काठमाडौँ : हिमाली जिल्ला डोल्पाको एक मात्र प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्रमा यसपटकको चुनावी मैदान निकै रोचक बनेको छ। सहोदर दाजुभाइ कर्णबहादुर बुढा र धनबहादुर बुढा फरक–फरक दलबाट उम्मेदवार बनेर आपसमा प्रतिस्पर्धा गर्दैछन्। कर्णबहादुर नेपाली कांग्रेसबाट चुनाव लड्दै भाइको लामो समयदेखिको राजनीतिक एकाधिकार तोड्ने दाबी गरिरहेका छन् भने धनबहादुर नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)बाट चौथोपटक जितको खोजीमा छन्।

यो भिडन्तबाट फाइदा उठाउने रणनीतिमा नेकपा एमालेका उम्मेदवार लंकबहादुर रोकाया पनि मैदानमा छन्। डोल्पाको राजनीतिमा बुढा परिवारको प्रभाव दशकौँ पुरानो छ, तर यसपटक दाजुभाइबीचको प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धाले स्थानीय मतदातालाई नयाँ विकल्प दिने अपेक्षा बढेको छ।

उम्मेदवारहरूको स्थिति

डोल्पा-१ मा कुल ९ जना उम्मेदवारहरू मैदानमा छन् (एक स्वतन्त्रसहित):

• धनबहादुर बुढा (नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी – नेकपा, तारा चिह्न): तीनपटक निर्वाचित सांसद, हालसम्मको वर्चस्व कायम।
• कर्णबहादुर बुढा (नेपाली कांग्रेस): हाल कांग्रेसको सहमहामन्त्री, भर्खरै पार्टी प्रवेश गरेका (०७६ मा राप्रपाबाट)।
• लंकबहादुर रोकाया (नेकपा एमाले): डोल्पा एमाले अध्यक्ष, ३५ वर्षीय युवा नेता, पहिलोपटक संसदीय उम्मेदवारी।
• अन्य: देवसिंह ऐडी (राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी), हरिप्रसाद डाँगी (राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी), जुनु भण्डारी (मितेरी नेपाल पार्टी – पछि कांग्रेस प्रवेश), विकास बुढा (प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी), दिलबहादुर विष्ट (उज्यालो नेपाल पार्टी – पछि कांग्रेस प्रवेश), स्वतन्त्र उम्मेदवार।

फागुन २१ गते हुने निर्वाचनमा मुख्य भिडन्त दाजुभाइबीच र तेस्रो ध्रुवमा एमाले देखिएको छ।

कर्णबहादुर बुढाको राजनीतिक पृष्ठभूमि र दाबी

कर्णबहादुर (उमेर करिब ६२ वर्ष) ले राजनीतिक जीवन राप्रपाबाट सुरु गरे।

• ०५१, ०५६ र ०६४ मा राप्रपाबाट उम्मेदवारी दिए, तर हरेकपटक दोस्रो स्थानमा रहे (०५१ मा स्वतन्त्र मोतिप्रसाद पहाडीबाट, ०५६ मा एमालेका नरबहादुर बुढाथोकीबाट, ०६४ मा माओवादीका रामबहादुर बोहोराबाट हारे)।
• ०७६ मा कांग्रेस प्रवेश गरे, हाल सहमहामन्त्री छन्। उनले भाइ धनबहादुरले डोल्पाको विकासमा ध्यान नदिएको आरोप लगाउँदै ‘भाइको एकाधिकार तोड्छु’ भन्दै चुनावी अभियान चलाइरहेका छन्। ‘जनताको प्रतिक्रिया उत्साहजनक छ, मप्रति आस्था छ,’ उनले भनेका छन्। उनी इमानदार र स्वच्छ छविका रूपमा चिनिन्छन्।

धनबहादुर बुढाको वर्चस्व र इतिहास

धनबहादुरले डोल्पाको राजनीतिमा पछिल्लो दशकमा एकछत्र राज गरेका छन्:

• ०७० मा एमालेबाट (केही समयअघि प्रवेश गरेर) जिते (६,९६७ मत)।
• ०७४ मा वाम गठबन्धनबाट (११,७६१ मत)।
• ०७९ मा एकीकृत समाजवादीबाट (माओवादी–कांग्रेसको साथमा, ११,२९२ मत)। उनी पर्यटनमन्त्री समेत भए। जिल्लामै बसेर व्यापार र निर्माण व्यवसाय चलाउने भएकाले स्थानीयमा बलियो पकड छ। यसपटक नेकपाबाट चौथोपटक जित्ने लक्ष्यमा छन्। ‘सकारात्मक प्रतिक्रिया पाइरहेको छु,’ उनले भनेका छन्।

एमालेको रणनीति र लंकबहादुर रोकाया

एमालेले दाजुभाइको भिडन्तबाट फाइदा लिने योजना बनाएको छ। रोकाया (एमाले डोल्पा अध्यक्ष) ले भनेका छन्: ‘प्रतिस्पर्धी मुख्य दल नेकपा हो, दाइ–भाइको लडाइँ अलग छ।’

• तल्लो भेग (१८ हजार मतदाता) बाट उम्मेदवार बनेका छन्, जहाँ १५ वर्षपछि उम्मेदवार पाएको दाबी।
• ०७९ को समानुपातिकमा एमालेले सबैभन्दा बढी मत (६,२९४) पाएको थियो। माओवादी–समाजवादीको मत जोड्दा नेकपा बलियो देखिन्छ।

डोल्पाको राजनीतिक सन्दर्भ

डोल्पामा बुढा परिवारको प्रभाव पुरानो छ (क्याबु बुढा ०४८ मा कांग्रेसबाट जितेका थिए)। कर्णालीका भौतिक पूर्वाधारमन्त्री शेरबहादुर बुढा पनि यही परिवारका हुन्। तर कांग्रेसले ०४८ पछि जित्न सकेको छैन।

यो निर्वाचनले डोल्पाको राजनीतिलाई ‘बुढा परिवार’ बाट बाहिर निकाल्ने सम्भावना छ। यदि रोकायाले जिते भने यो एमालेको लागि कर्णालीमा ठूलो सफलता हुनेछ। तर, अन्तिम नतिजा मतदाताको मौसम र स्थानीय गठबन्धनमा निर्भर छ।

मतदाताले ‘नाताभन्दा क्षमता’ लाई प्राथमिकता दिने कि परिवारकै वर्चस्व कायम राख्ने? फागुन २१ को मतपरिणामले जवाफ दिनेछ।