जनकपुरधाम/काठमाडौँ — प्रतिनिधिसभा निर्वाचन २०८२ को मतदान सम्पन्न भएपछि मधेश प्रदेशमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को ‘बालेन लहर’ ले उल्लेख्य प्रभाव पारेको देखिएको छ। रास्वपाका वरिष्ठ नेता बालेन्द्र शाह (बालेन) को युवा-केन्द्रित छवि, सामाजिक सञ्जालको शक्ति र जनविरोधी राजनीतिको विरुद्धको नारा (Gen Z protest पछि) ले मधेशको परम्परागत राजनीतिक समीकरणलाई चुनौती दिएको छ। एबीसी न्यूजको एक्जिट पोल ले मधेश प्रदेशका ३२ सिटमध्ये रास्वपाले आधा जति सिट जित्ने लगभग निश्चित देखाएका छन्।

मधेश प्रदेशका ८ जिल्ला (सप्तरी, सिरहा, धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही, रौतहट, बारा र पर्सा) मा कुल ३२ प्रतिनिधिसभा सिट छन्, जसमा जातीय, क्षेत्रीय र स्थानीय मुद्दाहरू प्रमुख हुन्छन्। विगतमा जनता समाजवादी पार्टी (जसपा), लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी (लोसपा), नेपाली कांग्रेस र एमालेले यहाँ प्रभुत्व जमाएका थिए। तर यो पटक रास्वपाले ‘परिवर्तन’ र ‘भ्रष्टाचार विरोध’ को मुद्दालाई अगाडि सार्दै युवा मतदाता र असन्तुष्ट वर्गलाई आकर्षित गरेको छ। बालेन शाहलाई पार्टीले प्रधानमन्त्री उम्मेदवारका रूपमा प्रस्तुत गरेपछि उनको मधेशी पहिचान (महोत्तरी जिल्लामा जन्मिएका) ले पनि यहाँको मतदातालाई प्रभावित गरेको छ।

एक्जिट पोल अनुसार

• सप्तरी र सिरहा: रास्वपाले यी दुई जिल्लाका सबै ८ सिटमा क्लिन स्वीप गर्ने प्रक्षेपण। सप्तरीमा ४ र सिरहामा ४ सिट छन्, जहाँ रास्वपाका उम्मेदवारहरूले स्थानीय स्तरमा बलियो आधार बनाएका छन्। यो क्षेत्रमा युवा मतदाता र सामाजिक सञ्जालको प्रभाव उच्च छ।
• महोत्तरी: २ सिट जित्ने लगभग निश्चित। बालेनको जन्मस्थल भएकाले यहाँ भावनात्मक अपीलले काम गरेको छ।
• सर्लाही: २ सिट जित्ने संकेत। तर सर्लाही-४ मा रास्वपा तेस्रो स्थानमा देखिएको छ (यहाँ नेपाली कांग्रेसका गगन थापा जस्ता बलिया उम्मेदवारहरूले प्रतिस्पर्धा गरेका छन्)।
• धनुषा: २ सिट जित्ने प्रक्षेपण। जनकपुर केन्द्रित यो जिल्लामा पनि युवा लहर देखिएको छ।
• बारा र पर्सा: बारा-४ र पर्सा-२ मा रास्वपा निकै प्रतिस्पर्धी देखिएको छ। यी क्षेत्रमा स्थानीय मुद्दा र जातीय समीकरणले निर्णायक भूमिका खेल्न सक्छ।

एबीसी एक्जिट पोलले रास्वपाले मधेशमा १४–१६ सिट जित्ने अनुमान छ, जसले प्रदेशमा आधा सिटको प्रभाव पार्नेछ। यो संख्या विगतका निर्वाचनहरूमा रास्वपाको कमजोर प्रदर्शन (२०७९ मा मधेशमा न्यून मत) सँग तुलना गर्दा ठूलो परिवर्तन हो। बालेन शाहको ‘मधेशको छोरा प्रधानमन्त्री बन्दैछ’ जस्ता नारा र जनकपुरबाट सुरु भएको अभियानले पार्टीको आधार विस्तार गरेको छ।

किन सफल भयो ‘बालेन लहर’ मधेशमा?

• युवा मतदाता: मधेशमा युवा जनसंख्या उच्च छ। Gen Z protest (२०८१ मा ओली सरकार ढालेपछि) को प्रभावले युवाहरूले परम्परागत दलहरूप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्।
• सामाजिक सञ्जाल: रास्वपाले TikTok, Facebook र X मार्फत viral अभियान चलाएको छ। बालेनका र्‍याप गीतहरू र भाषणहरूले युवालाई आकर्षित गरेको छ।
• मधेशी पहिचान: बालेनको मधेशी मूलले जातीय मुद्दालाई पनि जोडेको छ। उनले मैथिलीमा भाषण गरेर स्थानीय भावना छोएका छन्।
• परम्परागत दलहरूको कमजोरी: जसपा/लोसपा बीचको विभाजन, कांग्रेस/एमालेको गठबन्धन असफलता र भ्रष्टाचार आरोपले मतदातालाई वैकल्पिक खोजीमा लगाएको छ।

तर केही विश्लेषकहरूले चेतावनी दिएका छन् कि मधेशमा ‘लहर’ मात्र पर्याप्त नहुन सक्छ। स्थानीय मुद्दा (जस्तै मधेश आन्दोलनका बाँकी मागहरू, रोजगारी, सिँचाइ) ले निर्णायक भूमिका खेल्न सक्छ। सर्लाही-४ जस्ता क्षेत्रमा रास्वपा तेस्रो स्थानमा देखिनुले पनि यो लहर सबैतिर समान नभएको संकेत गर्छ।

मतगणना सुरु भएपछि मात्र औपचारिक नतिजा थाहा हुनेछ, तर एक्जिट पोलहरूले मधेशमा रास्वपाको उदयलाई ‘गेम चेन्जर’ का रूपमा चित्रण गरेका छन्। यो परिवर्तनले राष्ट्रिय स्तरमा पनि रास्वपाको स्थिति मजबुत बनाउन सक्छ, र बालेन शाहलाई प्रधानमन्त्री पदको दाबेदार बनाउनेछ। यदि यो प्रक्षेपण सही साबित भयो भने युवा नेतृत्व र परिवर्तनको लहरले पुराना दलहरूलाई चुनौती दिँदैनेपालको राजनीतिमा नयाँ युग सुरु हुनेछ ।