काठमाडौं, १५ जेठ — अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले प्रस्तुत गरेको आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेटले पूर्वाधार विकास, ऊर्जा उत्पादन र सामाजिक सुरक्षालाई प्राथमिकता दिएको छ। सडक मर्मतमा ठूलो रकम विनियोजन गरिएको छ भने विद्युत् उत्पादन र महिलामैत्री यातायातलाई जोड दिइएको छ।

सडक पूर्वाधारमा ठूलो लगानी

• सडकको राष्ट्रव्यापी मर्मत अभियान सञ्चालन गर्न २८६ अर्ब ५२ करोड रुपैयाँ विनियोजन।
• काठमाडौं उपत्यका लगायत सहरी सडकहरूलाई नियमित मर्मत गरी खाल्डाखुल्डीमुक्त र धुलोमुक्त बनाइने।
• नयाँ सडक निर्माणमा मात्र केन्द्रित हुने पुरानो प्रवृत्तिलाई सुधार्ने लक्ष्य।

ऊर्जा क्षेत्रको महत्वाकांक्षी लक्ष्य

• आगामी आर्थिक वर्षमा १०४० मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्य।
  • ६७० मेगावाट जलविद्युत्
  • ३७० मेगावाट सौर्य ऊर्जा
• स्वच्छ ऊर्जालाई एआई कम्प्युटिङ जस्ता उच्च मूल्यका क्षेत्रमा प्रयोग गर्ने योजना।

महिलाको सुरक्षित यातायात : ‘ब्ल्यू बस’

सरकारले महिलाको सुरक्षित आवागमनका लागि ‘ब्ल्यू बस’ सञ्चालन गर्ने घोषणा गरेको छ। यी बसहरूमा सीसी क्यामेरा जडान गरिनेछ।

एआई र प्रविधिमा लगानी

• स्युचाटारमा देशकै पहिलो एआई कम्प्युट केन्द्र स्थापना।
• एआई क्षेत्रमा ख्यातिप्राप्त १५ जना नेपाली अनुसन्धानकर्तालाई फेलोसिप, विदेशबाट फर्किने प्रोत्साहन।
• मातृभूमि कोष मार्फत एआई फ्याक्ट्री स्थापना।

अन्य प्रमुख घोषणाहरू

लगानी र उद्यमशीलता

• विदेशी लगानीकर्तालाई अपार्टमेन्ट २५% सम्म दीर्घकालीन लिज।
• गैरआवासीय नेपालीलाई धितोपत्र बजारमा सहभागिता।
• कम्पनी खारेजी प्रक्रिया पूर्ण रूपमा सहज।
• नेपाल टेलिकम को ३४% सेयर जनतालाई बिक्री।

कृषि र उद्योग

• २ करोडसम्म लगानी गर्ने कृषकलाई ४०% प्रोत्साहन अनुदान (४ वर्षसम्म)।
• उद्योगलाई विद्युत् डिमान्ड शुल्क पुनरवलोकन र महसुल छुट।

सरकारी सुधार

• ३१ सरकारी निकाय खारेज, ६ मर्जर, ६ हस्तान्तरण, १८ पुनःसंरचना।
• घाटामा रहेका ७ संस्थानलाई PPP मोडेलमा।
• राष्ट्रिय सम्पत्ति व्यवस्थापन कम्पनी पुसभित्र (खराब कर्जा व्यवस्थापन)।
• ‘सक्नेले छोडौँ, नसक्नेलाई जोडौँ’ सामाजिक सुरक्षा भत्ता अभियान।
• राजनीतिक दल अनुदानमा बृहत् बहस।

कर प्रणाली सरलीकरण

• भन्सार दर ११ बाट घटाएर ७ तह।
• ३६० वस्तुमा अन्तशुल्क खारेज।
• आयकर न्यूनतम १% कर सीमा १० लाख सम्म।
• भ्याट मा बहुदर प्रणाली अध्ययन।

अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले बजेटलाई “बृहत् आर्थिक सुधारको निर्णायक मोड” भनेका छन्। यसले पूर्वाधार मर्मत, ऊर्जा उत्पादन, प्रविधि र लगानीमैत्री वातावरण निर्माणमा जोड दिएको छ। अब कार्यान्वयनको प्रभावकारिताले बजेटको सफलता निर्धारण गर्नेछ।