काठमाडौं ३ माघ । नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशन, गगनकुमार थापाको उदय र निर्वाचन आयोगको आधिकारिकतापछि राजनीति जति सडक र सदनमा तातेको छ, त्यसभन्दा बढी फेसबुक, एक्स (ट्विटर) र टिकटक मा उम्लिएको छ। निर्णयको समर्थन, आशंका, कटाक्ष र षड्यन्त्र सिद्धान्त—सबै सञ्जालमा एकैचोटि देखिए।

कांग्रेसभित्रको विवाद अब पार्टी बैठकमा सीमित छैन। नेतादेखि लेखक, पत्रकारदेखि कलाकारसम्म सबैले आ–आफ्नै कोणबाट प्रतिक्रिया दिएका छन्।

बाबुराम भट्टराई : ‘विधिसम्मत पुस्तान्तरण’

पूर्वप्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईले आयोगको निर्णयलाई लोकतान्त्रिक अभ्यासको जीत का रूपमा व्याख्या गरे।
उनको पोस्टमा शब्द चयन स्पष्ट थियो— “विधिसम्मत नेतृत्व पुस्तान्तरण।”
उनले कांग्रेसको यो घटनाले अरू दललाई पनि सकारात्मक दबाब सिर्जना गर्ने विश्वास व्यक्त गरे।

राजनीतिक भाषामा बाबुरामको सन्देश एक किसिमको थियो—
यो फुट होइन, परीक्षण हो।

योगेश भट्टराई : सलामदेखि सचेतनासम्म

एमाले उपमहासचिव योगेश भट्टराई कांग्रेस विशेष महाधिवेशन हुँदै गर्दा उत्साहित देखिए।
उनले लेखे—
“हामीले बोल्यौँ, केही गर्यौँ। तपाईंहरूले बोल्नुभयो, हामीभन्दा धेरै गर्नुभयो। सलाम मित्रहरू।”

तर आयोगको निर्णयपछि उनको स्वर बद्लियो।
यसपटक उनले सम्झाए—
“नेपाली कांग्रेस विभाजित हुनु दुःखको कुरा हो… कानुनी छिनोफानो हुने नै छ।”
साथै, २०७८ सालमा एमाले विभाजनको तितो स्मरण पनि गराए।

यो पोस्टलाई धेरैले ‘राजनीतिक कर्मको फल’ भनेर व्याख्या गरे।

उषाकिरण तिम्सिना : ‘नेतृत्व खोसेर लिइन्छ’

पूर्व एमाले नेतृ उषाकिरण तिम्सिनाले भने कुनै कूटनीति अपनाइनन्।
उनले लेखिन्—
“नेतृत्व मागेर पाइँदैन, खोसेर लिनुपर्छ।”

उनको स्टाटस सामाजिक सञ्जालमा युवा पुस्ताले सबैभन्दा धेरै सेयर गरेको पोस्टमध्ये एक बन्यो।
यसले कांग्रेस विवादलाई पुस्तान्तरण बनाम यथास्थितिवाद को बहसमा तानेर ल्यायो।

गोकुल बास्कोटा : बधाईसँगै शंका

एमाले नेता गोकुल बास्कोटाले बधाई दिए—तर पूर्ण विश्वास बिना।
उनको टिप्पणी थियो—
“राजनीतिक निर्णयले कानुनी वैधता पायो, तर मुद्दा सर्वोच्च पुग्छ नै होला।”

उनले चुनाव, सडक शान्ति र ‘पिपुल्स लभ्ली पार्टी’ को कुरा उठाउँदै व्यंग्यात्मक शुभकामना दिए।
बास्कोटाको शैली सधैंझैँ— कटाक्ष मिसिएको यथार्थवाद।

महेश बस्नेत : ‘वैदेशिक हस्तक्षेप’

एमाले सचिव महेश बस्नेत सबैभन्दा कडा देखिए।
उनले आयोगमै ‘वैदेशिक हस्तक्षेपको नांगो नाच’ भएको आरोप लगाए।

यो आरोपले सञ्जाल ततायो।
तर प्रमाणको अभावमा धेरैले प्रश्न उठाए—
“हारको भाषा कहिलेदेखि देशभक्ति बन्न थाल्यो ?”

पत्रकार र बौद्धिक वर्ग : व्यंग्य र चिन्ता

पत्रकार प्रकाश तिम्लिसेनाले भविष्य देखे—
“अब देउवा पक्षले गगन पक्षलाई ‘अमेरिकन दलाल’ भन्नेछ।”

हिमाल मिडियाका कनकमणि दीक्षितले ट्विटमार्फत पहिचान र भू–राजनीतिक सन्दर्भ जोड्दै राजनीतिक नाभी देखाए।

लेखक खगेन्द्र संग्रौलाले भने व्यंग्य गरे—
“राजनीतिमा शेखर सरको एकमात्र योग्यता कोइराला हुनुमा छ।”
यो एक वाक्य धेरै लामो राजनीतिक जीवनीभन्दा भारी बन्यो।

कलाकार र मिडिया : ‘नेतृत्व खोसिन्छ’

एबीसी टेलिभिजनकी निर्देशक शारदा शर्माले छोटो तर कडा भनिन्—
“नेतृत्व मागेर होइन, खोसेर लिनुपर्छ।”

उनको स्टाटसले देखायो—
अब राजनीतिक बहस नेताहरूको एकाधिकार रहेन।

अन्त्यमा : सञ्जाल के भन्छ ?

सञ्जालले कांग्रेस विवादलाई तीन भागमा बाँडिदिएको छ—

– लोकतान्त्रिक पुस्तान्तरण भन्नेहरू
– विभाजन र षड्यन्त्र भन्नेहरू
– र, व्यंग्य हेरेर रमाउनेहरू

तर एउटा कुरा स्पष्ट छ—
नेपाली कांग्रेसको विवादले फेरि प्रमाणित गर्‍यो—
आजको नेपाली राजनीति संसदभन्दा पहिले सामाजिक सञ्जालमा लडिन्छ।

सारमा यसरी हेर्न सकिन्छ:

नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशन र त्यसपछि निर्वाचन आयोगले दिएको आधिकारिकताले एउटा कुरा स्पष्ट गरिदिएको छ—आजको नेपाली राजनीति संसद वा पार्टी कार्यालयमा होइन, सामाजिक सञ्जालको अदालतमा पहिले परीक्षण हुन्छ।

गगनकुमार थापाको उदय र देउवा पक्षको असन्तुष्टि कानुनी प्रक्रियामा सीमित रहन सकेन। यसले फेसबुक, एक्स र टिकटकमा प्रवेश गरेपछि बहसले तर्कभन्दा भावना, प्रमाणभन्दा आरोपलाई प्राथमिकता पाउन थाल्यो। यहीँबाट कांग्रेसको आन्तरिक विवाद सार्वजनिक राजनीतिक तमासामा रूपान्तरित भयो।

समर्थन : पुस्तान्तरण र विधि

सञ्जालमा देखिएको पहिलो धारले यस घटनालाई विधिसम्मत पुस्तान्तरण को रूपमा व्याख्या गर्‍यो। बाबुराम भट्टराई, उषाकिरण तिम्सिना, शारदा शर्माजस्ता आवाजहरूले एउटा साझा सन्देश दिए—
नेतृत्व मागेर होइन, संघर्ष गरेर प्राप्त हुन्छ।

यो धारका लागि आयोगको निर्णय केवल कानुनी मान्यता होइन, दलभित्र लोकतन्त्र जीवित छ भन्ने प्रमाण हो। कांग्रेसको इतिहासमा यो असाधारण होइन, ढिलो भएको सामान्य प्रक्रिया हो भन्ने बुझाइ पनि यही धारको मूल तर्क रह्यो।

शंका र डरको भाषा : विभाजनको त्रास

दोस्रो धार उत्साहितभन्दा बढी सशंकित देखियो। योगेश भट्टराई, गोकुल बास्कोटाजस्ता नेताहरूको टिप्पणीमा एउटा साझा चिन्ता झल्कियो—
ठूला दल फुट्दा देशले मूल्य चुकाउनुपर्छ।

यो धार कांग्रेसको विवादलाई आन्तरिक लोकतन्त्रभन्दा पनि राष्ट्रिय राजनीतिक स्थिरता सँग जोडेर हेर्छ। आयोगको निर्णयलाई अन्तिम होइन, अदालतमा जाने सम्भावनायुक्त प्रक्रिया ठान्छ।
यो दृष्टिकोण भावनात्मक मात्र होइन, विगतका कटु अनुभवबाट जन्मिएको हो।

आरोपको राजनीति : विदेशी भूत

तेस्रो धार सबैभन्दा हल्लाखोर बन्यो—वैदेशिक हस्तक्षेपको कथा।
महेश बस्नेतजस्ता नेताहरूले आयोगजस्तो संवैधानिक निकायमाथि नै प्रश्न उठाए।

तर समस्या आरोपको कडाइ होइन, प्रमाणको शून्यता हो।
सञ्जालमा प्रमाणबिनाको राष्ट्रवाद छिटो भाइरल हुन्छ, तर लोकतन्त्रका लागि दीर्घकालीन रूपमा घातक हुन्छ।
सबै असहज निर्णयमा विदेशी भूत देख्ने प्रवृत्तिले अन्ततः आफ्नै संस्थामाथि अविश्वास जन्माउँछ।

व्यंग्य र निराशा : सञ्जालको चौथो स्वर

पत्रकार, लेखक र बौद्धिक वर्गले सञ्जालमा फरक भाषामा बोले—व्यंग्य।
खगेन्द्र संग्रौला, प्रकाश तिम्लिसेना, कनकमणि दीक्षितहरूको टिप्पणीले राजनीतिलाई गम्भीरतासँगै उजागर पनि गर्‍यो।

यो व्यंग्य समर्थन वा विरोध होइन, थकानको अभिव्यक्ति हो—
उही अनुहार, उही तर्क, उही विवाद।

सञ्जालले के सिकायो ?

यो सञ्जाल बहसले तीन कुरा सिकाएको छ—

पहिलो, दलभित्रको लोकतन्त्र अझै कमजोर छ, त्यसैले हरेक परिवर्तन असामान्य देखिन्छ।
दोस्रो, सामाजिक सञ्जालले बहसलाई लोकतान्त्रिक बनाएको छ, तर गहिरो होइन, सतही।
तेस्रो, राजनीतिक पराजयलाई षड्यन्त्रमा ढाल्ने प्रवृत्तिले लोकतन्त्र होइन, षड्यन्त्रवाद बलियो बनाउँछ।

अन्त्यमा

नेपाली कांग्रेसको विवाद सञ्जालमा जित्ने वा हार्ने विषय होइन।
प्रश्न यो हो—
के हामी विधान, प्रक्रिया र संस्थामाथि विश्वास गर्न सिक्दैछौं, कि
हरेक असहज निर्णयमा बाहिरी हात खोजिरहनेछौं ?

सञ्जालले बहस खोल्यो।
तर निष्कर्ष अझै राजनीतिले दिन बाँकी छ।