काठमाडौँ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बुधबार राति ह्वाइट हाउसबाट राष्ट्रका नाममा १९ मिनेट लामो प्रधानमन्त्रीस्तरीय सम्बोधन गर्दै इरान युद्धबारे आफ्नो पक्ष स्पष्ट पारेका छन्। फेब्रुअरी २८ देखि सुरु भएको ‘अपरेशन एपिक फ्युरी’ अन्तर्गत अमेरिका र इजरायलको संयुक्त आक्रमण एक महिनापछि पनि जारी छ।

ट्रम्पले युद्धलाई ‘ठूलो सफलता’ भने पनि स्पष्ट निकासको बाटो देखाएनन्। उनले अबको दुई-तीन साताभित्र थप ‘अत्यन्त कडा प्रहार’ गर्ने र इरानलाई ‘ढुंगे युग’ (Stone Ages) सम्म पुर्‍याउने चेतावनी दिए। यसैबीच वार्ताको सम्भावना पनि उल्लेख गरे।

१. युद्ध चाँडै सकिन्छ तर अझै दुई-तीन साता कडा आक्रमण

ट्रम्पले भने, “हामी अमेरिकाका सबै सैन्य लक्ष्य पूरा गर्ने बाटोमा छौं, चाँडै, धेरै चाँडै।” उनले इरानको मिसाइल, ड्रोन प्रणाली, हतियार कारखाना र रकेट लन्चरहरूलाई ‘टुक्रा-टुक्रा’ पारिएको दाबी गरे।

तर उनले स्पष्ट रूपमा भने, “अबको दुई-तीन साता हामी उनीहरूमाथि निकै कडा प्रहार गर्नेछौं। हामी उनीहरूलाई ढुंगे युगसम्म पुर्‍याउनेछौं, जहाँ उनीहरूको ठाउँ हो।”

यसबीच ‘वार्ता’ पनि चलिरहेको उनले बताए। इरानले भने अमेरिकासँग प्रत्यक्ष वार्ता नभएको जनाएको छ।

२. युद्धको अवधि छोटो भएकोमा जोड, विगतका युद्धसँग तुलना

ट्रम्पले अमेरिकी जनतालाई ‘परिप्रेक्ष्य’ राख्न आग्रह गरे। उनले विश्वयुद्ध प्रथम, द्वितीय, भियतनाम, कोरिया र इराक युद्धको अवधि उल्लेख गर्दै आफ्नो अभियान निकै छोटो रहेको तर्क गरे।

“यो द्वन्द्वलाई सही परिप्रेक्ष्यमा राख्नु अत्यन्त महत्वपूर्ण छ,” ट्रम्पले भने। उनले युद्धलाई ‘आफ्ना बच्चा र नातिनातिनाको भविष्यका लागि साँचो लगानी’ भनेका छन्।

तर आलोचकहरूले भने यो युद्धले अमेरिकी अर्थतन्त्रलाई क्षति पुर्‍याएको र घरेलु मुद्दाबाट ध्यान भड्काएको बताएका छन्।

३. इरानको परमाणु सामग्रीबारे अस्पष्ट नीति

ट्रम्पले इरानको इस्फाहानस्थित परमाणु स्थलमा रहेको उच्च समृद्ध युरेनियम निकाल्ने ‘रेड’ अपरेशनबारे विचार गरिरहेका थिए। तर सम्बोधनमा उनले भने, “इरानका परमाणु स्थलहरू यति धेरै ध्वस्त भएका छन् कि त्यहाँ पुग्न महिनौं लाग्नेछ। हामी स्याटेलाइटबाट निगरानी गरिरहेका छौं र कुनै प्रयास भए आक्रमण गर्नेछौं।”

यो कदमले युद्धले परमाणु मुद्दामा के हासिल गर्छ भन्ने प्रश्न उठाएको छ। इरानी सामग्री अझै भूमिगत रूपमा सुरक्षित छ र सैद्धान्तिक रूपमा इरानको पहुँचमा छ।

४. स्ट्रेट अफ होर्मुज : ‘हाम्रो समस्या होइन, अरूले समाधान गर’

ट्रम्पले स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द हुँदा बढेको तेल मूल्यप्रति अमेरिकी जनताको चिन्तालाई सम्बोधन गरे। उनले भने, “हामी त्यस तेलमा निर्भर छैनौं। पर्सियन गल्फबाट तेल आयात गर्ने देशहरूले नै इरानलाई मार्ग खोल्न दबाब दिनुपर्छ।”

वास्तवमा अमेरिकाले गल्फबाट थोरै तेल मात्र आयात गर्छ, तर विश्व बजारमा तेलको मूल्य वैश्विक हुन्छ। होर्मुज बन्द हुँदा अमेरिकामा पनि पेट्रोल र अन्य वस्तुको मूल्य बढ्ने र मुद्रास्फीति बढ्ने जोखिम छ।

५. भेनेजुएला अपरेशनलाई इरानको ‘मोडल’ बनाउने प्रयास

सम्बोधनको सुरुमै ट्रम्पले भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलास मादुरोलाई अमेरिकी सेनाले ‘कब्जा’ गरेको अपरेशनको सफलता गर्वका साथ सुनाए। उनले त्यसलाई ‘छिटो, घातक, हिंसात्मक र विश्वले सम्मान गरेको’ भने।

तर इरान र भेनेजुएला फरक छन्। भेनेजुएलामा कुनै अमेरिकी सैनिक मारिएनन् भने इरान युद्धमा एक दर्जनभन्दा बढी अमेरिकी सैनिक मारिएका र सयौं घाइते भएका छन्। इरानमा अझै ‘शत्रुतापूर्ण शासन’ कायम छ।

पृष्ठभूमि : फेब्रुअरी २८, २०२६ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमा ठूलो आक्रमण सुरु गरेका थिए। यसमा इरानी सर्वोच्च नेता अली खामेनीसहित उच्च अधिकारीहरू मारिएका थिए। इरानले जवाफमा इजरायल, अमेरिकी अड्डा र क्षेत्रीय लक्ष्यमा मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमण गरेको छ। स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द हुँदा विश्व तेल बजार प्रभावित भएको छ र अमेरिकामा ट्रम्पविरोधी प्रदर्शन बढेका छन्।

ट्रम्पको सम्बोधनपछि सेयर बजारमा गिरावट आएको छ भने तेलको मूल्य बढेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष, विश्व बैंक र अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीले युद्धले विश्वव्यापी असमान असर पार्ने चेतावनी दिएका छन्।

ट्रम्पले युद्धलाई ‘आवश्यक’ भने पनि आलोचकहरूले यसलाई ‘अस्पष्ट र असंगत’ भनेका छन्। इरानले भने द्वन्द्व जारी राख्ने संकेत गरेको छ।