काठमाडौं | मध्यपूर्व पुनः गम्भीर द्वन्द्वतर्फ धकेलिएको छ। इरानविरुद्ध अमेरिकी–इजरायली संयुक्त आक्रमण जारी रहँदा युद्धको स्वरूप झन् व्यापक बन्दै गएको छ। सैन्य कारबाहीसँगै कूटनीतिक असहमति, आर्थिक असर र प्रविधिगत संघर्षले यो द्वन्द्वलाई बहुआयामिक बनाइरहेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले इरानसँग कुनै औपचारिक सम्झौता नगरे पनि युद्ध अन्त्य हुन सक्ने बताएका छन्। उनले आगामी दुईदेखि तीन हप्ताभित्र अमेरिकी संलग्नता समाप्त हुन सक्ने संकेत दिएका छन्। तर उनको अभिव्यक्तिमा स्पष्टता अभाव देखिएको छ। एकातिर उनले वार्ता सकारात्मक दिशामा रहेको बताएका छन् भने अर्कोतर्फ “सम्झौता आवश्यक छैन” भन्दै इरानमाथि दबाब रहेको दाबी गरेका छन्।

यता इस्फहान र फारोखशहरका औद्योगिक क्षेत्रहरूमा अमेरिकी–इजरायली आक्रमण तीव्र पारिएको छ। विशेषगरी इस्फहानका इस्पात उद्योग र औषधि उत्पादन केन्द्रहरूलाई लक्षित गरिएको छ। यसले इरानको औद्योगिक संरचना र आर्थिक क्षमतामा गम्भीर असर पार्ने अनुमान गरिएको छ।

इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले भने अमेरिकासँगको वार्ताप्रति कुनै विश्वास नरहेको स्पष्ट पारेका छन्। उनले वाशिङ्टनबाट सन्देशहरू आएको स्वीकार गरे पनि औपचारिक वार्ता सुरु नभएको बताएका छन्। यसले दुवै पक्षबीचको कूटनीतिक दूरी अझै गहिरिएको देखाउँछ।

यसबीच लेबनानमा पनि तनाव बढ्दै गएको छ। दक्षिणी लेबनानमा इजरायली सेना र हिजबुल्लाहबीच भीषण झडप भइरहेको छ। हिजबुल्लाहले इजरायली सैन्य लक्ष्यहरूमा रकेट आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ भने इजरायलले पनि प्रतिआक्रमण जारी राखेको छ। दक्षिण बेरुतमा भएका आक्रमणमा हालसम्म कम्तीमा सात जनाको मृत्यु र २४ जना घाइते भएको जनाइएको छ।

इजरायलका रक्षा मन्त्री इजरायल काट्जले दक्षिण लेबनानका बस्तीहरू ध्वस्त पारिने र विस्थापित नागरिकहरूलाई फर्कन नदिइने चेतावनी दिएका छन्। यसले मानवीय संकट झन् गम्भीर बन्ने संकेत दिएको छ।

युद्धको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष प्रविधि बनेको छ। इरानले अमेरिकी अर्बपति इलोन मस्कको स्याटेलाइट इन्टरनेट सेवा Starlink लाई “वैध लक्ष्य” घोषणा गरेको छ। सरकारी इन्टरनेट अवरोधका बीच केही इरानी नागरिकले यही सेवा प्रयोग गरिरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा Starlink लाई लक्षित बनाउने घोषणा सूचना युद्धको नयाँ चरणका रूपमा हेरिएको छ।

अमेरिकाभित्र पनि युद्धको विरोध बढ्दै गएको छ। डेमोक्र्याट सिनेटर क्रिस कून्सले ट्रम्प प्रशासनको युद्ध नीतिले अमेरिकी जनतामाथि आर्थिक बोझ थपिएको बताएका छन्। उनका अनुसार पेट्रोल, खाद्यान्न, विद्युत् र घर कर्जासम्म सबै महँगो भएको छ, जसको असर सामान्य परिवारले भोगिरहेका छन्।

यता युरोपेली सहयोगी राष्ट्रहरू पनि अमेरिकासँग असहमत देखिएका छन्। स्पेन, फ्रान्स) र स्विट्जरल्यान्ड) ले अमेरिकी युद्धक गतिविधिमा सीमितता लगाएका छन्। यसले नाटोभित्र पनि मतभेद बढ्दै गएको संकेत दिएको छ।

यसबीच चीन र पाकिस्तानले मध्यपूर्वमा शान्ति स्थापनाका लागि पाँच बुँदे प्रस्ताव अघि सारेका छन्। साथै, कतार र संयुक्त अरब इमिरेट्सका नेताहरूबीच पनि द्वन्द्व अन्त्यका उपायबारे छलफल भइरहेको छ।

समग्रमा, इरान युद्ध अब सीमित सैन्य द्वन्द्व मात्र नभई बहुपक्षीय शक्ति प्रतिस्पर्धामा रूपान्तरित भएको छ। सैन्य कारबाही तीव्र हुँदै जाँदा कूटनीतिक प्रयास कमजोर देखिएका छन् भने सूचना र प्रविधि समेत युद्धको नयाँ मोर्चा बनेका छन्।

अन्ततः, डोनाल्ड ट्रम्पले भनेजस्तै युद्ध केही हप्तामै अन्त्य हुन्छ कि अझै लम्बिन्छ भन्ने प्रश्न खुला नै छ। तर हालको अवस्थाले मध्यपूर्वमा अस्थिरता अझै दीर्घकालीन बन्न सक्ने संकेत दिएको छ।