काठमाडौं ६ बैशाख ।नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) मा आजबाट लागू भएको नयाँ नियम (सिक्युरिटिज ट्रेडिङ अपरेशन विनियमावली संशोधन २०८२) ले सेयर बजारको संरचना र कारोबार प्रणालीमा महत्वपूर्ण परिवर्तन ल्याएको छ। अब व्यक्तिगत कम्पनीको सेयर मूल्य दैनिक १० प्रतिशतको सीमाबाट बढाएर १५ प्रतिशतसम्म उतार–चढाव हुन पाउने व्यवस्था गरिएको छ, जसले बजारलाई अझ गतिशील बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। साथै, प्रि–ओपन सेसन (बजार खुल्नु अघि) मा मूल्य परिवर्तनको सीमा २ प्रतिशतबाट बढाएर ५ प्रतिशत पुर्‍याइएको छ, जसले ओपनिङ प्राइसलाई वास्तविक माग–आपूर्तिअनुसार निर्धारण गर्न सहयोग गर्नेछ।

नयाँ नियमले “सर्किट ब्रेकर” प्रणालीलाई पनि परिमार्जन गरेको छ। अब यदि सूचकांक (index) पहिलो दुई घण्टाभित्र ५ प्रतिशतले बढे वा घटेमा १५ मिनेटका लागि कारोबार रोकिनेछ, र यदि ८ प्रतिशतसम्म उतार–चढाव भयो भने त्यो दिनभरको लागि बजार बन्द हुनेछ। यसअघि रहेको जटिल तीन तहको प्रणाली हटाएर दुई तहमा ल्याइएको हो, जसले बजारलाई सरल र अन्तर्राष्ट्रिय अभ्याससँग नजिक बनाउने उद्देश्य राखिएको छ।

त्यस्तै, प्रि–मार्केट अर्डर क्युइङ प्रणाली पनि लागू गरिएको छ, जसअन्तर्गत लगानीकर्ताले बजार खुल्नु अघि नै अर्डर राख्न सक्नेछन्, र ती अर्डरहरू प्राथमिकताअनुसार स्वतः कार्यान्वयन हुनेछन्। साथै, अब लगानीकर्ताले बजार समय बाहिर पनि (round-the-clock) अर्डर राख्न सक्ने सुविधा दिइएको छ, यद्यपि कारोबार भने बजार खुलेको समयमा मात्रै हुने व्यवस्था छ।

समग्रमा, यी नयाँ नियमहरूले नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) लाई अझ लचिलो, आधुनिक र बजारमुखी बनाउने प्रयास गरेको देखिन्छ, जहाँ मूल्य निर्धारण छिटो हुने, तरसँगै जोखिम पनि बढ्ने अवस्था सिर्जना हुनेछ।

नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) मा लागू भएको नयाँ नियमले बजारका विभिन्न पक्षलाई फरक–फरक असर पार्ने देखिन्छ। यसबाट फाइदा र घाटा दुवै पक्ष स्पष्ट छन्।

फाइदा कसलाई?
यो नियमले साना तथा नयाँ लगानीकर्तालाई केही हदसम्म सुरक्षा दिन सक्छ, किनकि सुरुआती मूल्य अत्यधिक महँगो भएर “ओभरहाइप” हुने सम्भावना घट्छ। फेस भ्यालुको ३ गुणाभन्दा माथि नजाने सीमाले कृत्रिम रूपमा बढाइएको मूल्यमा किनबेच गर्ने जोखिम कम गर्छ। नियामकका हिसाबले हेर्दा बजारलाई स्थिर र नियन्त्रणमा राख्न पनि यो कदम सहयोगी हुन सक्छ।

घाटा कसलाई?
तर, उच्च सम्भावना भएका कम्पनी (growth companies) का लागि यो नियम बाधक बन्न सक्छ, किनकि उनीहरूको वास्तविक बजार मूल्य सुरुआतमा नै प्रतिबिम्बित हुन पाउँदैन। ठूला लगानीकर्ता र प्रारम्भिक लगानीकर्ताहरू (promoters वा early investors) ले पनि अपेक्षित प्रिमियम नपाउने सम्भावना हुन्छ। साथै, बजारमा “price discovery” प्राकृतिक रूपमा हुन नपाउँदा ट्रेडिङ गतिविधि कम हुन सक्छ, जसले समग्र बजारको आकर्षण घटाउने जोखिम पनि रहन्छ।

समग्रमा, यो नियमले जोखिम घटाएर स्थिरता बढाउने प्रयास गरेको देखिए पनि, दीर्घकालमा बजारको स्वतन्त्रता र वृद्धि गतिमा प्रभाव पार्न सक्छ—त्यसैले फाइदा र घाटा दुवै सन्तुलनमा निर्भर रहनेछ।