काठमाडौं : नेपालको प्रतिष्ठित व्यावसायिक घरानाका सदस्य तथा हिमालयन रि-इन्स्योरेन्स लिमिटेडका तत्कालीन अध्यक्ष शेखर गोल्छा पक्राउ परेसँगै नेपाली पुँजी बजार र व्यावसायिक क्षेत्रमा ठूलो हलचल पैदा भएको छ। प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (CIB) ले उनलाई धितोपत्र सम्बन्धी गम्भीर कसूरमा अनुसन्धानका लागि नियन्त्रणमा लिएको हो।

१. पक्राउको मुख्य कारण र कानूनी आधार

सिआइबीप्रमुख मनोज केसीका अनुसार गोल्छालाई ‘धितोपत्र सम्बन्धी ऐन, २०६३’ अन्तर्गतको कसूरमा पक्राउ गरिएको हो। मुख्यतया:

• इन्साइडर ट्रेडिङ र कर्नरिङ: सेयर बजारमा कृत्रिम माग सिर्जना गरी मूल्य हेरफेर गरेको आरोप।
• दीपक भट्टसँगको सम्बन्ध: सम्पत्ति शुद्धीकरणको अभियोगमा हिरासतमा रहेका विवादित व्यवसायी दीपक भट्टको अवैध वित्तीय सञ्जालमा गोल्छाको प्रत्यक्ष संलग्नता देखिएको।

२. धितोपत्र बोर्डको प्रतिवेदन: ‘अदृश्य’ लेनदेनको खुलासा

नेपाल धितोपत्र बोर्ड (SEBON) ले गरेको विस्तृत अध्ययन प्रतिवेदनले गोल्छा र भट्टबीचको गहिरो ‘कनेक्सन’ उजागर गरेको छ। प्रतिवेदनका मुख्य बुँदाहरू यस प्रकार छन्:

• भुक्तानीमा सहयोग: दीपक भट्टले बजारमा गरेका विभिन्न शंकास्पद सेयर कारोबारहरूको रकम भुक्तानीमा शेखर गोल्छाले वित्तीय स्रोत व्यवस्थापन र सहजीकरण गरिदिएको पाइएको छ।
• उधारो कारोबारको पहाड: भट्ट र उनी सम्बद्ध समूहले ब्रोकर कम्पनीहरूलाई ४ अर्ब ४७ करोड रूपैयाँ तिर्न बाँकी रहेको र ब्रोकरबाट ४ अर्ब ७८ करोड लिन बाँकी रहेको देखिन्छ। यो ठूलो परिमाणको ‘उधारो’ कारोबारले बजारमा अस्वभाविक जोखिम निम्त्याएको बोर्डको निष्कर्ष छ।

३. प्राविधिक प्रमाण: ‘एउटै आइपी एड्रेस’

अनुसन्धानको सबैभन्दा बलियो पक्ष प्राविधिक प्रमाण बनेको छ। भट्टले आफ्नो लगानी रहेका विभिन्न कम्पनीहरू प्रयोग गरी सेयर खेलोमेलो गरेका थिए:

• कम्पनीहरूको सूची: हिमालयन रि-इन्स्योरेन्स, गार्डियन माइक्रो लाइफ, क्रेस्ट माइक्रो लाइफ, प्रोटेक्टिभ माइक्रो इन्स्योरेन्स, लिबर्टी माइक्रो लाइफ र हिमालयन इन्भेष्टमेन्ट बैंकर लिमिटेड।
• प्रमाण: यी सबै फरक-फरक कम्पनीहरूबाट सेयर किनबेच गर्दा एउटै ‘आइपी एड्रेस’ (IP Address) प्रयोग भएको भेटिएको छ। यसले यी सबै कारोबारहरू एकै ठाउँबाट वा एकै समूहको योजनामा भएको पुष्टि गर्छ।

४. कुन-कुन कम्पनीको सेयरमा भयो चलखेल?

प्रतिवेदन अनुसार भट्ट र गोल्छाको समूहले विशेष गरी निम्न उपकरणहरूमा लगानी र मूल्य हेरफेर गरेका थिए:

• नेपाल रि-इन्स्योरेन्स कम्पनी: ३ अर्ब ८० करोड बराबरको सेयर कारोबार।
• बैंकका ऋणपत्रहरू (Debentures): नबिल बैंक, एनएमबी बैंक, नेपाल एसबिआई बैंक र सिद्धार्थ बैंक।

५. संलग्न अन्य हाई-प्रोफाइल व्यक्तिहरू

धितोपत्र बोर्डको अध्ययनले यो घोटालामा गोल्छा र भट्ट मात्र नभई अन्य ठूला व्यवसायीहरूको पनि ‘सपोर्टिङ’ भूमिका रहेको उल्लेख गरेको छ:

• सुभी अग्रवाल: (सुलभ अग्रवालकी श्रीमती)
• राजबहादुर शाह
• ऋषिराज मोर
• रोहित गुप्ता

यी व्यवसायीहरूले सेयरको मूल्य कृत्रिम रूपमा बढाउन र बजारमा माग सिर्जना गर्न सहयोग गरेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

शेखर गोल्छाको पक्राउले नेपालको निजी क्षेत्रमा नीतिगत भ्रष्टाचार र बजार हेरफेरको जालो कति गहिरो छ भन्ने देखाउँछ। सिआइबीले अब गोल्छा र भट्टको बयानका आधारमा अन्य संलग्न व्यक्तिहरूमाथि पनि अनुसन्धान अघि बढाउने तयारी गरेको छ।