जेन–जी आन्दोलन, भ्रष्टाचारप्रति आक्रोश र परिवर्तनको चाहनाले बदलियो नेपाली राजनीति

काठमाडौं, हालै सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनले नेपालको राजनीतिमा ठूलो सन्देश दिएको छ। लामो समयदेखि सत्ताको केन्द्रमा रहेका पुराना राजनीतिक दलहरू—नेपाली कांग्रेस, नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले), राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी लगायत—लाई मतदाताले कडा सन्देश दिँदै प्रतिपक्षमा सीमित गरिदिएका छन्।

विशेषगरी युवाहरूको सक्रिय सहभागिता, जेन–जी आन्दोलनको प्रभाव र भ्रष्टाचार तथा सुशासनप्रतिको जनआक्रोशले यस पटकको निर्वाचन परिणामलाई निर्णायक रूपमा प्रभावित गरेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।

जेन–जी आन्दोलनपछि बदलिएको राजनीतिक समीकरण

गत भदौमा भएको जेन–जी आन्दोलनपछि देशको राजनीतिक माहोल नै परिवर्तन भएको थियो। युवाहरूले शासन शैली, भ्रष्टाचार, बेरोजगारी र अवसरको अभावविरुद्ध आवाज उठाएका थिए। यही आन्दोलनको भावना बुझ्न सकेको दलका रूपमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी प्रति मतदाताको झुकाव देखियो।

यसको परिणामस्वरूप संसद्मा ठूलो संख्यामा युवा प्रतिनिधि प्रवेश गर्ने स्थिति बनेको छ। विशेषगरी युवामाझ लोकप्रिय मानिने बालेन्द्र शाह (बालेन) जस्ता नेतामा नयाँ पुस्ताको आशा केन्द्रित भएको विश्लेषण गरिन्छ।

‘जनसांख्यिक लाभांश’को अवसर

नेपाल अहिले जनसंख्यागत दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मोडमा रहेको विज्ञहरू बताउँछन्। २०७८ को जनगणनाअनुसार १६ देखि ४० वर्ष उमेर समूहको जनसंख्या करिब १ करोड २४ लाख छ, जुन कुल जनसंख्याको करिब ४२.५६ प्रतिशत हो।

अर्थशास्त्री तथा सांसद स्वर्णिम वाग्ले का अनुसार यो अवस्थालाई ‘जनसांख्यिक लाभांश’ को अवसरका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। तर अवसर नपाउँदा ठूलो संख्यामा युवा विदेशिन बाध्य भएका छन्।

विकास र सुशासनमा निराशा

मतदाताले पुराना दलप्रति असन्तुष्टि देखाउनुको अर्को कारण विकास र सुशासनको अभाव पनि हो।

• राष्ट्रिय गौरवका आयोजना वर्षौंदेखि अधुरै
• ठूला परियोजनामा भ्रष्टाचारको आरोप
• सरकारी सेवामा ढिलासुस्ती
• युवालाई अवसरको कमी

यस्ता कारणले जनतामा निराशा बढ्दै गएको थियो। विभिन्न भ्रष्टाचार प्रकरण—जस्तै वाइडबडी, यती, ओम्नी, सहकारी ठगी, बालुवाटार जग्गा प्रकरण—ले पनि दलहरूको छवि कमजोर बनाएको छ।

संसद्‌प्रति जनताको असन्तुष्टि

संसद्‌मा नीति र विकासका विषयमा गम्भीर बहसभन्दा पनि राजनीतिक आरोप–प्रत्यारोप, अवरोध र भाषणबाजी बढेको भन्दै जनताले असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै आएका थिए।

युवाहरूले भने संसद्‌मा

• प्रविधि र एआईको भविष्य
• जलवायु परिवर्तन
• विदेशस्थित नेपाली (डायस्पोरा)
• रोजगारी र उद्यमशीलता

जस्ता विषयमा बहस चाहेका छन्।

पुराना दललाई सुधारको चुनौती

विश्लेषकहरूका अनुसार यो परिणाम पुराना दलका लागि चेतावनी पनि हो। अब उनीहरूले

• नेतृत्व शैली परिवर्तन
• पार्टी संरचनामा युवालाई स्थान
• भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा कदम
• पारदर्शी र प्रविधिमैत्री प्रशासन

जस्ता सुधार नगरे भविष्यमा अझ ठूलो चुनौती आउन सक्ने देखिन्छ।

यो निर्वाचन परिणामले नेपाली राजनीतिमा पुस्तान्तरण (generational shift) को संकेत दिएको छ।

युवाहरूले परिवर्तनको पक्षमा मतदान गर्दै नयाँ राजनीतिक विकल्पलाई अवसर दिएका छन्। अब नयाँ शक्तिले जनअपेक्षा पूरा गर्न सके नेपालमा सुशासन र विकासको नयाँ अध्याय सुरु हुन सक्ने आशा गरिएको छ।