काठमाडौं /वाशिङ्टन — अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले हर्मुज जलडमरु छिट्टै खुल्ने दाबी गरेका छन्। उनले भने, “यो जलडमरु अमेरिकाको सहयोगमा होस् वा बिना सहयोग, निकै चाँडो खुल्नेछ।”

ट्रम्पले शुक्रबार मेरिल्यान्डबाट एयर फोर्स वान चढ्नुअघि पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै भने, “हामी खाडी खोल्नेछौं। अन्य देशहरू पनि सहयोग गर्न तयार छन्।”

तर उनले स्पष्ट भने — इरानले जलडमरुमा ‘टोल बुथ’ (शुल्क प्रणाली) लागू गर्न पाउने छैन। “यदि उनीहरूले त्यसो गरे भने हामी त्यो सहन गर्दैनौं,” ट्रम्पले चेतावनी दिए।

वार्ता तयारी

ट्रम्पको यो भनाइ पाकिस्तानमा अमेरिका र इरानबीच हुने शान्ति वार्ताको पूर्वसन्ध्यामा आएको हो। उपराष्ट्रपति जे.डी. भान्स पाकिस्तान पुगिसकेका छन् र दुवै पक्षबीच स्थायी युद्धविरामको लागि छलफल हुन लागेको छ।

ट्रम्पले भने, “कुनै पनि शान्ति सम्झौतामा इरानले आणविक हतियार नराख्ने कुरा ९९ प्रतिशत महत्वपूर्ण छ। यदि आणविक हतियारको मुद्दा समाधान भयो भने जलडमरु आफैं खुल्नेछ।”

वर्तमान स्थिति

यद्यपि दुई साता अघि अमेरिका र इरानबीच युद्धविरामको घोषणा भएको थियो, तर हर्मुज जलडमरुमा ढुवानी अझै ठप्प छ।

शिपिङ ट्र्याकिङ डाटा अनुसार युद्धविरामपछि जलडमरुबाट जम्मा २२ वटा जहाज मात्र बाहिरिएका छन्, जबकि युद्धअघि दैनिक औसत १३५ वटा जहाज गुड्थे।

खाडीमा अझै ६०० भन्दा बढी जहाज (३२५ ट्यांकरसहित) अड्किएका छन्। तेल विश्लेषक म्याट स्मिथले भने, “अवस्था युद्धविरामअघि जस्ताको त्यस्तै छ। इरान अझै पनि ‘गेटकिपर’ को भूमिकामा छ।”

इरानले आफ्ना ट्यांकर र केही मित्र राष्ट्रका जहाजहरूलाई मात्र पास गरिरहेको छ भने अन्यले ‘सुरक्षित मार्ग’ प्रयोग गर्न थालेका छन्। केही जहाज मालिकहरूले इरानलाई शुल्क तिरेका छन् कि छैनन् भन्ने स्पष्ट छैन।

ट्रम्पको अडान

ट्रम्पले इरानले लगाउने कुनै पनि प्रकारको शुल्क प्रणाली स्वीकार नगर्ने स्पष्ट पारेका छन्। उनले भने, “यदि हामीले यो छोडिदियौं भने उनीहरूले पैसा कमाउन सक्दैनन्।”

अहिले पाकिस्तानमा भइरहेको वार्तामा आणविक कार्यक्रम, जलडमरुको खुला र युद्धविरामको स्थायी समाधान मुख्य विषय बनेका छन्। दुवै पक्षले एकअर्कालाई दोष दिइरहेका छन्।

ट्रम्पको यो भनाइले विश्व बजारमा तेलको मूल्यमा केही प्रभाव पार्ने देखिन्छ, तर हर्मुज जलडमरु पूर्ण रूपमा खुल्न अझै केही समय लाग्ने अनुमान गरिएको छ।

के हर्मुज छिट्टै खुल्छ ? वा यो ट्रम्पको अर्को ‘बिग टक’ मात्र हो ? आगामी दिनका वार्ता र घटनाक्रमले नै जवाफ दिनेछन्।