आईपीओमार्फत स्पेसएक्सले करिब ७५ अर्ब डलर जुटाउनेछ भने कम्पनीको कुल मूल्यांकन १.७७ ट्रिलियन डलर पुगेको छ।

काठमाडौं | एबीसी न्यूज डेस्क: विश्वकै धनी व्यक्ति एलन मस्कको अन्तरिक्ष कम्पनी स्पेसएक्स (SpaceX) ले इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्काशन (IPO) घोषणा गरेको छ। कम्पनीले प्रतिशेयर १३५ डलरका दरले ५५५ मिलियनभन्दा बढी शेयर बिक्री गर्ने भएपछि विश्व वित्तीय बजारमा नयाँ कीर्तिमान कायम भएको छ।

यो आईपीओमार्फत स्पेसएक्सले करिब ७५ अर्ब डलर जुटाउनेछ भने कम्पनीको कुल मूल्यांकन १.७७ ट्रिलियन डलर पुगेको छ। यससँगै साउदी अरेबियाको सरकारी तेल कम्पनी अराम्कोले सन् २०१९ मा बनाएको सबैभन्दा ठूलो आईपीओको रेकर्ड समेत तोडिएको छ।

कम्पनी शुक्रबारदेखि स्पेसएक्स टिकर संकेतअन्तर्गत शेयर बजारमा कारोबारमा आउनेछ।

🚀 अन्तरिक्ष कम्पनीबाट वित्तीय महाशक्ति

सन् २००२ मा स्थापना भएको स्पेसएक्सले पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने रकेट र स्टारलिंक स्याटेलाइट इन्टरनेटमार्फत अन्तरिक्ष उद्योगको स्वरूप नै परिवर्तन गरिदिएको मानिन्छ।

पछिल्ला वर्षहरूमा कम्पनीले केवल अन्तरिक्ष क्षेत्रमा मात्र नभई कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), स्याटेलाइट सञ्चार तथा रक्षा प्रविधिमा समेत आफ्नो प्रभाव विस्तार गरेको छ।

यस वर्ष स्पेसएक्सले मस्ककै एआई कम्पनी xAI लाई समेत आफ्नो स्वामित्वमा ल्याएको थियो, जसले सामाजिक सञ्जाल X (पूर्व ट्विटर) सञ्चालन गरिरहेको छ।

💰 एलन मस्क झन् शक्तिशाली

यो आईपीओपछि एलन मस्कको स्वामित्वमा रहेको स्पेसएक्सको हिस्साको मूल्य ८६० अर्ब डलरभन्दा बढी पुग्ने अनुमान गरिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार यदि शेयर मूल्य कारोबार सुरु भएको केही दिनमै बढ्यो भने मस्क विश्व इतिहासकै पहिलो एक ट्रिलियन डलर सम्पत्ति भएका व्यक्ति बन्न सक्छन्।

यसले विश्व अर्थतन्त्रमा केही व्यक्तिको बढ्दो आर्थिक शक्तिबारे नयाँ बहस सुरु गराएको छ।

👨‍💼 ४ हजारभन्दा बढी नयाँ करोडपति

लगानी प्लेटफर्महरूको प्रारम्भिक विश्लेषणअनुसार स्पेसएक्सको आईपीओबाट कम्पनीका हालका तथा पूर्व कर्मचारीमध्ये ४,४०० भन्दा बढी व्यक्ति करोडपति बन्ने सम्भावना छ।

तीमध्ये करिब ४०० जनाको सम्पत्ति १० करोड डलरभन्दा बढी पुग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।

सिलिकन भ्यालीका भेन्चर क्यापिटल कम्पनीहरू र प्रारम्भिक लगानीकर्ताहरूले पनि अर्बौं डलरको लाभ प्राप्त गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

📉 तर जोखिम पनि उत्तिकै ठूलो

स्पेसएक्सको आईपीओले उत्साह मात्र होइन, प्रश्नहरू पनि जन्माएको छ।

कम्पनीले सार्वजनिक गरेको वित्तीय विवरणअनुसार गत वर्ष स्पेसएक्सले ४.९ अर्ब डलर घाटा व्यहोरेको थियो। अघिल्लो वर्ष कम्पनी ७९१ मिलियन डलर नाफामा थियो।

एआई परियोजनामा बढ्दो लगानीका कारण खर्च ह्वात्तै बढेको कम्पनीले जनाएको छ।

यद्यपि राजस्व भने ३३ प्रतिशतले बढेर १८.७ अर्ब डलर पुगेको छ।

⚠️ आलोचकहरूको प्रश्न

वित्तीय विश्लेषक जिम च्यानोस लगायतका आलोचकहरूले स्पेसएक्सको मूल्यांकन “अत्यधिक महँगो” भएको बताएका छन्।

उनीहरूका अनुसार कम्पनीले चन्द्रमामा कारखाना बनाउने, अन्तरिक्षमा एआई डाटा सेन्टर सञ्चालन गर्ने जस्ता महत्वाकांक्षी योजनाहरू सार्वजनिक गरे पनि तिनको व्यावसायिक सम्भाव्यता अझै स्पष्ट छैन।

अमेरिकी सिनेटर एलिजाबेथ वारेनले समेत अमेरिकी सेक्युरिटिज एण्ड एक्सचेन्ज कमिसन (SEC) लाई पत्र लेख्दै स्पेसएक्सले लगानीकर्तालाई देखाएको वित्तीय प्रक्षेपणबारे छानबिन गर्न माग गरेकी छन्।

उनले यो आईपीओलाई “अमेरिकी इतिहासकै सबैभन्दा विवादास्पद आईपीओमध्ये एक” हुन सक्ने चेतावनी दिएकी छन्।

अब के हुन्छ?

स्पेसएक्सको सफल आईपीओले प्रविधि क्षेत्रमा नयाँ लहर ल्याउने अनुमान गरिएको छ।

ओपनएआई र एन्थ्रोपिकजस्ता एआई कम्पनीहरूले समेत शेयर बजारमा प्रवेशको तयारी गरिरहेका छन्। यदि ती कम्पनीहरू पनि सार्वजनिक भए भने पहिलोपटक एक ट्रिलियन डलरभन्दा बढी मूल्यांकन भएका धेरै प्रविधि कम्पनीहरू एकैपटक बजारमा देखिनेछन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार स्पेसएक्सको आईपीओ केवल एउटा कम्पनीको शेयर बिक्री मात्र होइन, यो एलन मस्कको बढ्दो आर्थिक र प्राविधिक प्रभावको नयाँ अध्याय हो।

मुख्य तथ्य

🔹 आईपीओ मूल्य : १३५ डलर प्रति शेयर

🔹 बिक्री हुने शेयर : ५५५ मिलियन+

🔹 उठ्ने रकम : ७५ अर्ब डलर

🔹 कम्पनी मूल्यांकन : १.७७ ट्रिलियन डलर

🔹 कारोबार सुरु : शुक्रबार

🔹 टिकर संकेत : SPCX

🔹 एलन मस्कको अनुमानित हिस्सामूल्य : ८६० अर्ब डलर+

एबीसी विश्लेषण

स्पेसएक्सको आईपीओले एउटा गम्भीर प्रश्न पनि उठाएको छ—के विश्वको भविष्य केही सीमित प्रविधि कम्पनी र अर्बपतिहरूको हातमा केन्द्रित हुँदैछ? अन्तरिक्ष, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, सञ्चार र सामाजिक सञ्जालजस्ता रणनीतिक क्षेत्र एउटै व्यक्तिको प्रभावभित्र आउँदा त्यसको राजनीतिक र आर्थिक असर आगामी दशकको सबैभन्दा ठूलो बहस बन्न सक्छ।