काठमाडौं । अमेरिकी सहायक उपमन्त्री पल कपुरले नेपालको तीन दिने भ्रमण गरेका छन् । भ्रमणका क्रममा परराष्ट्रमन्त्री, अर्थमन्त्री, छानिएका व्यवसायी र तिव्वती समुदायका प्रतिनिधिहरुसम्मलाई उनले भेटेका छन् । तीन दिन नेपाल रहँदा अमेरिकी कुटनीतिज्ञले के के गरे त ?
कपुर को हुन् ?
कपुर दक्षिण एसियाली सुरक्षा मामिलाका विशेषज्ञ हुन् र ट्रम्पका नजिकका मानिने कूटनीतिज्ञ हुन्। उनको जन्म — भारतीय बुबा र अमेरिकी आमाबाट भारतमा भएको हो । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले फाल्गुन २०८१ (मार्च २०२५) मा पूर्व सहायकमन्त्री डोनाल्ड लुलाई हटाएर उनलाई नियुक्त गरेका थिए । डोनाल्ड लुले आफ्नो कार्यकालमा नेपाल चारपटक भ्रमण गरेका थिए र एमसीसी सम्झौताको संसद् अनुमोदनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए।
भ्रमणको ऐतिहासिक महत्त्व
यो पहिलोपटक हो जब अमेरिकी सहायत विदेशमन्त्री नेपालको एकल (standalone) भ्रमण मा आएका छन्। यसअघि उच्च अमेरिकी अधिकारीहरू नेपाल भ्रमण गर्दा भारत, बङ्गलादेश वा श्रीलंकासँग संयुक्त भ्रमणको रूपमा मात्र आउँथे। यसपटक कपुर वासिङ्टनबाट सिधै टर्किस एयरलाइन्समार्फत काठमाडौं आए र बुधबार सोही एयरलाइनबाट फर्किए।
बालेन्द्र शाहले मार्च २७ मा कार्यभार सम्हाल्यापछि काठमाडौं भ्रमण गर्ने कपुर सर्वोच्च तहका विदेशी कूटनीतिज्ञ हुन्। कपुरले नेपाल सरकारका प्राथमिकताहरू सुन्नेछन् र वासिङ्टनले ती प्राथमिकतामा कसरी सहयोग गर्न चाहन्छ भन्ने सन्देश प्रवाह गर्नेछन्।
भेटका विवरण
🔴 सोमबार (वैशाख ७)
१. अमेरिकी दूतावासमा ब्रिफिङ
नेपाल आइपुगेलगत्तै कपुरले अमेरिकी दूतावास पुगे र दूतावासका अधिकारीहरूसँग ब्रिफिङ लिए, त्यसपछि मात्र रास्वपा अध्यक्ष रवि लामिछानेसँग भेट गरे।
२. रास्वपा अध्यक्ष रवि लामिछाने
रास्वपाले लामिछाने र कपुरबीचको भेटमा के कुरा भयो भनेर उनले मुखै खोलेन। अमेरिकी ब्यूरोले एक्स मा कपुरको भनाई उद्धृत गर्यो: “नयाँ सरकारमा रास्वपाका प्राथमिकताहरू बुझ्ने र अमेरिका–नेपाल सहकार्यका क्षेत्रमा छलफल गर्ने अवसर मिल्यो।”
३. आइसिटी उद्योगीहरूसँग छलफल — ५G को विषय
अमेरिकाले नेपालको डिजिटल पूर्वाधारमा गहिरो रुचि देखाउँदैछ र नेपालले चिनियाँ ५G प्रविधि अपनाउन सक्ने सम्भावनाप्रति चिन्ता व्यक्त गरेको छ। चिनियाँ कम्पनी हुवावेले नेपालको टेलिकम पूर्वाधारमा अधिकांश ४G उपकरण सप्लाई गरेको छ र नेपालले अझसम्म ५G प्रविधि अवलम्बन गरेको छैन। कपुरले एक्समा लेखे: “नेपालको आइसिटी क्षेत्रमा अमेरिकी व्यापारिक अवसर विस्तारबारे उद्योगी नेताहरूसँग महत्त्वपूर्ण छलफल भयो। डिजिटल पूर्वाधार, एआई, साइबर सुरक्षा र अमेरिकी प्रविधि दक्षता साझेदारीका उपायहरूमा पनि कुरा भयो।”
🔴 मंगलबार (वैशाख ८)
४. परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल — तिब्बती शरणार्थी विषय उठाइयो
कपुरले परराष्ट्रमन्त्री खनालसँगको भेटमा तिब्बती शरणार्थीको अवस्थाको विषय उठाए। उनले नेपालको उदार समर्थनको सराहना गर्दै तिब्बती शरणार्थीलाई परिचयपत्र जारी गर्न आग्रह गरे, ताकि उनीहरू करको दायरामा आउन सकून्।
खनालले भने कि तिब्बती शरणार्थीको विषय संवेदनशील छ किनभने यसले नेपालको उत्तरी छिमेकी चीनसँग सम्बन्ध प्रभावित गर्छ। “हामी मानवीय आधारमा उनीहरूलाई आश्रय दिइरहेका छौं र यो जारी राख्नेछौं,” मन्त्रीले भने। उल्लेखनीय छ कि कपुरले यो विषय उठाएको एक हप्ताअघि मात्र चिनियाँ राजदूतले गृहमन्त्री सुदान गुरुङलाई शरणार्थी गतिविधिबारे चेतावनी दिएका थिए।
भेटपछि कपुरले एक्समा लेखे: “परराष्ट्रमन्त्री खनालसँग उत्पादनशील भेट भयो। दीर्घकालीन अमेरिका–नेपाल साझेदारी सुदृढ बनाउने, व्यापार र लगानी बढाउने, र अवैध आप्रवासन तथा मानव तस्करी नियन्त्रण गर्नेबारे छलफल भयो।”
५. अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले — अमेरिकी कम्पनीका कर विवाद
कपुरले अर्थमन्त्री वाग्लेसँगको भेटमा अमेरिकी आइटी कम्पनी Cotiviti को कर विवाद उठाए। साथै Coca-Cola र Dolma Impact Fund लगायत बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूका कर समस्याहरू पनि उठाए।
वाग्लेले भने कि नेपालले यी विषयहरू कानुनी प्रक्रियाबाट टुङ्ग्याउनेछ। दुवै मन्त्रीले अमेरिकाबाट थप लगानी आग्रह गरे र लगानी अनुकूल वातावरण बनाउन नयाँ कानुन ल्याउने तथा प्रशासनिक अवरोध हटाउने प्रतिबद्धता जनाए।
भेटपछि कपुरले X मा लेखे: “अर्थमन्त्री वाग्लेसँग व्यावसायिक वातावरण सुधार र अमेरिकी कम्पनी आकर्षित गर्ने प्रयासबारे राम्रो छलफल भयो। नजिकको व्यावसायिक सम्बन्धले नेपालको यातायात, ऊर्जा र डिजिटल पूर्वाधार सुदृढ पार्नेछ।”
६. बौद्ध स्तुपा र तिब्बती समुदायसँग भेट
अर्थमन्त्री र परराष्ट्रमन्त्रीसँगको भेटपछि कपुरले बौद्धनाथ स्तुपा पुगे र त्यहाँ काठमाडौंमा निर्वासनमा बस्ने तिब्बती समुदायसँग भेट गरे।
प्रधानमन्त्री शाहसँग भेट भएन — किन?
आफ्ना पूर्ववर्तीहरूभन्दा फरक, कपुरले प्रधानमन्त्री शाहसँग भेट गरेनन्। “अमेरिकी पक्षबाट प्रधानमन्त्रीसँग भेट गर्ने कुनै अनुरोध नै आएन,” परराष्ट्र मन्त्रालयका अधिकारीले भने।
रोचक कुरा, वासिङ्टनले कपुरको भ्रमण, भेटघाट र कार्यसूची सार्वजनिक रूपमा कतै घोषणा गरेन, यद्यपि काठमाडौंस्थित अमेरिकी दूतावासले एक्स मा भ्रमण का बारे जानकारी दिएको थियो ।
अमेरिकाका मुख्य एजेन्डाहरू
विभिन्न कुराकानीमा काठमाडौंस्थित अमेरिकी कूटनीतिज्ञहरूले MCC नेपाल कम्प्याक्टको द्रुत कार्यान्वयन, अमेरिकी कम्पनीको बाधारहित लगानी, Cotiviti र Coca-Cola का कर विवादको समाधान र तिब्बती शरणार्थीको अधिकार संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राखेको देखिन्छ।
Cotiviti विवाद के हो?
मार्च २०२४ मा राजस्व अनुसन्धान विभागले अमेरिकी आइटी कम्पनी Cotiviti विरुद्ध राजस्व ठगीको आरोपमा रु. १०.३६ अर्ब माग गर्दै मुद्दा दायर गरेको थियो। यो विषय अमेरिकाको लागि लगानी वातावरणको प्रतीकात्मक मुद्दा बनेको छ।
भूराजनीतिक सन्दर्भ: चीन र भारतको दृष्टिकोण
चीनसँग सम्बन्ध
अमेरिकाले दक्षिण एसियामा चीनको बढ्दो प्रभाव रोक्नलाई प्रमुख उद्देश्य मानेको छ। कपुरले अमेरिकी संसद्को समितिमा भनेका थिए: “दक्षिण एसियामा प्रभुत्व जमाउने कुनै पनि शत्रुतापूर्ण शक्तिले विश्व अर्थतन्त्रमाथि दबाब सिर्जना गर्न सक्छ। अमेरिकाले यस्तो हुनबाट रोक्नुपर्छ।” उनले ‘ऋण-चालित प्रभाव रणनीति’ (debt-driven influence strategies) का जोखिमबारे पनि सचेत गराएका थिए — यो चीनको BRI को सन्दर्भमा बोलिएको स्पष्ट संकेत हो।
भारतसँग सम्बन्ध
भारतीय प्राध्यापक एसडी मुनीले एक्स मा लेखे – कपुरको अभिव्यक्ति नयाँ दिल्लीले ध्यानपूर्वक बुझ्नुपर्छ। उनले कपुरको “चीन वा अन्य कुनै देश” भन्ने वाक्यलाई शीतयुद्धकालीन अमेरिकाको नेपाल नीतिसँग जोड्दै व्याख्या गरेका छन् ।
भ्रमणको समग्र सारांश तालिका
| विषय | विवरण |
|---|---|
| भ्रमणको प्रकार | पहिलो एकल (standalone) भ्रमण |
| भेटेका व्यक्ति | रवि लामिछाने, आइसिटी उद्योगी, खनाल, वाग्ले, तिब्बती समुदाय |
| नभेटेका | प्रधानमन्त्री बालेन शाह |
| मुख्य माग | Cotiviti/Coca-Cola कर विवाद, MCC कार्यान्वयन, तिब्बती परिचयपत्र |
| डिजिटल एजेन्डा | ५G मा चिनियाँ हुवावेको विकल्प, एआई, साइबर सुरक्षा |
| भू-राजनीति | चीनको प्रभाव नियन्त्रण, भारतको चासो |
| यात्रा मार्ग | वासिङ्टन → ढाका → काठमाडौं → वासिङ्टन (टर्किस एयरलाइन्स) |
प्रतिक्रिया दिनुहोस्