काठमाडौं : अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध सुरु गरेको युद्ध अब पूर्ण रूपमा क्षेत्रीय द्वन्द्वमा बदलिएको छ। मध्यपूर्वबाट सुरु भएको यो संकटको प्रभाव विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा फैलिन थालेको छ।

एटलान्टिक काउन्सिलका अन्तर्राष्ट्रिय विशेषज्ञहरूले विभिन्न देशका नेतृत्व, सरकार र जनमतले यस युद्धप्रति कस्तो प्रतिक्रिया दिइरहेका छन् भन्ने बारेमा विश्लेषण गरेका छन्।

चीन : बाँधिएको अवस्थामा संयमित प्रतिक्रिया

चीनको प्रतिक्रिया अत्यन्त संयमित र सतर्क देखिएको छ। युद्ध चीनका लागि ठूलो दुविधा बनेको छ। एकातिर इरान चीनको सबैभन्दा विश्वसनीय ‘एन्टी–वेस्टर्न’ सहयोगी हो भने अर्कोतिर इरानबाट चीनका नागरिक र लगानीमाथि खतरा बढेको छ।

चीनले इरान–साउदी निकटता २०२३ मा मध्यस्थता गरेको थियो र इरानलाई BRICS मा प्रवेश गराएको थियो। तर अहिले इरानी ड्रोन र मिसाइलमा चीनबाट आएका पार्ट्स प्रयोग भएको आशंका छ। चीनले औपचारिक रूपमा इजरायल र अमेरिकाको निन्दा गरेको छ, तर ठोस कदम चाल्न सकेको छैन।

विश्लेषक टुभिया गेरिङ भन्छन्, “चीन अहिले ठूलो दुविधामा छ। इरान कमजोर बन्दै गएको छ, तर ऊ चीनको सस्तो तेल र रणनीतिक साझेदार पनि हो।”

रुस : फेरि सहयोगी बचाउन असफल

रुसले इरानलाई कुनै ठोस सहयोग दिन सकेन। इरानका सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनीको हत्या भएपछि रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले केवल औपचारिक शोक व्यक्त गरे।

रुसले सिरिया र भेनेजुएलाका तानाशाहलाई पनि जोगाउन सकेको थिएन। विश्लेषक ब्रायन ह्विटमोर भन्छन्, “रुस युक्रेन युद्धमा यति व्यस्त छ कि उसले आफ्ना सहयोगीहरूलाई बचाउने सामर्थ्य र इच्छाशक्ति दुवै गुमाएको छ।” तर उच्च तेल मूल्यले भने रुसलाई केही फाइदा पुग्ने देखिन्छ।

बेलायत : युद्धबाट टाढै रहने प्रयास

बेलायतमा अमेरिका–इजरायलको यो कदमलाई इराक युद्ध (२००३) सँग तुलना गर्दै व्यापक आलोचना भइरहेको छ। प्रधानमन्त्री केयर स्टार्मर र लेबर सरकार युद्धमा संलग्न नहुने नीतिमा छन्।

पूर्व ब्रिटिश राजदूत निकोलस हप्टन भन्छन्, “बेलायतको राजनीतिक वर्ग, मिडिया र जनता इरानको शासनप्रति आलोचनात्मक छन्, तर युद्धको कानुनी आधार र उद्देश्य स्पष्ट नभएकोमा चिन्तित छन्। बेलायत यो द्वन्द्वबाट टाढै रहन चाहन्छ।”

युरोपेली संघ : नियम–आधारित व्यवस्था र अमेरिकाबीच फसेको

युरोपेली संघ यतिबेला ठूलो दुविधामा छ। केही देशले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको हनन भएको भन्दै आलोचना गरेका छन् भने केहीले अमेरिकासँगको सम्बन्धलाई प्राथमिकता दिएका छन्।

जर्मनीका चान्सलर फ्रेडरिक मर्चले “अर्को दिन” (day after) को तयारीमा जोड दिएका छन्। युरोपेली संघ अझै स्पष्ट रणनीति बनाउन असफल भएको देखिन्छ।

युक्रेन : खुशीसँगै नयाँ खतरा

युक्रेनमा इरानको हमला भएपछि केही हदसम्म ‘शाडेनफ्रुडे’ (अरूको दुःखमा खुशी) देखिएको छ। इरानी शाहेद ड्रोनले चार वर्षदेखि युक्रेनलाई सताइरहेको थियो।

तर नयाँ जोखिम पनि छन् — तेल मूल्य बढ्दा रुसलाई फाइदा, हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीको अभाव र रुसी प्रचारको नयाँ विषय बन्न सक्ने।

क्यानडा : सतर्क र सहयोगी

क्यानडाका प्रधानमन्त्री मार्क कार्नीले अमेरिकाको समर्थन गरेका छन् तर सैनिक संलग्नता नहुने स्पष्ट पारेका छन्। क्यानडामा २ लाख ८० हजार इरानी मूलका नागरिक छन्, जसले युद्धलाई निकै चासोका साथ हेरेका छन्।

अर्जेन्टिना : इतिहासले प्रभावित समर्थन

अर्जेन्टिनाका राष्ट्रपति जाभिएर मिलेई इरानविरुद्धको सबैभन्दा ठूलो समर्थक बनेका छन्। १९९० को दशकमा इरान–सम्बद्ध हमलामा अर्जेन्टिनाले ठूलो क्षति बेहोरेको थियो। त्यसैले मिलेईले इरानको कडा विरोध गरेका छन्।

स्पेन : आन्तरिक राजनीतिका कारण अमेरिकाविरुद्ध

स्पेनका प्रधानमन्त्री पेड्रो सान्चेजले अमेरिकी–इजरायली हमलाको विरोध गरेका छन् र संयुक्त सैनिक अड्डा प्रयोग गर्न दिएनन्। ट्रम्पले यसको जवाफमा व्यापार सम्बन्ध कटौतीको धम्की दिएका छन्। यो कदम स्पेनको आन्तरिक राजनीतिसँग जोडिएको छ।

अमेरिका–इजरायल–इरान युद्धले विश्वव्यापी प्रभाव पारिरहेको छ। युरोप र चीनले संयम देखाएका छन् भने रुस असहाय देखिएको छ। ल्याटिन अमेरिकामा भने दृष्टिकोण विभाजित छ। युद्ध कति लम्बिन्छ र यसले अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थालाई कसरी प्रभावित गर्छ भन्ने अझै अनिश्चित छ।