काठमाडौं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का विदेश विभाग प्रमुख शिशिर खनाल लाई प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह (बालेन) ले परराष्ट्रमन्त्रीको जिम्मेवारी दिएका छन्। पार्टीको विदेश नीति र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध हेर्ने विभागबाट नै देशको समग्र कूटनीतिक जिम्मेवारीमा पुगेका उनी अब नेपालको परराष्ट्र नीति सञ्चालन गर्ने प्रमुख व्यक्तित्व बनेका छन्।

शिशिर खनाल को हुन् ?

• उमेर : ४७ वर्ष
• निर्वाचन क्षेत्र : काठमाडौं–६ (दोस्रो पटक प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचित)
• शैक्षिक योग्यता :
  • वज्रपोर्ट (Bridgeport) विश्वविद्यालयबाट अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक अर्थशास्त्रमा स्नातक
  • युनिभर्सिटी अफ विस्कन्सिन–म्याडिसनबाट सार्वजनिक नीतिमा स्नातकोत्तर
• पृष्ठभूमि : राजनीतिमा प्रवेश गर्नुअघि सामाजिक सेवा, शिक्षा र नीति निर्माण क्षेत्रमा सक्रिय।

उनले सन् २००५ देखि २०१२ सम्म सर्वोदय श्रमदान अभियान मार्फत श्रीलंका, नेपाल र अमेरिकामा सामुदायिक विकास तथा स्वयंसेवी काम गरे। सन् २०१२ मा ‘टिच फर नेपाल’ संस्थाको सहसंस्थापक बनेर दुर्गम गाउँका सामुदायिक विद्यालयको शैक्षिक गुणस्तर सुधारमा योगदान दिए। उनी त्यहाँ प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (CEO) समेत भए।

अमेरिकामा पढ्दा अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थी प्रतिनिधिका रूपमा कलेज सिनेटर बनेका खनालले कनेक्टिकट राज्यसभाका सिनेटरसँग काम गर्दै नीति निर्माण र मुद्दा पहिचानको अनुभव हासिल गरेका छन्। नेपाल फर्केर पनि नीतिगत अभ्यासमा सक्रिय रहे—२०२३ देखि २०२५ सम्म दाङको तुलसीपुर उपमहानगरपालिकासँग जोडिएको नीतिशाला कार्यक्रममा काम गरे।

राजनीतिक यात्रा

• २०७९ मा काठमाडौं–६ बाट पहिलो पटक सांसद निर्वाचित। रास्वपाले २१ सिट जितेपछि पुष्पकमल दाहाल नेतृत्वको सरकारमा शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री बने (१९ दिन मात्र)।
• संसदमा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध समितिका सदस्यका रूपमा काम गरे।
• शून्य समयमा समसामयिक मुद्दा उठाउने सक्रिय सांसदका रूपमा चिनिन्छन्।
• सहकारी ठगी प्रकरणको छानबिन समितिमा पनि बसेका थिए।
• २०८२ को निर्वाचनमा काठमाडौं–६ बाट फेरि फराकिलो मतान्तरले जिते।

चुनावी नारा : “रास्वपाको नागरिक करार— सुशासन, आर्थिक विकास, पूर्वाधार, प्रवासी नेपालीको हित र रोजगारी” र “काठमाडौं ६ को सक्षम नाम, शिशिर खनाल”। अब उनी देशकै सक्षम नाम बन्ने अवसरमा छन्।

रास्वपाको कूटनीतिक दृष्टिकोण

रास्वपाले चुनावी वाचापत्रमा कूटनीतिलाई राजनीतिक भागबन्डाको थलो बन्न नदिने स्पष्ट अडान लिएको छ। खनाल परराष्ट्रमन्त्री भएसँगै पार्टीले यो प्रतिबद्धता पूरा गर्न लागेको छ। मुख्य योजनाहरू :

• परफर्मेन्स अडिट प्रणाली : कूटनीतिक नियोगहरूको सक्रियता र नतिजा मापन गर्ने।
• सेन्ट्रल रेस्पोन्स युनिट : विदेशमा रहेका नेपालीहरूको समस्या समाधान गर्न परराष्ट्र मन्त्रालयमा हप्ताको ७ दिन, २४ घण्टा सक्रिय हटलाइन/युनिट।
• आर्थिक कूटनीति : परम्परागत कूटनीतिलाई आर्थिक कूटनीतिमा रूपान्तरण। प्रमुख व्यापारिक साझेदार देशहरूमा इकोनोमिक कन्सुलर को संख्या बढाएर निर्यात, पर्यटन र लगानी प्रवर्धनमा जोड।

बालेन सरकारको सन्दर्भ

प्रधानमन्त्री बालेन शाहले गठन गरेको १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् मा सबैभन्दा बढी मन्त्री बागमती प्रदेश बाट छन्। शिशिर खनाल (काठमाडौं–६) परराष्ट्रमन्त्री बन्दा अन्य बागमतीका मन्त्रीहरूमा विराजभक्त श्रेष्ठ (ऊर्जा), सम्मित पोखरेल (शिक्षा तथा युवा), डा. विक्रम तिमिल्सिना (सञ्चार) र सोविता गौतम (कानुन) रहेका छन्।

रास्वपाको यो सरकारमा स्वर्णिम वाग्ले अर्थमन्त्री, सुदन गुरुङ गृहमन्त्री, गनेस पौडेल पर्यटनमन्त्री जस्ता नामहरू पनि छन्। खनालको नियुक्तिले पार्टीको विदेश विभागको तयारी र उनको अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति तथा नीति निर्माणको पृष्ठभूमिलाई जोड दिएको छ।

शिशिर खनाल अब पार्टीको विदेश विभाग प्रमुखबाट देशकै अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध हेर्ने जिम्मेवारीमा पुगेका छन्। उनको नेतृत्वमा नेपाली कूटनीति कत्तिको प्रभावकारी र परिणाममुखी बन्छ, प्रवासी नेपालीको समस्या कसरी सम्बोधन हुन्छ र आर्थिक कूटनीतिले कति गति लिन्छ— यो हेर्न बाँकी छ।

शुभकामना : काठमाडौं ६ को मात्र होइन, अब समग्र देशको सक्षम नाम बन्ने अवसरमा शिशिर खनाललाई सफलताको शुभकामना !