स्पेसएक्सको शेयर बजारमा ऐतिहासिक प्रवेशसँगै सम्पत्ति १.२ ट्रिलियन डलर नाघ्यो, धन असमानतामाथि नयाँ बहस
वासिङ्टन । प्रविधि उद्यमी तथा स्पेसएक्सका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत इलोन मस्क विश्व इतिहासमै एक ट्रिलियन अमेरिकी डलरभन्दा बढी व्यक्तिगत सम्पत्ति हुने पहिलो व्यक्ति बनेका छन्। अन्तरिक्ष प्रविधि कम्पनी स्पेसएक्सको शेयर सार्वजनिक रूपमा कारोबार सुरु भएसँगै मस्कको कुल सम्पत्ति करिब १.२ ट्रिलियन डलर पुगेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।
यो उपलब्धिसँगै मस्कले केवल नयाँ आर्थिक कीर्तिमान मात्र कायम गरेका छैनन्, विश्वव्यापी धन असमानता, आर्थिक शक्ति र राजनीतिक प्रभावबारे पुनः तीव्र बहस पनि सुरु भएको छ।
स्पेसएक्सको उडानले बढायो सम्पत्ति
शुक्रबार स्पेसएक्सको शेयर प्रतिशेयर १३५ डलरमा सार्वजनिक निष्कासन भएको थियो। कारोबारको पहिलो दिनमै शेयर मूल्य झण्डै २० प्रतिशतले बढेर १६१.११ डलरमा पुगेपछि कम्पनीको बजार मूल्य १.७७ ट्रिलियन डलर पुगेको छ।
स्पेसएक्समा मस्कको करिब ५० प्रतिशत स्वामित्व रहेको अनुमान छ। कम्पनीको मूल्य तीव्र रूपमा बढेसँगै उनको व्यक्तिगत सम्पत्तिमा पनि असाधारण वृद्धि भएको हो।
मस्कको सम्पत्तिमा स्पेसएक्ससँगै विद्युतीय सवारी निर्माता टेस्ला, मस्तिष्क–कम्प्युटर प्रविधिमा काम गरिरहेको न्युरालिङ्क, भूमिगत सुरुङ निर्माण कम्पनी बोरिङ कम्पनी तथा अन्य प्रविधि उद्यमहरूमा रहेको स्वामित्वसमेत समावेश छ।
पाँच वर्षमै पाँच गुणाभन्दा बढी वृद्धि
सन् २०२१ मा अमेजनका संस्थापक जेफ बेजोसलाई उछिन्दै विश्वकै धनी व्यक्ति बनेका मस्कको सम्पत्ति त्यसयता लगातार बढिरहेको छ।
पछिल्ला पाँच वर्षमा उनले सामाजिक सञ्जाल ट्विटर खरिद गरे, कृत्रिम बुद्धिमत्तासम्बन्धी नयाँ कम्पनी स्थापना गरे र आफ्ना विभिन्न कम्पनीहरूलाई एउटै व्यावसायिक संरचनामा जोड्दै सार्वजनिक बजारमा प्रवेश गराए।
यस अवधिमा उनको सम्पत्ति पाँच गुणाभन्दा बढी बढेको विश्लेषण गरिएको छ।
विश्व अर्थतन्त्रसँग तुलना गर्दा कति ठूलो हो मस्कको सम्पत्ति ?
अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार मस्कको सम्पत्ति अहिले अमेरिकी कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जिडिपी) को तीन प्रतिशतभन्दा बढी बराबर पुगेको छ।
तुलनात्मक रूपमा हेर्दा अमेरिकाका सबैभन्दा धनी उद्योगपति मानिने जोन डी. रकफेलरको सम्पत्ति सन् १९३७ मा अमेरिकी अर्थतन्त्रको करिब १.५ प्रतिशत बराबर थियो।
आजको अवस्थामा मस्कको आर्थिक प्रभाव इतिहासका अधिकांश धनाढ्य व्यक्तिभन्दा ठूलो मानिएको छ।
अमेरिकाको एक औसत परिवारको कुल सम्पत्ति करिब दुई लाख डलरको हाराहारीमा रहेको तथ्यांक छ। त्यसको तुलना गर्दा मस्कको सम्पत्ति सामान्य परिवारको भन्दा लगभग ५० लाख गुणा बढी देखिन्छ।
दोस्रो धनी व्यक्तिभन्दा पनि धेरै अगाडि
हाल विश्वका दोस्रो धनी व्यक्ति मानिएका गुगलका सह–संस्थापक ल्यारी पेजको अनुमानित सम्पत्ति करिब ३०४ अर्ब डलर छ।
मस्कको सम्पत्ति भने त्यसको चार गुणाभन्दा बढी पुगेको छ।
केही वर्षअघिसम्म १०० अर्ब डलर सम्पत्ति भएका व्यक्ति विश्वकै धनी सूचीको शीर्ष स्थानमा पुग्थे। तर अहिले त्यति सम्पत्ति भएका व्यक्ति शीर्ष २० धनीभित्र मात्र सीमित हुने अवस्था आएको छ।
धन असमानताबारे बढ्दै चिन्ता
धेरै अर्थशास्त्रीहरूले मस्कको नयाँ कीर्तिमानलाई विश्वव्यापी धन असमानताको प्रतीकका रूपमा हेरेका छन्।
शिकागो विश्वविद्यालयअन्तर्गत सम्पत्ति असमानता अध्ययन केन्द्रका निर्देशक स्टिभन डरलफका अनुसार धनी र गरिबबीचको अन्तर इतिहासमै नदेखिएको स्तरमा बढिरहेको छ।
न्यूयोर्क टाइम्सले उल्लेख गरेअनुसार विश्वका सबैभन्दा धनी ०.००१ प्रतिशत व्यक्तिहरूको सम्पत्ति पछिल्लो दशकमा दोब्बरभन्दा बढी बढेको छ भने मध्यम वर्गको सम्पत्ति वृद्धिदर तुलनात्मक रूपमा निकै कम छ।
‘यो धन होइन, शक्ति हो’ : आलोचक
अमेरिकी सिनेटर बर्नी स्यान्डर्सले मस्कको ट्रिलियन डलर सम्पत्तिलाई “नैतिक रूपमा दुःखद अवस्था” भन्दै आलोचना गरेका छन्।
उनले अमेरिकाका झण्डै ६० प्रतिशत नागरिक महिनाको आम्दानीमै निर्भर रहँदा एक व्यक्तिको सम्पत्ति ट्रिलियन डलर पुग्नु असमानताको चरम उदाहरण भएको बताएका छन्।
स्यान्डर्सका अनुसार मस्क केवल धन संकलनमा होइन, राजनीतिक तथा सामाजिक प्रभाव विस्तारमा समेत केन्द्रित छन्।
उनले भनेका छन्, “यदि यो कुलीनतन्त्रको उदाहरण होइन भने अरू के हो ?”
समर्थकहरू के भन्छन् ?
मस्कका समर्थकहरूले भने उनको सम्पत्ति नवप्रवर्तन, जोखिम र उद्यमशीलताको परिणाम भएको दाबी गरेका छन्।
एक्सप्राइज फाउन्डेसनका अध्यक्ष तथा मस्कका निकट सहयोगी पिटर डायामान्डिसका अनुसार टेस्ला र स्पेसएक्सले मानव समाजलाई नयाँ सम्भावनातर्फ अघि बढाएका छन्।
उनले भनेका छन्, “इलोन मस्कले केवल आफ्नो सम्पत्ति बढाएका छैनन्, उनले मानवताको सम्भावना पनि विस्तार गरेका छन्।”
मस्कको अन्तिम लक्ष्य : मंगल ग्रह
मस्कका पूर्व सहपाठी तथा उद्यमी अडियो रेसीका अनुसार मस्कको प्राथमिक उद्देश्य धन कमाउनु होइन, भविष्यका महत्वाकांक्षी परियोजनाका लागि स्रोत जुटाउनु हो।
उनका अनुसार मस्कको सबैभन्दा ठूलो सपना मानव सभ्यतालाई बहुग्रहीय प्रजातिमा रूपान्तरण गर्नु हो।
स्पेसएक्सको ‘मार्स मिसन’ अर्थात् मंगल ग्रहमा मानव बस्ती स्थापना गर्ने योजनालाई सफल बनाउन उनले विशाल आर्थिक स्रोत आवश्यक रहेको बताइन्छ।
अब कहाँ पुग्ला मस्कको सम्पत्ति ?
मस्क स्वयंले केही महिनाअघि सामाजिक सञ्जालमा प्रतिक्रिया दिँदै आफ्नो लक्ष्य १० ट्रिलियन डलरसम्म पुग्न सक्ने संकेत दिएका थिए।
कृत्रिम बुद्धिमत्ता, रोबोटिक्स, अन्तरिक्ष प्रविधि र ऊर्जा क्षेत्रका उनका कम्पनीहरूले अपेक्षित सफलता हासिल गरेमा आगामी वर्षहरूमा उनको सम्पत्ति अझ तीव्र गतिमा बढ्न सक्ने विश्लेषकहरूको अनुमान छ।
तर यससँगै धनको अत्यधिक केन्द्रीकरण, आर्थिक शक्ति र लोकतान्त्रिक व्यवस्थामाथि पर्ने प्रभावबारे बहस पनि अझ तीव्र हुने देखिएको छ।
मुख्य तथ्य
- इलोन मस्क विश्वका पहिलो ट्रिलियन डलर धनाढ्य बने
- कुल अनुमानित सम्पत्ति : १.२ ट्रिलियन अमेरिकी डलर
- स्पेसएक्सको बजार मूल्य : १.७७ ट्रिलियन डलर
- पहिलो दिन शेयर मूल्य वृद्धि : २० प्रतिशत
- विश्वका दोस्रो धनी व्यक्ति ल्यारी पेजभन्दा चार गुणा बढी सम्पत्ति
- मंगल ग्रहमा मानव बस्ती स्थापना मस्कको दीर्घकालीन लक्ष्य
- धन असमानताबारे विश्वव्यापी बहस पुनः तीव्र
सम्भावित आकर्षक शीर्षक
‘ट्रिलियन डलर क्लब’मा एक्ला इलोन मस्क : इतिहासमै पहिलो पटक एक व्यक्तिको सम्पत्ति १.२ ट्रिलियन डलर
स्पेसएक्सको उडानसँगै मस्कको नयाँ कीर्तिमान : विश्वका पहिलो ट्रिलिनेयर बने
एक व्यक्तिसँग १.२ ट्रिलियन डलर ! इलोन मस्कले रचे विश्व आर्थिक इतिहास
धनको नयाँ सम्राट : इलोन मस्क बने पृथ्वीका पहिलो ट्रिलियन डलरपति
-विभिन्न अन्तराष्ट्रिय मिडिया रिपोर्टका आधारमा
प्रतिक्रिया दिनुहोस्