वासिङ्टन: संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच मध्यपूर्वमा जारी युद्ध अन्त्य गर्ने उद्देश्यसहितको एक सम्झौतामा ‘सैद्धान्तिक सहमति’ जुटेको छ। उच्च अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार यस सम्झौताले हार्मोनुज जलमार्ग पुनः खोल्ने र इरानलाई आफ्नो उच्च परिष्कृत (highly enriched) युरेनियम नष्ट गर्न प्रतिबद्ध बनाउनेछ।

यद्यपि, दुवै देशका शीर्ष नेतृत्वबाट अन्तिम स्वीकृति प्राप्त गर्न अझै केही दिन लाग्न सक्ने अधिकारीहरूले बताएका छन्। नाम नछाप्ने सर्तमा एक वरिष्ठ अमेरिकी अधिकारीले भने, “सम्झौतामा हस्ताक्षर भइसकेको छैन, तर सैद्धान्तिक रूपमा सहमति बनेको छ” न्यूयोर्क टाइम्सले उल्लेख गरेको छ ।

सम्झौताका मुख्य पक्षहरू:

• हार्मोनुज जलमार्ग: विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल र ग्यास आपूर्ति हुने यो प्रमुख जलमार्ग पुनः खोल्ने। यसका लागि इरानले कुनै शुल्क लिन नपाउने प्रावधानमा जोड दिइएको छ।
• आणविक सामग्री: इरानले आफ्नो उच्च परिष्कृत युरेनियम नष्ट गर्नुपर्ने। तर, यसलाई कुन प्रक्रियाबाट व्यवस्थापन गर्ने भन्ने विषयमा अझै छलफल जारी छ।
• अन्य मुद्दा: इरानको क्षेप्यास्त्र भण्डार र युरेनियम संवर्धन (enrichment) मा प्रतिबन्ध लगाउने विषयलाई भने हालको सम्झौतामा समावेश गरिएको छैन। यी विषयहरू भविष्यको चरणबद्ध वार्तामा सम्बोधन गरिने बताइएको छ।

राष्ट्रपति ट्रम्पको निर्देशन: “हतार नगर्नू” राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्ना वार्ताकारहरूलाई “सम्झौताको लागि हतार नगर्न” निर्देशन दिएका छन्। उनले हालको सम्झौता पूर्ण नभएको र दुवै पक्षको पूर्ण सहमतिको पर्खाइमा रहेको बताएका छन्। साथै, उनले इरानले आणविक हतियार नपाउने कुरामा आफू अडिग रहेको दोहोर्‍याएका छन्।

इजरायलको चिन्ता र आन्तरिक प्रतिक्रिया यता, इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले ट्रम्पसँगको टेलिफोन संवादपछि कुनै पनि सम्झौताले इरानको आणविक साइटहरू भत्काउन र युरेनियम हटाउन बाध्य पार्नुपर्ने धारणा राखेका छन्। सम्झौताको खबरसँगै इजरायली अधिकारीहरूमा भने चिन्ता र अन्योल देखिएको छ।

त्यस्तै, अमेरिकी राजनीतिमा पनि यसलाई लिएर मिश्रित प्रतिक्रिया आएको छ। केही सिनेटरहरूले यस कदमलाई “विपत्ति” को संज्ञा दिएका छन् भने केहीले कूटनीतिक समाधानका लागि राष्ट्रपतिलाई समय दिनुपर्ने तर्क गरेका छन्।

बजारमा प्रभाव यस सम्झौताको सम्भावनाले विश्व बजारमा तेलको मूल्यमा सामान्य गिरावट आएको छ। ब्रेन्ट क्रुड तेलको मूल्य करिब १.५ प्रतिशतले घटेर प्रति ब्यारेल ९९ डलरमा झरेको छ। तर, अर्थशास्त्रीहरूले जलमार्ग पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आउन र बजार सामान्य हुन महिना दिन लाग्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्।

हालसम्म इरानको आधिकारिक तवरबाट सम्झौताका विवरणबारे कुनै सार्वजनिक प्रतिक्रिया आएको छैन। दुवै देशका अधिकारीहरूले यो सम्झौतालाई ‘अन्तिम’ नभई थप विस्तृत वार्ताको ढोका खोल्ने एउटा ‘प्रारम्भिक ढाँचा’ का रूपमा लिएका छन्।