होर्मुज क्षेत्रमा इरानी ड्रोन खसालिएको अमेरिकी दाबीबीच आणविक कार्यक्रमदेखि प्रतिबन्ध हटाउनेसम्मका विषयमा सहमतिको संकेत
वासिङ्टन/तेहरान । मध्यपूर्वमा महिनौँदेखि जारी तनावपछि अमेरिका र इरान ऐतिहासिक सम्झौताको नजिक पुगेका छन्। दुवै पक्षले अधिकांश विषयमा समझदारी बनेको संकेत दिएका छन्। तर सम्झौताको अन्तिम स्वरूपबारे अझै स्पष्टता नआएको अवस्थामा अमेरिकी सेनाले होर्मुज जलडमरूमध्य नजिक इरानका धेरै आक्रमणकारी ड्रोन खसालेको दाबी गरेको छ।
एकातिर वार्ता सकारात्मक दिशामा अघि बढिरहेको छ भने अर्कोतर्फ सैन्य गतिविधि जारी रहनुले क्षेत्रीय सुरक्षा र भविष्यको शक्ति सन्तुलनबारे नयाँ प्रश्नहरू उठाएको छ।
होर्मुजमा ड्रोन प्रकरण
अमेरिकी केन्द्रीय कमाण्ड (सेन्टकम) का अनुसार इरानले होर्मुज जलडमरूमध्य नजिक व्यावसायिक जलयातायात अवरुद्ध गर्ने उद्देश्यले एकतर्फी आक्रमणकारी ड्रोनहरू प्रक्षेपण गरेको थियो।
सेन्टकमले जारी गरेको वक्तव्यमा अमेरिकी सेनाले ती सबै ड्रोनहरू खसालेको र जलमार्गमा व्यापारिक आवागमन अवरुद्ध नभएको जनाएको छ।
विश्व ऊर्जा आपूर्तिको महत्वपूर्ण मार्ग मानिने होर्मुज जलडमरूमध्यबाट दैनिक लाखौँ ब्यारेल तेल ओसारपसार हुने भएकाले त्यहाँको कुनै पनि अस्थिरताले विश्व अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष असर पार्न सक्छ।
सम्झौताको ढोका खुल्दै
युद्ध र प्रतिबन्धको लामो इतिहास बोकेका अमेरिका र इरानबीच अहिले नयाँ समझदारीको वातावरण बनेको देखिएको छ।
इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईका अनुसार दुवै पक्षबीच अधिकांश विषयमा सहमति भइसकेको छ र अहिले अन्तिम आन्तरिक छलफल भइरहेको छ।
“धेरैजसो मुद्दामा समझदारी बनिसकेको छ। अब हामी अन्तिम चरणमा छौँ,” बघाईले बताएका छन्।
उता अमेरिकी प्रशासनका उच्च अधिकारीहरूले पनि वार्ता सकारात्मक दिशामा अघि बढेको स्वीकार गरेका छन्। तर केही प्राविधिक तथा राजनीतिक विषयमा अझै सहमति हुन बाँकी रहेको जनाइएको छ।
सम्झौतामा के–के छन् ?
प्रारम्भिक जानकारीअनुसार अमेरिका–इरान समझदारीपत्रमा निम्न प्रमुख विषय समेटिने सम्भावना छ :
१. इरानको आणविक कार्यक्रम
सबैभन्दा संवेदनशील विषय मानिएको इरानको आणविक कार्यक्रममाथि नयाँ निगरानी र नियन्त्रण संयन्त्र स्थापना गर्ने विषयमा छलफल भएको बताइएको छ।
२. आर्थिक प्रतिबन्धमा राहत
अमेरिकाले इरानमाथि लगाएका विभिन्न आर्थिक प्रतिबन्धहरू चरणबद्ध रूपमा हटाउने सम्भावना रहेको छ।
३. होर्मुज जलडमरूमध्य
युद्धपछिको अवस्थामा होर्मुज जलमार्ग कसरी सञ्चालन गर्ने भन्ने विषय पनि सम्झौताको महत्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ।
इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले जलमार्ग पूर्ण रूपमा खुला रहने तर सेवा शुल्क लिने व्यवस्था हुन सक्ने संकेत दिएका छन्।
४. लेबनान र क्षेत्रीय द्वन्द्व
सम्झौताले लेबनानलगायत मध्यपूर्वका अन्य द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रहरूको समाधानका लागि पनि आधार तयार गर्ने दाबी गरिएको छ।
५. सार्वभौमिकताको सम्मान
इरानले अमेरिकाबाट आफ्नो सार्वभौमिकताको सम्मान गरिने लिखित प्रतिबद्धता चाहेको जनाएको छ।
ट्रम्पको असन्तुष्टि
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले शुक्रबार इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले सार्वजनिक गरेका केही विवरणप्रति असन्तुष्टि जनाएका छन्।
इरानी पक्षले सार्वजनिक गरेका कतिपय विवरणहरू अमेरिकी व्याख्यासँग मेल नखाएपछि वार्ताको वास्तविक अवस्थाबारे थप अन्योल सिर्जना भएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार यही फरक व्याख्याले अन्तिम हस्ताक्षरसम्म पुग्ने प्रक्रिया जटिल बनाउन सक्छ।
सर्वोच्च नेता सहमत छन् ?
सम्झौताको सबैभन्दा ठूलो प्रश्न अहिले पनि यही छ— के इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीले अन्तिम स्वीकृति दिएका छन् ?
अहिलेसम्म यसको औपचारिक पुष्टि भएको छैन।
इरानमा विदेश नीति र राष्ट्रिय सुरक्षासम्बन्धी अन्तिम निर्णय सर्वोच्च नेताबाटै हुने भएकाले उनको स्वीकृतिबिना कुनै पनि ठूलो सम्झौता कार्यान्वयनमा जान कठिन मानिन्छ।
स्विजरल्यान्ड कि भर्चुअल हस्ताक्षर ?
कूटनीतिक स्रोतहरूका अनुसार आगामी केही दिनभित्र स्विजरल्यान्डमा विशेष समारोह आयोजना गरी समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर हुन सक्छ।
तर इरानी विदेशमन्त्री अराघचीले भने सम्झौता दूरसञ्चार माध्यमबाट पनि हस्ताक्षर हुन सक्ने बताएका छन्।
यदि समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भयो भने त्यसपछि थप ६० दिनसम्म प्राविधिक वार्ता चल्नेछ।
यस अवधिमा कार्यान्वयन प्रक्रिया, निरीक्षण संयन्त्र तथा बाँकी विवादित विषयहरू टुंग्याइनेछन्।
विश्वका लागि किन महत्वपूर्ण छ ?
अमेरिका–इरान सम्बन्ध केवल दुई देशबीचको विषय होइन।
यसको प्रभाव :
- विश्व ऊर्जा बजारमा,
- तेलको मूल्यमा,
- मध्यपूर्वको सुरक्षामा,
- इजरायल–इरान सम्बन्धमा,
- लेबनान, सिरिया र खाडी क्षेत्रको राजनीतिमा,
- तथा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा प्रत्यक्ष पर्न सक्छ।
यदि सम्झौता सफल भयो भने मध्यपूर्वमा पछिल्ला वर्षहरूको सबैभन्दा ठूलो कूटनीतिक उपलब्धि मानिनेछ।
आशा र आशंकाबीचको सम्झौता
हाल दुवै पक्षले सकारात्मक संकेत दिइरहेका छन्। तर विगतमा अमेरिका–इरानबीच भएका धेरै सम्झौता अन्तिम समयमा विफल भएका उदाहरण पनि छन्।
होर्मुजमा ड्रोन खसालिएको घटनाले सैन्य अविश्वास अझै समाप्त नभएको देखाएको छ।
त्यसैले कागजमा सहमति बन्नु र व्यवहारमा कार्यान्वयन हुनु दुई फरक चुनौतीका रूपमा हेरिएको छ।
मुख्य बुँदा
- अमेरिका र इरानबीच ऐतिहासिक सम्झौता नजिक
- अधिकांश विषयमा समझदारी बनेको इरानको दाबी
- अमेरिकी सेनाले होर्मुज क्षेत्रमा इरानी ड्रोन खसालेको दाबी
- आणविक कार्यक्रम र प्रतिबन्ध हटाउने विषय सम्झौताको केन्द्रमा
- होर्मुज जलमार्गको भविष्यबारे संयुक्त घोषणा आउन सक्ने
- हस्ताक्षर केही दिनभित्र स्विजरल्यान्ड वा भर्चुअल माध्यमबाट हुन सक्ने
- सम्झौता सफल भए मध्यपूर्वको शक्ति सन्तुलन बदलिन सक्ने
-अन्तराष्ट्रिय मिडिया रिपोर्टका आधारमा
प्रतिक्रिया दिनुहोस्