काठमाडौं, २९ वैशाख । चार दिनसम्म चलेको भीषण सैन्य संघर्षपछि भारत र पाकिस्तानका प्रतिनिधिहरुबीच आज वार्ता हुँदै छ । वार्ता दिउँसो १२ बजे हुने तय भएको छ ।

अप्रिल २२ मा जम्मु–कश्मीरको पाहलगाममा भएको आतंकवादी हमलामा एक नेपालीसहित २६ जनाको मारिएपछि तनाव बढ्दै गएर भारत र पाकिस्तानबीच सीमा क्षेत्रमा गोलीबारी भएको थियो ।

भारत र पाकिस्तान बीचको पछिल्लो सैन्य तनावको पृष्ठभूमिमा, १० मे २०२५ अर्थात् २०८२ वैशाख १० गतेदेखि दुबै देशका सेनाका प्रतिनिधि बीचको संवादपछि साँझ ५ बजेबाट संघर्षविराम लागू गरिएको थियो ।

संघर्षविरामको घोषणापछि पनि सीमावर्ती क्षेत्रमा केही समयसम्म गोलीबारी र ड्रोन गतिविधिहरू जारी थिए । संघर्षविराम उल्लंघन गरेको आरोप दुवै पक्षले एकअर्कालाई लगाएका थिए । यद्यपि, आइतबार बिहानसम्म स्थिति केही शान्त भएको बताइएको छ ।

आज, सोमबार दुबै देशका सेनाका अधिकारीहरूबीच दिउँसो १२ बजे वार्ता हुने तय भएको छ, जसमा संघर्षविरामका शर्तहरू र भविष्यका रणनीतिहरूमा छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ । भारतले यस वार्तालाई द्विपक्षीय सैन्य संवादको हिस्सा भनेको छ र तेस्रो पक्षको मध्यस्थता अस्वीकार गरेको छ ।

अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यस संघर्षविराममा मध्यस्थता गरेको दाबी गरे पनि भारतले यसलाई अस्वीकार गर्दै द्विपक्षीय सैन्य संवादकै परिणाम भएको बताएको छ ।

संयुक्त राष्ट्रसंघ र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय निकायहरूले यस संघर्षविरामलाई स्वागत गर्दै भारत र पाकिस्तानबीच दीर्घकालीन शान्तिको आशा व्यक्त गरेका छन् ।

प्रमुख घटनाक्रमहरू:

१. भारतको प्रतिक्रिया: ‘अपरेशन सिन्धूर’

भारतले ६ मे २०२५ मा ‘अपरेशन सिन्धूर’ अन्तर्गत पाकिस्तान र पाकिस्तान-नियन्त्रित कश्मीरमा रहेका आतङ्कवादी शिविरहरूमा मिसाइल आक्रमण गर्‍यो। यस आक्रमणमा बहावलपुर, मुरिदके, मुजफ्फराबाद, कोटली लगायतका स्थानहरूमा रहेका लश्कर-ए-तैयबा र जैश-ए-मोहम्मदका आधारहरू निशाना बने। भारतले यी आक्रमणहरूलाई ‘सर्जिकल स्ट्राइक’ भन्दै सैन्य स्थापनाहरूलाई नछोएको दाबी गर्‍यो।

२. पाकिस्तानको प्रतिक्रिया

पाकिस्तानले भारतका तीनवटा एयरबेसहरूमा मिसाइल आक्रमण गरेको दाबी गर्‍यो र पाँचवटा भारतीय लडाकु विमानहरू खसालेको घोषणा गर्‍यो। यसपछि दुवै देशबीच सीमामा तोप आक्रमण र ड्रोन आक्रमणहरू भए, जसमा दर्जनौं नागरिकको मृत्यु भयो।

३. कूटनीतिक तनाव

भारतले पाकिस्तानसँगको कूटनीतिक सम्बन्धमा कटौती गर्दै इन्डस वाटर्स सन्धि निलम्बन गर्‍यो, भिसा सेवा रोक्यो र सीमाना बन्द गर्‍यो। पाकिस्तानले पनि शिमला सम्झौता निलम्बन गर्दै भारतीय कूटनीतिज्ञहरूलाई निष्कासन गर्‍यो र हवाई तथा व्यापारिक सम्बन्धहरू तोड्यो।

४. युद्धविराम र अन्तर्राष्ट्रिय मध्यस्थता

संयुक्त राज्य अमेरिकाको मध्यस्थतामा दुवै देशले १० मे २०२५ मा युद्धविराममा सहमति जनाए। यद्यपि, युद्धविरामको केही समयमै दुवै पक्षले उल्लङ्घनको आरोप लगाउँदै पुनः आक्रमणहरू गरे। कश्मीरमा विस्फोटहरू र नागरिक हताहती जारी रहे, जसले युद्धविरामको स्थायित्वमा प्रश्न उठायो।

५. कश्मीरमा मानवीय संकट

कश्मीरमा भएको आक्रमण र तोप आक्रमणका कारण हजारौं नागरिक विस्थापित भए। धेरैजसो परिवारहरू अझै घर फर्कन सकेका छैनन्, र उनीहरू भविष्यमा पुनः हिंसा हुने डरमा छन्।

निष्कर्ष

भारत र पाकिस्तानबीचको पछिल्लो सैन्य संघर्षले दुई परमाणु शक्तिहरूबीचको तनाव पुनः सतहमा ल्याएको छ। यद्यपि युद्धविरामको प्रयास गरिएको छ, कश्मीरको विवाद, कूटनीतिक कटौती र आपसी अविश्वासले दीर्घकालीन समाधानलाई चुनौती दिइरहेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले दुवै पक्षलाई संयमता अपनाउन र संवादमार्फत समाधान खोज्न आग्रह गरिरहेको छ।