काठमाडौं । एबीसी स्पोर्ट्स टकमा सञ्चारकर्मी कविराज विसीले पूर्व राष्ट्रिय टोलीका कप्तान तथा सफल स्ट्राइकर हरि खड्का सँग फिफा विश्वकप २०२६, विश्व फुटबलको बदलिँदो संरचना, प्रशिक्षकको भूमिका, खेलाडी उत्पादन प्रणाली र नेपाली फुटबलको दीर्घकालीन भविष्यबारे विस्तृत कुराकानी गरेका छन्।

कार्यक्रममा विश्वकप २०२६ को विस्तारसँगै ३२ बाट ४८ राष्ट्रको सहभागिताले प्रतियोगिता अझ प्रतिस्पर्धात्मक र रोमाञ्चक बनेको विषयमा चर्चा गरिएको थियो। खड्काले विश्वकपलाई “चार वर्षमा आउने महाकुम्भ” भन्दै यसबाट खेलाडी र प्रशिक्षक दुवैले रणनीति, तयारी र आधुनिक फुटबलको प्रवृत्ति सिक्न सक्ने बताए। उनका अनुसार अहिलेको विश्व फुटबल केवल खेल मात्र नभई विज्ञान, रणनीति र निरन्तर विश्लेषणमा आधारित प्रणाली बनेको छ।

उनले विश्व फुटबलमा उजबेकिस्तान, जोर्डन, केप भर्डे जस्ता नयाँ राष्ट्रहरूको उदयलाई उदाहरण दिँदै अब “सानो राष्ट्र” भन्ने अवधारणा कमजोर हुँदै गएको टिप्पणी गरे। सीमित जनसंख्या र स्रोत भएका देशहरूले पनि उचित योजना, लगानी र खेल संरचना निर्माण गरे विश्व फुटबलमा प्रवेश गर्न सक्ने अवस्था आएको उनको भनाइ थियो।

एसियाली राष्ट्रहरूको प्रदर्शनबारे बोल्दै खड्काले जापान र दक्षिण कोरियाको निरन्तर प्रगति विशेष रूपमा उल्लेख गरे। उनका अनुसार यी देशहरूको सफलता कुनै संयोग नभई दीर्घकालीन योजना, ग्रासरुट विकास, प्रशिक्षक शिक्षामा लगानी र अनुशासित खेल संस्कृतिको परिणाम हो। उनले एसियाली राष्ट्रहरू विश्व फुटबलमा प्रतिस्पर्धी बन्ने चरणमा प्रवेश गरिसकेको पनि बताए।

प्रशिक्षकको भूमिका: अन्त्य नहुने सिकाइ प्रक्रिया

कार्यक्रमको मुख्य भाग प्रशिक्षकको भूमिकामा केन्द्रित थियो। खड्काले प्रशिक्षक पेशालाई “कहिल्यै अन्त्य नहुने सिकाइ प्रक्रिया” भन्दै परिभाषित गरे। उनका अनुसार खेलाडी हुँदा ध्यान व्यक्तिगत प्रदर्शनमा केन्द्रित हुन्छ भने कप्तान हुँदा टिम व्यवस्थापन र नेतृत्वमा, तर प्रशिक्षक हुँदा सम्पूर्ण संरचना, रणनीति, खेलाडी विश्लेषण र विपक्षी अध्ययन सबै हेर्नुपर्ने हुन्छ।

उनले भने, प्रशिक्षकले प्रत्येक खेलाडीको क्षमता, कमजोरी र टिमको सामूहिक शक्ति बुझेर रणनीति बनाउनु पर्ने भएकाले यो भूमिका अत्यन्तै चुनौतीपूर्ण हुन्छ। “स्ट्राइकरले राम्रो खेले पनि गोलकिपरले बचाउन सकेन भने नतिजा बदलिन्छ,” भन्ने उदाहरण दिँदै उनले फुटबल पूर्ण रूपमा सामूहिक खेल भएको स्पष्ट पारे।

नेपालमा प्रशिक्षक विकास र प्रो लाइसेन्सको अभावबारे बोल्दै उनले एएफसी मापदण्ड अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका प्रतियोगितामा सहभागी हुन प्रो लाइसेन्स अनिवार्य भएको उल्लेख गरे। तर नेपालमा अझै पर्याप्त प्रो लाइसेन्सधारी प्रशिक्षक नभएकाले विदेशी प्रशिक्षकमा निर्भरता बढेको उनले बताए।

उनका अनुसार समाधानका लागि कोच एजुकेसनलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने, प्रशिक्षकलाई विदेशमा प्रशिक्षण तथा आधुनिक प्रविधिसँग परिचित गराउनुपर्ने र नियमित रूपमा अपग्रेड सिस्टम लागू गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।

खेलाडी उत्पादन प्रणाली र एकेडेमीहरूको भूमिका

खेलाडी उत्पादनबारे खड्काले पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालमा एकेडेमीहरूको संख्या बढ्दै गएको सकारात्मक पक्ष बताए। पूर्व खेलाडीहरूले सञ्चालन गरेका एकेडेमी, जिल्ला र प्रदेशस्तरका कार्यक्रमहरूले केन्द्रसम्म खेलाडी उत्पादनमा सहयोग पुर्‍याइरहेको उनको भनाइ थियो।

उनका अनुसार जिल्ला, प्रदेश र केन्द्रबीचको समन्वय बलियो भयो भने खेलाडी उत्पादन प्रणाली अझ प्रभावकारी बन्न सक्छ। “जिल्लाबाट खेलाडी उत्पादन भयो भने प्रदेश हुँदै केन्द्रमा पुग्छ र त्यहीँबाट राष्ट्रिय टिम तयार हुन्छ,” उनले भने।

तर अझै पनि संरचित प्रणालीको कमी रहेको उल्लेख गर्दै उनले दीर्घकालीन योजना बिना खेलाडी उत्पादन स्थिर नहुने चेतावनी दिए।

अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धा र नेपालको यथार्थ

नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धाबारे बोल्दै खड्काले स्पष्ट रूपमा “स्टेप बाइ स्टेप” विकासको आवश्यकता औंल्याए। उनका अनुसार नेपालले पहिले साफ च्याम्पियनसिपमा स्थिर प्रदर्शन गर्नुपर्छ, त्यसपछि मात्र एसियाली स्तरमा प्रतिस्पर्धा गर्न सकिन्छ र अन्ततः विश्वकपको सपना देख्न सकिन्छ।

उनले साफ च्याम्पियनसिपमा नेपालले विगतमा राम्रो प्रदर्शन गरे पनि पछिल्ला वर्षहरूमा प्रतिस्पर्धी देशहरूले तीव्र विकास गरेकाले नेपाल पछाडि परेको बताए। निरन्तरता, लगानी र एक्सपोजरको कमी मुख्य समस्या भएको उनको निष्कर्ष थियो।

घरेलु लिग र खेलाडी विकास

घरेलु लिग नहुँदा खेलाडी विकासमा ठूलो असर परेको खड्काको भनाइ थियो। नियमित लिग बिना खेलाडीको प्रदर्शन स्तर घट्ने, प्रतिस्पर्धा कम हुने र राष्ट्रिय टिमका लागि योग्य खेलाडी पहिचान गर्न कठिन हुने उनले बताए।

उनका अनुसार लिग प्रणाली नै फुटबल विकासको मेरुदण्ड हो। यदि अन्डर–८ देखि अन्डर–१८ सम्म संरचित प्रतियोगिता, कलेज स्तरको लिग र नियमित ए डिभिजन लिग सञ्चालन भयो भने मात्र नेपालले बलियो राष्ट्रिय टिम बनाउन सक्छ।

राज्यको भूमिका र खेलाडीको भविष्य सुरक्षा

कार्यक्रममा राज्यको भूमिकाबारे पनि विस्तृत छलफल भयो। खड्काले खेलकुद विकासका लागि राज्यको प्रत्यक्ष लगानी, नीति निर्माण र दीर्घकालीन योजना अनिवार्य रहेको बताए। उनका अनुसार खेलाडीलाई केवल खेल्दा मात्र होइन, खेलपछि पनि सुरक्षित भविष्य सुनिश्चित हुने प्रणाली बनाउनुपर्छ।

उनले भने, धेरै नेपाली खेलाडीहरू करियर समाप्त भएपछि आर्थिक असुरक्षामा पर्ने भएकाले उनीहरू खेलमै पूर्ण समर्पित हुन सक्दैनन्। यदि राज्यले शिक्षा, रोजगारी र सामाजिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्‍यो भने खेलाडीहरू अझ आत्मविश्वासी भएर खेल्न सक्ने उनले बताए।

महिला फुटबल र सम्भावना

महिला फुटबलबारे बोल्दै खड्काले नेपालमा महिला खेलाडीहरूको ठूलो सम्भावना रहेको उल्लेख गरे। उनका अनुसार उचित लगानी, अन्तर्राष्ट्रिय एक्सपोजर र दीर्घकालीन योजना भए नेपालका महिला खेलाडीहरू पुरुष टोलीभन्दा पनि छिटो विश्वस्तरमा पुग्न सक्ने सम्भावना छ।

एबीसी स्पोर्ट्स टकको यो एपिसोडले विश्व फुटबलको बदलिँदो स्वरूपसँगै नेपाली फुटबलको संरचनात्मक समस्या, प्रशिक्षक विकास, घरेलु लिगको आवश्यकता र राज्यको जिम्मेवारीबारे गहिरो बहस प्रस्तुत गरेको छ।

खड्काका अनुसार नेपालको फुटबल भविष्य सम्भावनायुक्त भए पनि त्यसलाई वास्तविकतामा बदल्न दीर्घकालीन योजना, लगानी, प्रशिक्षक विकास र निरन्तर प्रतिस्पर्धा अनिवार्य छ।