यस ब्रह्माण्डमा मानिसको उपस्थितिको सुरुवातीदेखि नै बसाइँसराइ मानव जातिका विशिष्ट विशेषताहरु मध्ये एक हो । मानव गतिशिलताको समयमा पनि उपस्थिति थियो । मानिसले प्रशस्त खानाको खोजीमा र सुरक्षित जीवन लगायत वातावरणको खोजीमा र भौतिक खतराहरुबाट सुरक्षाको खोजीमा बसाँइसराइ गर्थे । आधुनिक युगमा औद्योगिकरण, शहरीकरणको युगको मार्ग दर्शनसँगै बसाइँसराइको महत्व बढेको छ । यातायात र सञ्चारका आधुनिक साधनको विकास विभिन्न संस्कृतिको मिलन र अन्र्तरक्रिया भूमण्डलीकरण आदि जस्ता कारकहरुले शिक्षा, रोजगारी र जीवन स्तर सम्बन्धी राम्रो अवसरहरुको खोजीमा हजारौं मानिसहरुलाई पलायन गर्न बाध्य बनाएको छ । बसाँइसराइ सामाजिक परिवर्तनको एक कारण हो । यो जनसाङ्खिकीय परिवर्तनका तीन आधारभूत घटकहरुमध्ये एक हो । अन्य दुई जन्म र मृत्य बसाँइसराइ धेरै कारणकहरुद्वारा प्रभावित एक जटिल घटना हो । प्रक्रियालाई प्रभाव पार्ने विभिन्न कारणकहरु बुझ्न समय–समयमा प्रयासहरु गरिएका छन् ।

हालको अवस्थामा भूमण्डलीकरण र बसाँइसराइ अपेक्षाकृत नयाँ विश्वव्यापी अनुभवहरु हुन्, जुनविगत केहीदशकदेखि तिव्र गतिमा बढ्दै गएको छ । विश्वमा माइग्रेसनले राष्ट्रिय सीमामा मानिसहरुको आवगमनलाई जनाउँछ । जुन धक्का र पुल दुवै कारणले हुन सक्छ । माइग्रेसन प्रणालीको परिसंरचनाले आप्रवासन र मानिसहरुको आप्रवासन समावेश गर्दछ । माइग्रेसनले मानिसहरुको विभिन्न प्रकारका आवगमनहरु समावेश गर्दछ । जस्तै, रोजगारी, पारिवारिक पुर्नमिलनका लागि, अध्ययनकालागि वा यो स्वदेशमा द्वन्द्व वा प्राकृतिक प्रकोपको कारण हुन सक्छ ।

अन्र्तराष्ट्रिय श्रम, आप्रवासन भनेको रोजगारीका उद्देश्यले एक देशबाट अर्को देशमा मानिसहरुको आवतजावत हो । हालका वर्षहरुमा धेरै विकासोन्मुख देशहरुका लागि बाह्य स्रोतका रुपमा कामदाहरुको रेमिट्यान्स देखा परेकाले आप्रवासन ठूलो चासोको मुद्धा भएको पाइन्छ । श्रम माइग्रेसनको अन्र्तराष्ट्रिय रुपमा स्वीकृत परिभाषा छैन । यद्यपिश्रम मुख्यकारकहरु आप्रवासी कामदारहरु हुन् । जसलाई अन्र्तराष्ट्रिय श्रम संगठनले, श्रम आप्रवासीहरुलाई आफ्नो खाता बाहेक अन्यकाममा लाग्ने उद्देश्यले एक देशबाट अर्को देशमा बस्ने व्यक्तिकारुपमा परिभाषित गरेको छ ।

कुनै पनि व्यक्तिलाई नियमित रुपमा समावेश गर्दछ । रोजगारीका लागिआप्रवासीका रुपमाभर्ना गर्नका लागिअन्र्तराष्ट्रिय संगठन फरक छ । श्रम आप्रवासीहरुबाट आर्थिक प्रवासले श्रमिकआप्रवासीहरुलाई परिभाषित गरेको छ । यसले आप्रवासीहरुलाई कामदारहरुको धेरै उपसमूहहरुमा समालोचित गरेको पाइन्छ । जसमा, व्यवसायिकहरु, स्थापित आप्रवासी कामदाहरु, उच्च दक्षकामदाहरु, लगानीकर्ताहरु, परियोजनामा बााधिएका मौसमीआप्रवासी कामदाहरु र अस्थायी आप्रवासी कामदारहरु समावेश छन् ।

नेपाल सरकारले वैदेशिक रोजागरीकालागि व्यक्तिगत आधारमामात्रै ११० देशमाखोलेको छ । श्रम स्वीकृतिबाट नेपालीकामदारहरु वैदेशिक रोजगारीका लागि १७२ देशमा गएको पाइन्छ । कुल ४५,४०,९०६ जना नेपालीयुवाहरुले वैदेशिक रोजगारीकालागि स्वीकृतिप्राप्त गरेका छन् । आर्थिक वर्ष सन् २००९\०१० देखि आर्थिक वर्ष सन् २०२१/०२२ को मार्चसम्मका लागि जारी गरिएको एपको कुल सङ्ख्या सन् २०२०\०२१ मा समानअवधिको तुलनामा वैदेशिक रोजगारीमा कमी आएको छ । विगत केहीवर्ष रोजगारी खोज्ने कामदारको सङ्ख्यामा कमीआएको छ ।
(आर्थिक सर्वेक्षण– २०२३)

प्रकाशराज रेग्मी
स्नातकोत्तर चौंथो सेमेस्टारमाअध्ययनरत
चन्द्रागिरी नगरपालिका– १, दहचोक, काठमाडौं