नयाँ शैलीको कूटनीति कि पुरानै अभ्यास ?
काठमाडौं : राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछाने पाँचदिने भारत भ्रमण पूरा गरेर स्वदेश फर्किएका छन्। भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) को निमन्त्रणामा भएको भ्रमणलाई उनले ‘पार्टी-टु-पार्टी कूटनीति’ र ‘विकास कूटनीति’ को नयाँ अभ्यासका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
भारत भ्रमणका क्रममा उनले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी, भारतीय जनता पार्टीका अध्यक्षसहित विभिन्न उच्च राजनीतिक नेतृत्वसँग भेटवार्ता गरेका थिए। स्वदेश फर्किएपछि त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा आयोजित मिडिया ब्रिफिङमा उनले भ्रमणका उपलब्धि, सीमा विवाद, नेपाल–भारत सम्बन्ध, वर्तमान सरकारको विदेश नीति तथा आफ्नो राजनीतिक भूमिकाबारे धारणा सार्वजनिक गरेका छन्।
उनको ब्रिफिङबाट निस्किएका १० प्रमुख सन्देश यस्ता छन् :
१. ‘गोप्य कूटनीति’ होइन, पारदर्शी संवाद
रवि लामिछानेले आफ्नो भ्रमणको सबैभन्दा ठूलो विशेषता पारदर्शिता रहेको दाबी गरे। विगतमा राजनीतिक भेटघाटहरू बन्द कोठामा हुने र जनताले त्यसबारे जानकारी नपाउने परम्परा रहेको उल्लेख गर्दै उनले यसपटक भएका सबै बैठकमा नेपालका कूटनीतिक प्रतिनिधिहरू उपस्थित रहेको बताए।
उनका अनुसार यसले भ्रमणबारे अनावश्यक आशंका र विवादलाई कम गर्नेछ।
२. राजनीति होइन, ‘अर्थ–राजनीति’ प्राथमिकतामा
लामिछानेले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई केवल राजनीतिक चश्माबाट हेर्ने पुरानो दृष्टिकोण परिवर्तन गर्नुपर्ने धारणा राखे। उनले आफूहरूले विकास, लगानी, व्यापार, पूर्वाधार, सूचना प्रविधि र धार्मिक पर्यटनजस्ता विषयलाई केन्द्रमा राखेर छलफल गरेको बताए।
उनका अनुसार अबको कूटनीति आर्थिक समृद्धि केन्द्रित हुनुपर्छ।
३. सीमा विवादबारे ‘मौन’ होइन, कूटनीतिक रणनीति
भारत भ्रमणअघि धेरैले रविले सीमा विवाद, कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुराका विषय उठाउने अपेक्षा गरेका थिए। तर उनले सार्वजनिक रूपमा यसबारे विस्तृत चर्चा नगरेको भन्दै प्रश्न उठेको थियो।
यसको जवाफमा उनले संवेदनशील राष्ट्रिय मुद्दा मिडियामा कराएर होइन, कूटनीतिक माध्यमबाट चरणबद्ध रूपमा उठाउनुपर्ने बताए। सीमा विवादजस्ता विषय लोकप्रियताका लागि प्रयोग गर्न नहुने उनको तर्क थियो।
४. विदेशमा रहेका नेपालीप्रति सरकार संवेदनशील रहेको दाबी
भारतमा रहेका नेपालीहरूको अवस्थाबारे बोल्दै उनले तत्काल सबै समस्या समाधान गर्न नसकिने स्वीकार गरे। तर दूतावास र कूटनीतिक संयन्त्रलाई थप प्रभावकारी र नागरिकमैत्री बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे।
स्वास्थ्य, कानुनी सहायता, कागजी प्रक्रिया र श्रमिक समस्यालाई प्राथमिकतामा राखेर सुधार गरिने उनको भनाइ थियो।
५. भाजपाको ‘रेड कार्पेट’ स्वागतलाई नेपालप्रतिको सम्मानको संज्ञा
भाजपा मुख्यालयमा भएको भव्य स्वागतलाई लिएर विभिन्न राजनीतिक टिप्पणी भइरहेका बेला लामिछानेले त्यसलाई व्यक्तिगत उपलब्धिभन्दा पनि नेपाल र नेपाली जनताप्रतिको सम्मानका रूपमा चित्रित गरे।
उनले स्वागतको शैलीलाई राजनीतिक अर्थ नलगाउन आग्रह गरे।
६. मोदी र भाजपा अध्यक्षलाई नेपाल भ्रमणको निमन्त्रणा
भ्रमणकै क्रममा आफूले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र भाजपा अध्यक्षलाई नेपाल भ्रमणको औपचारिक निमन्त्रणा दिएको खुलासा गरे।
उनका अनुसार दुवै नेता नेपाल भ्रमणका विषयमा सकारात्मक छन् र उपयुक्त समय मिलेसँगै भ्रमण हुनसक्छ।
७. प्रधानमन्त्री बालेनको भारत भ्रमणबारे संकेत
पत्रकारहरूले प्रधानमन्त्रीको सम्भावित भारत भ्रमणबारे सोधेको प्रश्नमा लामिछानेले सरकार र पार्टीबीच जिम्मेवारी बाँडफाँडको नयाँ अभ्यास भइरहेको बताए।
उनले प्रधानमन्त्री आवश्यक पर्ने ठाउँमा प्रधानमन्त्री र पार्टी संयन्त्र आवश्यक हुने ठाउँमा पार्टी नेतृत्व सक्रिय हुने बताए। यसले सरकारलाई काममा केन्द्रित हुन सहयोग पुग्ने उनको दाबी थियो।
८. मोदीसँगको भेट ‘समृद्धि केन्द्रित’
भारतीय प्रधानमन्त्रीसँग भएको छलफललाई उनले पूर्ण रूपमा विकास र समृद्धि केन्द्रित रहेको बताए।
खेलकुद, सूचना प्रविधि, पूर्वाधार विकास, लगानी र कनेक्टिभिटीका विषयमा दीर्घकालीन सहकार्यबारे कुराकानी भएको उनले जानकारी दिए।
उनका अनुसार नेपाल–भारत सम्बन्धको वास्तविक सफलता आर्थिक सहकार्यबाट मापन हुनेछ।
९. ‘भारतको समर्थनमा प्रधानमन्त्री बन्न खोजेको’ आरोपको खण्डन
प्रतिपक्षी दलहरूले भारत भ्रमणलाई भविष्यको सत्ता समीकरणसँग जोडेर टिप्पणी गरिरहेका बेला लामिछानेले त्यस्ता आरोपलाई अस्वीकार गरे।
उनले रास्वपा राजनीतिक स्थिरताको पक्षमा रहेको र सरकार गिराउने वा अस्थिरता सिर्जना गर्ने कुनै योजना नरहेको बताए। जनताले स्थिर शासनका लागि मत दिएको स्मरण गराउँदै उनले आफ्नो पार्टी वाचाअनुसार अघि बढ्ने बताए।
१०. ‘दोषारोपण होइन, सहकार्य’ को नयाँ सन्देश
ब्रिफिङको अन्त्यतिर लामिछानेले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई विगतका विवाद र अविश्वासबाट माथि उठाएर सहकार्य र अवसरको दृष्टिले हेर्नुपर्ने धारणा राखे।
उनले दुई देशबीचका सम्बन्धलाई घृणा, आरोप र शंकाको आधारमा होइन, आपसी सम्मान, आर्थिक साझेदारी र साझा समृद्धिको आधारमा अगाडि बढाउनुपर्ने बताए।
नयाँ शैलीको कूटनीति कि पुरानै अभ्यास ?
रवि लामिछानेको भारत भ्रमणले नेपालभित्र नयाँ बहस जन्माएको छ। समर्थकहरूले यसलाई विकास कूटनीति र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा नयाँ पुस्ताको हस्तक्षेपका रूपमा हेरेका छन् भने आलोचकहरूले सीमा विवादजस्ता राष्ट्रिय मुद्दामा पर्याप्त स्पष्टता नदिएको आरोप लगाएका छन्।
यद्यपि, मोदीसँगको भेट, भाजपा नेतृत्वसँगको सम्बन्ध विस्तार, नेपाल भ्रमणको निमन्त्रणा र आर्थिक सहकार्यलाई प्राथमिकता दिने सन्देशले यो भ्रमणलाई सामान्य राजनीतिक भ्रमणभन्दा फरक बनाएको देखिन्छ।
अब प्रश्न भनेको यही हो— भारत भ्रमणमा उठाइएका ‘समृद्धि’, ‘विकास कूटनीति’ र ‘आर्थिक साझेदारी’ का एजेन्डा व्यवहारमा कति रूपान्तरण हुन्छन् ? त्यसको मूल्यांकन आगामी महिनाहरूमा हुने देखिन्छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्