इस्लामाबाद : करिब २१ घण्टा लामो उच्चस्तरीय वार्तापछि पनि अमेरिका र इरानबीच तत्काल शान्ति सम्झौता हुन नसके पनि भविष्यमा थप वार्ताको सम्भावना खुला रहेको संकेत देखिएको छ। पाकिस्तानको मध्यस्थतामा भएको यो ऐतिहासिक भेटवार्ता दशकौँदेखि टकरावमा रहेका दुई देशबीच कूटनीतिक पुनःसंवादको महत्वपूर्ण चरण मानिएको छ।

अमेरिकी प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गरिरहेका उपराष्ट्रपति जेडी भान्स ले आइतबार बिहान वार्तापछि इरानले अमेरिकी प्रस्ताव स्वीकार नगरेको बताए। “हामीले हाम्रो सबैभन्दा राम्रो र अन्तिम प्रस्ताव राखेका छौँ,” उनले भने, “अब इरानले के निर्णय गर्छ, त्यो हेर्न बाँकी छ।”

इरानतर्फका प्रमुख वार्ताकार तथा संसद् सभामुख मोहम्मद बाघेर घालिबाफ ले भने वार्ता निष्कर्षमा नपुगे पनि कूटनीतिक प्रयास समाप्त नभएको संकेत दिएका छन्। उनले अमेरिका प्रति गहिरो अविश्वास रहेको उल्लेख गर्दै “अब अमेरिकाले विश्वास जित्न सक्छ कि सक्दैन, त्यो उसकै हातमा छ” भने।

मुख्य विवादका बुँदाहरू

वार्तामा केही गम्भीर र जटिल मुद्दाहरूमा सहमति जुट्न सकेन:

• हर्मुज जलडमरूमध्य:
  यो क्षेत्र सबैभन्दा ठूलो विवादको विषय बन्यो। अमेरिका तत्काल सबै जहाजका लागि मार्ग खुला गर्न चाहन्छ भने इरान अन्तिम सम्झौतापछि मात्रै खोल्ने पक्षमा छ।
• परमाणु कार्यक्रम:
  अमेरिका इरानबाट “कहिल्यै पनि परमाणु हतियार नबनाउने” स्पष्ट प्रतिबद्धता चाहन्छ। इरानले भने आफ्नो “शान्तिपूर्ण परमाणु अधिकार” नछोड्ने अडान राखेको छ।
• आर्थिक प्रतिबन्ध र सम्पत्ति:
  इरानले विदेशमा रोकिएको अर्बौँ डलर बराबरको सम्पत्ति फुकुवा गर्न माग गरेको छ, जुन अमेरिकाले सहजै स्वीकार गर्ने संकेत दिएको छैन।

नाजुक युद्धविराम र क्षेत्रीय तनाव

गत साता घोषणा गरिएको दुई हप्ते युद्धविराम अझै अत्यन्तै नाजुक अवस्थामा छ। इजरायल ले लेबनानमा आक्रमण जारी राख्दा इरान असन्तुष्ट छ। विशेषगरी हिज्बुल्लाह विरुद्धको कारबाहीले वार्तालाई झन् जटिल बनाएको छ।

त्यस्तै, जलडमरूमध्य बन्द हुँदा विश्व ऊर्जा आपूर्ति गम्भीर रूपमा प्रभावित भएको छ, जसले विश्व अर्थतन्त्रमा दबाब सिर्जना गरेको छ।

ऐतिहासिक सन्दर्भ

यो वार्ता सन् १९७९ को इरानी इस्लामिक क्रान्ति पछि अमेरिका र इरानबीच भएको सबैभन्दा उच्चस्तरीय प्रत्यक्ष भेटवार्ता हो। उक्त क्रान्तिपछि दुई देशबीच करिब आधा शताब्दीको वैमनस्यता कायम रहँदै आएको छ।

अब के हुन्छ ?

यद्यपि तत्काल कुनै ठोस सहमति भएन, तर “वार्ता जारी राख्ने अवस्था” नै अहिलेको मुख्य उपलब्धि मानिएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार:

• दुबै पक्ष अझै संवादका लागि तयार छन्
• थप चरणका वार्ता सम्भावित छन्
• अन्तिम सम्झौताका लागि समय र विश्वास निर्माण आवश्यक छ

यो वार्ता “सम्झौता नभए पनि संवाद नटुटेको” अवस्थाको प्रतीक बनेको छ। युद्ध रोक्ने स्पष्ट सहमति अझै टाढा देखिए पनि कूटनीतिक मार्ग खुला रहनु नै अहिलेको सबैभन्दा महत्वपूर्ण संकेत हो।