के एमालेले आफ्नो ‘सर्वशक्तिमान’ अध्यक्षलाई बिदा गरेर आफूलाई पुनर्जीवित गर्न सक्ला, कि ‘ओलीको वरिपरि घुम्ने’ आफ्नो पुरानो बानीले पार्टीलाई नै रसातलमा पुर्‍याउला?

काठमाडौं । के नेकपा एमाले, जो एक समय ‘अनुशासन’ र ‘संगठनात्मक सुदृढता’ को पर्याय मानिन्थ्यो, आज आफ्नै अविश्वासको भारीले थिचिएको छ? २१ फागुनको निर्वाचनले दिएको ‘शर्मनाक’ नतिजापछि एमालेको कोरिडोरमा यतिबेला जुन भूकम्प गएको छ, त्यो केवल एउटा चुनावी पराजय मात्र होइन, बरु अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको ‘सर्वशक्तिमान’ वर्चस्वमाथि लागेको पहिलो गहिरो धाँजा हो।

१. जब ‘रक्षाकवच’ ले नै तरबार निकाल्यो

एमालेको राजनीतिमा महासचिव शंकर पोखरेल अध्यक्ष ओलीको दाहिने हात र रक्षाकवच मानिँदै आएका थिए। तर, बिहीबार सम्पन्न कार्यशालामा उनले दिएको अभिव्यक्तिले पार्टीभित्रको समीकरणमा ‘कोल्टो’ फेरिएको संकेत गरेको छ। पोखरेलको भनाइ छ— “यथास्थितिमा एमाले चल्दैन।”

यो वाक्य सामान्य सुनिए पनि यसको निहितार्थ निकै गम्भीर छ। यसले ओलीको शैलीमाथि महासचिवले नै प्रश्न उठाएको प्रष्ट हुन्छ। कार्यकर्ताको अगाडि एउटा र नेतृत्वको अगाडि अर्को कुरा गर्ने ‘दोहोरो चरित्र’ को विरोध गर्दै पोखरेलले जुन ‘यथार्थवादी’ हुने निर्देशन दिए, त्यो अन्ततः ओलीको ‘खुसामदी’ संस्कृतिमाथिको ठाडो प्रहार हो। जब ‘ब्रह्मपुत्र’ नै सुक्न थाल्छ, तब साना खोलाहरूले बाटो बदल्नु स्वभाविकै हो।

२. विष्णु पौडेलको ‘शान्त विद्रोह’

उपाध्यक्ष विष्णु पौडेलको शैली हमेशा ‘चतुर र सन्तुलित’ रहँदै आएको छ। तर, यसपटक उनले निर्वाचनको समीक्षा गर्ने सन्दर्भमा जुन ‘निर्मम’ शब्दको प्रयोग गरे, त्यसले पार्टीभित्रको असन्तुष्टि कुन तहमा पुगेको छ भन्ने देखाउँछ। पौडेलले ‘आमूल पुनर्गठन’ को जुन एजेन्डा अघि सारेका छन्, त्यो अध्यक्ष ओलीको ‘आफ्नै बलबुतामा सबथोक’ भन्ने दम्भलाई चुनौती दिने ‘ग्राउन्ड-वर्क’ हो।

३. ‘म मर्ने छाँट छ?’— ओलीको भावुक तर ‘असुरक्षित’ प्रतिरक्षा

आफ्नो कुर्सी हल्लिएको चाल पाउनासाथ अध्यक्ष ओलीले प्रयोग गर्ने अस्त्र पुरानै हो— ‘स्वास्थ्य र भावुकता।’ “टाउको दुखेको निहुँमा म मर्छु भनेर हल्ला गर्नेहरू हेर्नुहोस्, म मर्ने छाँट छ?” भन्दै उनले गरेको ठट्टामा लुकेको छ— आफ्नो पकड गुम्ने डर।

ओलीले नेतृत्व नछोड्ने संकल्प त गरे, तर उनको यो संकल्प ‘नीति र विधि’ भन्दा पनि ‘शक्ति र डर’ मा आधारित देखिन्छ। विधानको डण्डा देखाएर मुख थुन्ने उनको शैलीले कार्यकर्ताको तहमा रहेको ‘विद्रोहको आगो’ लाई झन् भड्काउने निश्चित छ। इतिहास साक्षी छ, जब कुनै पार्टीका शीर्ष नेताले ‘विधान’ लाई आफ्नो ‘निजी ढाल’ बनाउन खोज्छन्, तब त्यो पार्टीको पतनको सुरुवात हुन्छ।

४. बागमती बाहेक ‘विद्रोह’ र कार्यकर्ता निराशा

कार्यशालाका रिपोर्टहरूले देखाए अनुसार एक जना पदाधिकारीले भने – बागमती प्रदेश बाहेक एमालेका लगभग सबै प्रदेशले ‘नेतृत्व परिवर्तन’ को आवश्यकता महसुस गरिसकेका छन्। यो कुनै सामान्य असन्तुष्टि होइन, यो ‘ओली-युग’ को विकल्प खोजिरहेको एउटा सिङ्गो पुस्ताको आवाज हो।

जिल्ला अध्यक्षहरूले माथिल्लो तहका नेताहरूलाई दिने रिपोर्ट र कार्यशालामा प्रस्तुत गरेका ‘यथार्थ’ बीचको खाडलले एमाले कति धेरै भ्रमको खेतीमा रमाएको थियो भन्ने पुष्टि गर्छ। अब यो भ्रमको जालो चुँडिएको छ।

५. अबको लडाइँ: ‘स्टाटस’ देखि ‘अपानी’ सम्म

एमालेको शक्ति-संघर्ष अब बैठक कक्षबाट बाहिर निस्किएर सामाजिक सञ्जाल र ‘अपानी’ (अन्तर-पार्टी निर्देशन) को पन्नामा पुगेको छ।

• ओली पक्ष: ‘बादल’ नेतृत्वको कार्यदलको प्रतिवेदनलाई अन्तिम मान्दै विवाद साम्य पार्न चाहन्छ।
• परिवर्तन पक्ष: खुल्ला आत्मसमीक्षा, कमजोरीको स्वीकारोक्ति र नयाँ नेतृत्वको जग बसाउन चाहन्छ।

गोकर्ण विष्ट र योगेश भट्टराई जस्ता नेताहरूको सक्रियताले एमालेभित्र एउटा ‘समानान्तर वैचारिक ध्रुव’ तयार हुँदै गरेको संकेत गर्छ। महासचिव पोखरेलको पछिल्लो स्टाटसले त झन् एमालेको ‘संस्थागत प्रक्रिया’ को नाममा ओलीको ‘व्यक्तिगत शासन’ लाई चुनौती दिने मार्गचित्र नै कोरेको छ।

एमालेको ‘अस्तित्वको लडाइँ’

एमालेका लागि अबको एक महिना निकै निर्णायक हुनेछ। यो महिनाले कि त एमालेलाई ‘ओलीको छायाँ’ बाट बाहिर निकालेर नयाँ जीवन दिनेछ, कि त आन्तरिक अन्तरविरोधले थिलथिलो पारेर थप कमजोर बनाउनेछ।

‘शर्मनाक पराजय’ पछि पार्टीभित्र सुरु भएको यो ‘मन्थन’ यदि केवल कुर्सीको लुछाचुँडीमा सीमित रह्यो भने, एमालेको नियति इतिहासको पानामा मात्र सीमित हुने जोखिम छ। तर, यदि यो साँच्चिकैको ‘आमूल पुनर्गठन’ मा रूपान्तरण भयो भने, त्यसले नेपाली राजनीतिमा एक नयाँ अध्याय कोर्नेछ।

अन्त्यमा प्रश्न बाँकी नै छ— के एमालेले आफ्नो ‘सर्वशक्तिमान’ अध्यक्षलाई बिदा गरेर आफूलाई पुनर्जीवित गर्न सक्ला, कि ‘ओलीको वरिपरि घुम्ने’ आफ्नो पुरानो बानीले पार्टीलाई नै रसातलमा पुर्‍याउला?