन्। 

शुक्रबार ललितपुरमा आयोजित कांग्रेसको भेटघाट कार्यक्रममा बोल्दै उपसभापति शर्माले लुकको प्रधानमन्त्री बन्ने कुरा चानचुने कर्मचारी नियुक्त गरेजस्तो नहुने जिकिर गरे। प्रधानमन्त्री हुनका लागि राजनीतिक जग बलियो हुनुपर्ने टिप्पणी गरे। 

‘अनि रास्वपाले करारमा प्रधानमन्त्री पद नियुक्त गर्नेगरी सल्लाह गरेका छौँ भन्छ। करारमा कर्मचारी नियुक्ति त सुनिएको तर आज देशको  प्रधानमन्त्री बनाउने भनेर जाँदै गर्दा फाउण्डेसनमा केही हुनुपर्‍यो,’ शर्माले भने। 

उनले भदौ २३ र २४ को जेनजी आन्दोलनपछि कांग्रेसबाहेक कुनै पनि दलले सुदृढ भएर जनतामाझ जान नसकेको बताए। एमालले जेनजी आन्दोलनपछि पार्टी विधान संशोधन गरेर दुई पटक अध्यक्ष भइसकेपछि अवकाश हुनुपर्ने प्रावधान हटाएर तीन पटक पनि अध्यक्ष हुन पाउने व्यवस्था गरेको टिप्पणी गरे। 

‘जेनजी आन्दोलनपछि एमालेले विधान बदल्यौँ भन्छ। विधानमा के बदल्यौँ भन्दा उसले हाम्रो बा दुई पटक अध्यक्ष भइसकेपछि रिटायर्ड हुन लाग्नुभएको थियो। विधानले रोक्दै थियो। विधानलाई बदेलेर तीन पटक पनि अध्यक्ष हुने व्यवस्था गर्‍यौँ भनेर एमालेले भन्ने अवस्था छ,’ शर्माले भने, ‘म गाली वा आलोचना गरिहरहेको छैन, तथ्य त्यही हो।’

उनले परिवर्तनको दाबी गरेका कतिपय दलहरू अहिले पनि जनताको भावनाअनुसार चल्न नसकेको आरोप लगाए। कांग्रेसले भने नेतृत्व पुस्तान्तरणमार्फत पार्टीको नीति समेत परिवर्तन गरेको उनको दाबी थियो। 

‘माओवादीले नाम बदल्यौँ र २९ वटा पार्टीको मोर्चा बनाएका छौँ भन्छ। कांग्रेसलाई के बदल्यौ भनेर सोध्दै गर्दा हामीले ८० वर्षभन्दा माथिको नेतृत्वबाट ५० वर्षमुनिका युवकको नेतृत्वमा सारा नेपाली समस्याको एमआरआईबाट डाइग्नोसिस गरेर आएको अवस्थामा बद्लिएका छौँ,’ उनले भने।