काठमाडौं — इरानी अधिकारीहरूका अनुसार अमेरिका र इरानबीचको शान्ति वार्ताको नयाँ चरण आगामी सोमबार पाकिस्तानको इस्लामाबादमा हुने भएको छ। वार्ताका लागि वार्ताकारहरू आइतबार नै इस्लामाबाद पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

यो दोस्रो चरणको वार्ता गत साता इस्लामाबादमा भएको पहिलो प्रत्यक्ष वार्तापछि आएको हो, जसमा कुनै ठोस सहमति हुन सकेन। तर दुवै पक्षले संवादको ढोका खुला राखेको बताएका थिए। पाकिस्तानले मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गर्दै दुवै पक्षबीचको खाडल घटाउने प्रयास गरिरहेको छ।

हार्मुज जलडमरुमा तनाव, तर तेल बजारमा राहत

वार्ताको पूर्वसन्ध्यामा इरानले लेबनानमा भएको युद्धविराम कायम रहँदा स्ट्रेट अफ हार्मुज लाई व्यावसायिक जहाजहरूका लागि पूर्ण रूपमा खुला गरेको घोषणा गरेको थियो। तर अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकाले आफ्नो नाकाबन्दी कायम राख्ने बताएपछि तेहरानमा माहौल केही तिक्त बनेको थियो।

इरानी विदेशमन्त्रीले “व्यावसायिक जहाज मात्र” भन्ने स्पष्टीकरण दिए पनि इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोर (IRGC)ले अमेरिकी नाकाबन्दीलाई युद्धविरामको उल्लङ्घन भनेको छ।

यस घटनाक्रमले विश्व बजारमा तत्काल प्रभाव पारेको छ :

• ब्रेन्ट क्रुड को मूल्य ९.०७% घटेर $९०.३८ प्रति ब्यारेलमा झरेको छ — मार्च १० यताकै सबैभन्दा कम।
• S&P 500 ले पहिलो पटक ७,१०० अंक पार गरेको छ र यो साता मे २०२५ यताकै सबैभन्दा राम्रो साता बनेको छ।
• डाउ जोन्स ८६९ अंकले बढेर युद्ध सुरु भएयताको सबै घाटा पूरा गरेको छ।
• बजारको Fear & Greed Index “extreme fear” बाट “greed” मा फर्किएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार बजारले मध्यपूर्वमा युद्धविरामको स्थायित्व र हार्मुजबाट तेल आपूर्ति सहज हुने आशामा उत्साह देखाएको छ।

इरानको नयाँ सर्वोच्च नेता अझै सार्वजनिक रूपमा देखिएनन्

यसबीच इरानको नयाँ सर्वोच्च नेता मोजतबा खामेनी नियुक्त भएको झन्डै ६ हप्ता बितिसक्दा पनि सार्वजनिक रूपमा देखा परेका छैनन्। उनी देशमा नै रहेको बताइए पनि स्वास्थ्य र स्थानबारे जिज्ञासा बढ्दो छ। रुसी राजदूतले “बुझिने कारणले” सार्वजनिक देखावट नगरेको बताएका छन्।

पाकिस्तानको मध्यस्थ भूमिका र चुनौतीहरू

पाकिस्तानले तेस्रो दिनसम्म तेहरानमा कूटनीतिक प्रयास जारी राखेको छ। लेबनान युद्धविरामलाई केन्द्र बनाएर इरानबाट अमेरिकाले चाहेको परमाणु हतियार नबनाउने स्पष्ट घोषणा निकाल्ने प्रयास भइरहेको छ।

मुख्य अड्चनहरू :

• इरानको परमाणु कार्यक्रम (ट्रम्पले “nuclear dust” हस्तान्तरणको कुरा गरेका छन्)
• आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउने र युद्ध क्षतिपूर्ति (अर्बौं डलर)
• हार्मुज जलडमरुको नियन्त्रण र नाकाबन्दी

इरानभित्र कट्टरपन्थी र मध्यमार्गीबीचको तनावले पनि प्रगतिलाई प्रभावित पार्न सक्ने देखिन्छ।

के होला अब ?

ट्रम्प प्रशासनले दोस्रो चरणको वार्तालाई “अन्तिम र उत्कृष्ट प्रस्ताव” भनेको छ भने इरानले आफ्ना “असमझौता” सर्तहरू राखिरहेको छ। युद्धविरामको म्याद अप्रिल २२ सम्म छ, जसलाई थप्ने वा स्थायी बनाउने प्रयास भइरहेको छ।

पाकिस्तानको सक्रिय मध्यस्थताले दक्षिण एसिया र मध्यपूर्व दुवैमा कूटनीतिक महत्व बढाएको छ। तर ठोस सहमति नभएसम्म तेल बजार, विश्व अर्थतन्त्र र क्षेत्रीय स्थिरता अनिश्चित नै छ।

यो वार्ताको नतिजाले मात्र होइन, इरानको आन्तरिक शक्ति सन्तुलन र नयाँ सर्वोच्च नेताको भूमिकाले पनि मध्यपूर्वको भविष्य निर्धारण गर्ने देखिन्छ।