काठमाडौं १५ वैशाख । नेपाल चेम्बर अफ कमर्सका उपाध्यक्ष दीपक मल्होत्राले विलासिताका वस्तुमा लगाइएको उच्च कर घटाउनुपर्ने माग दोहोर्याएका छन्। उनका अनुसार कर दर घटाए राजस्व बढ्ने र अनौपचारिक अर्थतन्त्र औपचारिक दायरामा आउने दाबी गरिए पनि यस्तो तर्क व्यवहारमा सधैं प्रमाणित भएको देखिँदैन।

‘अर्थको अर्थ’ कार्यक्रमको ३३ औं वार्षिकोत्सवमा बोल्दै मल्होत्राले आगामी ७ वर्षमा १०० अर्ब अमेरिकी डलरको अर्थतन्त्र र प्रतिव्यक्ति आय ३ हजार डलर पुर्‍याउने लक्ष्य सम्भव रहेको बताए पनि यसका लागि स्पष्ट कार्यान्वयन मार्गचित्र र नीतिगत अनुशासनको विषय भने स्पष्ट हुन सकेको छैन। निजी क्षेत्रले निरन्तर कर घटाउने माग गर्दै आएको भए पनि राज्यको राजस्व संरचना र सामाजिक खर्चको दायित्वबीच सन्तुलन कसरी कायम गर्ने भन्ने प्रश्न अझै अनुत्तरित देखिन्छ।

त्यस्तै नेपाल उद्योग परिसंघ (CNI) का अध्यक्ष वीरेन्द्रराज पाण्डेले आर्थिक सुधारका नाममा दीर्घकालीन नीतिगत स्थिरताको माग गरेका छन्। तर विगतमा नीति स्थिरता नहुँदा मात्रै होइन, कार्यान्वयन कमजोर, संस्थागत क्षमता कमजोर र नियमन प्रणाली अस्थिर हुँदा पनि लगानी वातावरण प्रभावित भएको यथार्थलाई भने उद्योग क्षेत्रले पर्याप्त रूपमा स्वीकार गरेको देखिँदैन।

पाण्डेले कर प्रणाली सरल बनाउन, भन्सार संरचना पुनरावलोकन गर्न र डिजिटल शासन लागू गर्नुपर्ने बताएका छन्। यी सुझावहरू लामो समयदेखि उठ्दै आएका भए पनि कार्यान्वयन पक्ष कमजोर रहँदै आएको छ। अनधिकृत आयात नियन्त्रण र कानुनी सुधारका विषय पनि बारम्बार दोहोरिँदै आए पनि ठोस परिणाम देखिन सकेको छैन।

अर्थ मन्त्रालयका सहसचिव टंकप्रसाद पाण्डेयले भने आगामी वर्ष ठूलो बजेट विस्तार सम्भव नहुने संकेत गर्दै यथार्थपरक बजेटमा जोड दिएका छन्। तर पछिल्ला वर्षहरूमा बारम्बार बजेटको आकार र लक्ष्यबीच ठूलो अन्तर देखिँदै आएको अवस्थामा केवल “यथार्थ बजेट” भन्ने अवधारणा मात्र पर्याप्त हुने कि नहुने भन्ने प्रश्न उठिरहेको छ। पुँजीगत खर्च कमजोर रहनु, कानुनी जटिलता र प्रशासनिक ढिलासुस्तीले बजेट कार्यान्वयनमा देखिएको संरचनागत समस्या अझै समाधान हुन सकेको छैन।

समग्रमा, निजी क्षेत्र कर कटौती र अनुकूल नीतिको मागमा केन्द्रित रहँदा सरकार यथार्थ बजेट र खर्च सुधारको पक्षमा उभिएको देखिन्छ। तर दुवै पक्षका अपेक्षा र कार्यान्वयन क्षमताबीचको दूरी कायम रहँदा अर्थतन्त्र सुधारको बहस अझै कागजमै सीमित हुने जोखिम भने कायमै देखिन्छ।