सर्लाही–३: आधारशिला, दोहोरो जित वा नयाँ लहर?

बरहथवा (सर्लाही) ९ माघ — फागुन २१ को निर्वाचनमा सर्लाही–३ तीन मुख्य खेलाडीको त्रिकोणीय भिडन्त बनेको छ। जनताको मुख्य गुनासो: पुरानो आश्वासनले विकास भएन, अब काम चाहियो।

नारायणकाजी श्रेष्ठ (नेकपा) पहाडबाट ‘आधारशिला’ खोज्दै आएका पूर्व उपप्रधानमन्त्री। मकवानपुर–गोरखाबाट हार व्यहोरेपछि मधेस रोजे। २०७९ मा माओवादी+एकीकृत समाजवादीको समानुपातिक मत १५,४७१। मिटरब्याज पीडित मुद्दाले स्थानीय मन जितेका छन्। तर ‘पहाडी नेता’ को प्रश्न बाँकी छ।

हरिप्रसाद उप्रेती (एमाले) २०७९ मा ७७० मतले जिते, दुई पटक रक्षामन्त्री बने। तर क्षेत्रमा ‘गायब’ भन्ने गुनासो। एमालेले एकल सिफारिस गरेको छ। दोहोरो जितको दाउमा छन्, तर मतदाताको दिक्दारी चुनौती बनेको छ।

नरेन्द्र साह कलवार (रास्वपा) चार पटक चार पार्टी: तमसपा → स्वतन्त्र → माओवादी → अब रास्वपा। २०७९ मा ३२,१६८ मत ल्याएर उप्रेतीसँग झिनो हारे। भन्छन्, “३२ हजार मत मेरो हो, नलडे मतदाताको अपमान।” नयाँ दलको लहरमा दाउ लगाएका छन्।

जनताको मुड “सब बदमास, भोट नहाल्ने हो कि?” – ७७ वर्षीय रूद्रबहादुर खड्का “तीन पुस्तादेखि नालाको समस्या, नेता जितेर हराउँछन्” – कमल धनकर, डोम बस्ती

सडक, नाला, बिजुली, रोजगारी जस्ताको तस्तै। मतदाता अब ‘काम गर्ने कि नगर्ने’ हेर्ने मुडमा। ३४+ उम्मेदवार छन्, तर मुख्य रेस यी तीनबीच।

१. नारायणकाजी श्रेष्ठ (नेकपा)

• राजनीतिक इतिहास र पदाधिकारी रेकर्ड लामो समयदेखि कम्युनिस्ट आन्दोलनमा सक्रिय। पूर्व उपप्रधानमन्त्री तथा गृहमन्त्री (हालसम्मकै उच्च पद)। राष्ट्रिय सभाबाट राजीनामा दिएर सर्लाही–३ मा प्रत्यक्ष चुनाव लडेका छन्। मकवानपुर र गोरखाबाट निर्वाचन हारेका छन्, जसले यो क्षेत्रलाई ‘आधारशिला’ बनाउने प्रयासलाई जोड दिन्छ।
• मुख्य योगदान र मुद्दा मिटरब्याज पीडितको समस्या समाधानमा ठूलो भूमिका। गृहमन्त्री हुँदा मिटरब्याजीहरूमाथि कारबाही, आयोग गठन र पीडितलाई न्याय दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। राजनीतिक पहुँचमा आधारित उन्मुक्ति नदिने बताएका छन्। यो मुद्दाले मधेस क्षेत्रमा विशेष प्रभाव पारेको छ, जसलाई नेकपाले चुनावी मुद्दा बनाएको छ।
• क्षेत्रीय विकास योगदान सर्लाहीमा प्रत्यक्ष विकास कार्य कम देखिन्छ (किनकि यो क्षेत्र नयाँ हो), तर मिटरब्याज जस्ता सामाजिक मुद्दामा राष्ट्रिय स्तरको प्रभाव। पार्टी एकतापछि माओवादी–एकीकृत समाजवादीको आधार (२०७९ मा १५,४७१ समानुपातिक मत) बलियो छ।
• जनतासँगको छवि राष्ट्रिय स्तरको नेता, तर स्थानीय स्तरमा ‘पहाडी’ भनेर प्रश्न उठ्ने। मिटरब्याज पीडितको पक्षमा कामले सकारात्मक प्रभाव।

२. हरिप्रसाद उप्रेती (एमाले)

• राजनीतिक इतिहास र पदाधिकारी रेकर्ड २०७९ मा सर्लाही–३ बाट जिते (३२,९३८ मत), नरेन्द्र साह कलवारलाई मात्र ७७० मतले हराए। दुई पटक रक्षामन्त्री बनेका छन्—यो क्षेत्रबाट उच्च पदमा पुगेका प्रमुख उदाहरण।
• क्षेत्रीय विकास योगदान मन्त्री हुँदा क्षेत्रमा सडक, पूर्वाधार जस्ता विकास कार्यमा योगदान दाबी गर्छन्, तर मतदाताको मुख्य गुनासो ‘जितेपछि फर्किएनन्’। महिनामा ५ पटक क्षेत्र आउने दाबी गरे पनि स्थानीयले ‘जनतासँग टाढा’ भन्छन्। सर्लाहीमा एमालेको बलियो आधार छ, तर व्यक्तिगत विकास कार्य स्पष्ट रूपमा कम उल्लेखित।
• जनतासँगको छवि स्थानीय नेता, दोहोरो जितको दाउमा छन्। तर ‘मन्त्री बनेपछि गायब’ भन्ने आलोचना। पूर्व मन्त्रीको प्रभावले फाइदा, तर जनता निराश।

३. नरेन्द्र साह कलवार (रास्वपा)

• राजनीतिक इतिहास र पदाधिकारी रेकर्ड चार पटक फरक पार्टीबाट चुनाव लडेका छन्:
  • २०७०: तमसपा (समानुपातिक सांसद)
  • २०७४: स्वतन्त्र (गुलाब छाप, तेस्रो स्थान—१२,०८६ मत)
  • २०७९: माओवादी (गठबन्धन)—३२,१६८ मत (उप्रेतीसँग झिनो हार)
  • २०८२: रास्वपा (घण्टी छाप) नेकपाबाट टिकट नपाएपछि दल फेरेका।
• क्षेत्रीय विकास योगदान बरहथवाका प्रतिष्ठित व्यवसायी। सामाजिक सेवामा सक्रिय, ३००+ व्यक्तिलाई रोजगारी सिर्जना गरेको दाबी। जनताको सुख–दुखमा साथ दिने छवि। तर निर्वाचित पदाधिकारी नभएकाले ठूलो विकास कार्यको रेकर्ड कम। मुख्य रूपमा व्यक्तिगत/व्यावसायिक योगदान।
• जनतासँगको छवि स्थानीय, ‘इमानदार र विकासप्रेमी’ भनेर चिनिन्छन्। नयाँ दलको लहरमा दाउ। तर ‘दल फेर्ने’ छविले प्रश्न उठ्छ। ३२ हजार मतको आधारले मजबुत।

तुलनात्मक स्थिति

उप्रेतीसँग स्थानीय जित र मन्त्री पदको अनुभव छ, तर जनता निराश छन्। नारायणकाजीको राष्ट्रिय स्तरको प्रभाव र मिटरब्याज जस्तो मुद्दाले नयाँ आशा जगाउँछ। कलवार स्थानीय र मत आधार मजबुत छन्, तर दल फेराइले चुनौती। फागुन २१ ले जनताको ‘काम गर्ने कि नगर्ने’ आधारमा फैसला गर्छ।

क्षेत्रका मतदाता के माग्छन् ?

सर्लाही क्षेत्र नम्बर ३ मा फागुन २१ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा मतदाताको मुख्य चासो विकास र आधारभूत सुविधामा केन्द्रित छ।

• सडक तथा यातायात: धुलाम्य र खाल्डाखुल्डी सडकहरू, वर्षायाममा आवतजावत कठिन। स्थानीय बजार र गाउँ जोड्ने सडक मर्मत/निर्माणको माग बलियो।
• नाला तथा ढल व्यवस्था: तीन पुस्तादेखि सुकेका नाला, डोम बस्ती जस्ता विपन्न क्षेत्रमा सरसफाइ र बाढी/डुबानको समस्या जस्ताको तस्तै। वर्षामा पानी जम्मा भएर स्वास्थ्य जोखिम।
• बिजुली तथा ऊर्जा: नियमित लोडसेडिङ र झ्याप्प-झ्याप्प बत्ती जाने समस्या। ग्रामीण क्षेत्रमा गुणस्तरीय विद्युत आपूर्तिको अभाव।
• रोजगारी तथा आर्थिक अवसर: युवाहरूमा बेरोजगारी उच्च। स्थानीय स्तरमा उद्योग/व्यवसाय र सीप विकासको कमी, जसले गर्दा युवा पलायन बढेको छ।
• मिटरब्याज तथा आर्थिक शोषण: विपन्न तथा दलित समुदायमा मिटरब्याज पीडितहरूको समस्या प्रमुख। ऋणको बोझले परिवार विघटन र सामाजिक असर।
• समग्र विकासको अभाव: पटक-पटक सरकारमा भाग लिँदा पनि क्षेत्रमा ठोस पूर्वाधार (स्कुल, स्वास्थ्य, खानेपानी) मा प्रगति न्यून। मतदाता अब ‘आश्वासन होइन, काम’ भन्ने मुडमा छन्।

स्थानीयहरू भन्छन्: “सब बदमास, भोट नहाल्ने हो कि?” – ७७ वर्षीय रूद्रबहादुर खड्का “नेता चुनावमा आउँछन्, आश्वासन दिन्छन्, जितेर हराउँछन्” – कमल धनकर, हनुमानचोक डोम बस्ती

यी मुद्दाहरूले मतदातालाई ‘काम गर्ने कि नगर्ने’ आधारमा भोट दिन प्रेरित गरेको छ। क्षेत्रमा कम्युनिस्ट एकता, पुरानो प्रभाव र नयाँ दलको लहरबीच मुख्य प्रतिस्पर्धा छ, तर जनताको पुकार विकास नै हो। फागुन २१ ले यसको जवाफ दिनेछ।