काठमाडौं । अमेरिकी तल्लो सदन (हाउस अफ रिप्रिजेन्टेटिभ्स) ले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई इरानविरुद्ध थप सैन्य कारबाही गर्नबाट रोक्ने उद्देश्यले महत्वपूर्ण प्रस्ताव पारित गरेको छ । गत फेब्रुअरी २८ देखि सुरु भएको अमेरिका–इजरायल–इरान युद्धको चार महिना पूरा हुँदै गर्दा कंग्रेसभित्र ट्रम्प प्रशासनको युद्ध नीतिप्रति बढ्दो असन्तुष्टि देखिएको यो घटनालाई विश्लेषकहरूले ‘ट्रम्पको विदेश नीतिमाथि कंग्रेसको ठूलो चुनौती’ को रूपमा हेरेका छन् ।

२१५–२०८ मतले पारित

बुधबार भएको मतदानमा प्रस्ताव २१५ मतको पक्ष र २०८ मतको विपक्षमा पारित भएको हो । यो प्रस्तावका पक्षमा चार जना रिपब्लिकन सांसदहरूले डेमोक्र्याटिक पार्टीका सांसदहरूसँग मिलेर मतदान गरेका थिए । उनीहरू हुन्— थोमस मासी, ब्रायन फिट्जप्याट्रिक, टम ब्यारेट र वारेन डेभिडसन ।

यसअघि यस्तै प्रस्तावको विपक्षमा मतदान गर्दै आएका मेन राज्यका डेमोक्रेट सांसद जेरेड गोल्डेनले भने यसपटक प्रस्तावको समर्थन गरेका छन् ।

ट्रम्प प्रशासनले इरानविरुद्धको सैन्य अभियानलाई ‘आत्मरक्षा’ को रूपमा प्रस्तुत गरे पनि आलोचकहरूले भने अमेरिकी संविधानको धारा १ अनुसार युद्धको घोषणा गर्ने अधिकार केवल कंग्रेसलाई मात्र भएको बताउँदै आएका छन् । प्रस्तावमा ट्रम्पलाई इरानविरुद्ध थप सैन्य कारबाही गर्न ३० दिनभित्र कंग्रेसको स्वीकृति लिनुपर्ने प्रावधान राखिएको छ ।

कंग्रेसको चौथो प्रयास

यो तल्लो सदनबाट इरान युद्ध रोक्ने चौथो प्रयास हो । यसअघिका तीनवटा प्रस्ताव मतदानमा पुग्न सकेका थिएनन् । रिपब्लिकन पार्टीको बहुमत रहेको माथिल्लो सदन (सिनेट) मा पनि यस्तै प्रकृतिको प्रस्ताव गत मे महिनामा अघि बढाइएको थियो, तर त्यहाँ अझै पूर्ण मतदान हुन बाँकी छ ।

ट्रम्पको भिटोको सम्भावना

तल्लो सदनबाट पारित भए पनि प्रस्तावलाई सिनेटले अनुमोदन गर्नुपर्नेछ । सिनेटबाट पारित भएमा पनि राष्ट्रपति ट्रम्पले भिटो प्रयोग गर्न सक्ने भएकाले यसको कार्यान्वयन चुनौतीपूर्ण देखिएको छ । भिटोलाई निष्प्रभावी बनाउन कंग्रेसको दुवै सदनमा दुई तिहाइ बहुमत आवश्यक पर्नेछ, जुन अहिलेको राजनीतिक स्थिति हेर्दा निकै कठिन मानिएको छ ।

मिशिगनका रिपब्लिकन सांसद टम ब्यारेटले मतदानपछि भने,

“युद्धको घोषणा गर्ने अधिकार कंग्रेससँग मात्र हुन्छ । यो हामीले रक्षा गर्नुपर्ने संवैधानिक अधिकार हो ।”

भविष्यमा ट्रम्पबाट हुन सक्ने राजनीतिक प्रतिशोधबारे सोध्दा ब्यारेटले थपे,

“मैले जे सही ठानेँ, त्यहीअनुसार आफ्नो विवेक प्रयोग गरेर मतदान गरेको हुँ । म त्यसको परिणाम स्वीकार गर्न तयार छु ।”

युद्धको पृष्ठभूमि

गत फेब्रुअरी २८ मा इजरायल र अमेरिकाले इरानमा संयुक्त हवाई हमला सुरु गरेका थिए । अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले सुरुमा “छिटो र निर्णायक विजय” को दाबी गरेका थिए । तर चार महिना बित्दा पनि इरानले आफ्नो सैन्य क्षमता कायम राखेको, हर्मुज जलडमरुमाथि नियन्त्रण स्थापित गरेको र क्षेत्रीय रूपमा नयाँ सन्तुलन कायम गरेको विश्लेषणहरू आइरहेका छन् ।

युद्धका कारण अमेरिकी सैन्य खर्च बढेको, खाडी क्षेत्रका मित्र राष्ट्रहरूमा असन्तुष्टि बढेको र वैश्विक ऊर्जा बजार प्रभावित भएको आरोप कंग्रेसका केही सदस्यहरूले लगाएका छन् ।

दुवै पार्टीभित्र विभाजन

यो मतदानले रिपब्लिकन पार्टीभित्र पनि गहिरो विभाजन देखाएको छ । परम्परागत ‘आइसोलेशनिस्ट’ वा ‘लिबर्टेरियन’ विचारधाराका रिपब्लिकन सांसदहरूले ट्रम्पको ‘अनन्त युद्ध’ नीतिको विरोध गर्दै आएका छन् । डेमोक्र्याटहरू भने युद्धलाई ‘असंवैधानिक’ भन्दै सुरुदेखि नै आलोचना गरिरहेका छन् ।

विदेश नीति विशेषज्ञहरूका अनुसार यो प्रस्तावले ट्रम्प प्रशासनलाई कूटनीतिक दबाब दिने प्रयास हो । यदि प्रस्ताव अन्ततः कानुन बनेमा ट्रम्पले इरानसँगको वार्ताका लागि कंग्रेसको साथ खोज्नुपर्ने स्थिति आउन सक्छ ।

सम्भावित प्रभाव

• सिनेटमा चुनौती : रिपब्लिकन बहुमत भएको सिनेटले प्रस्ताव रोक्न सक्ने सम्भावना छ ।
• ट्रम्पको प्रतिक्रिया : ट्रम्पले यो प्रस्तावलाई ‘डेमोक्र्याट र कमजोर रिपब्लिकनहरूको षड्यन्त्र’ भन्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
• इरानको प्रतिक्रिया : तेहरानले यसलाई अमेरिकी आन्तरिक कमजोरीको संकेतको रूपमा प्रयोग गर्न सक्छ ।

यो घटनाले अमेरिकी राजनीतिमा युद्ध र शान्तिको मुद्दा फेरि एक पटक प्रमुख बनेको देखाएको छ । चार महिनादेखि चलेको इरान युद्ध अब केवल सैन्य मोर्चामा मात्र होइन, वाशिंगटनको आन्तरिक राजनीतिक मोर्चामा पनि लडाइँ भइरहेको छ ।

-बीबीसी, रोयटर्स र अमेरिकी सञ्चार माध्यमहरूका आधारमा