रुपन्देही, माघ ९, – फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा रुपन्देही क्षेत्र नं. ३ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का लागि सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण क्षेत्र बन्ने देखिएको छ। पार्टीले सबैभन्दा पहिले उम्मेदवार टुंगो लगाएको यो क्षेत्रमा बागी उम्मेदवारीले रास्वपालाई आन्तरिक संकटमा पारेको छ।
रास्वपाका केन्द्रीय सदस्य तथा न्युरोलोजिस्ट डा. लेखजंग थापालाई पार्टीले प्राइमरी इलेक्सन (प्रारम्भिक निर्वाचन) मार्फत छानेर निरन्तरता दिएको थियो। तर २०७९ को निर्वाचनमा रास्वपाबाट उम्मेदवार बनेका जितबहादुर (जेबी) गुप्ताले टिकट नपाएपछि स्वतन्त्र (बागी) उम्मेदवारी दिएका छन्। गुप्ताले २०७९ मा रास्वपाको झन्डा बोकेर ५,७९६ मत प्राप्त गरेका थिए।
गुप्ताले भनेका छन्, “संगठन नभएको समयमा एक्लै मैदानमा खटिएर काम गरियो। जसले बीउ रोप्यो, उसैलाई मरुभूमिमा पुर्याइयो। पैसा र पहुँच नहुँदा मलाई पत्याइएन, अब जनताको अदालतबाट न्याय खोज्नेछु।”
रास्वपा रुपन्देहीका सभापति बुद्धि शर्माले गुप्तालाई अनुशासनको कारबाहीस्वरूप निलम्बन गरिएको र टिकट नदिनुको कारण पहिल्यै जानकारी गराइएको बताए। उनी उम्मेदवारी फिर्ता लिने सम्भावना न्यून रहेको नेताहरूको बुझाइ छ। पार्टीले शुक्रबारसम्म गुप्तालाई फिर्ता गराउने पहल गरिरहेको छ।
मुख्य प्रतिस्पर्धा : घिमिरे, गुरुङ र थापाबीच
रुपन्देही–३ मा मुख्य प्रतिस्पर्धा तीन उम्मेदवारबीच हुने देखिएको छ :
- बासुदेव घिमिरे (नेकपा एमाले) : २०७९ मा रुपन्देही–५ बाट विजयी सांसद। तिलोत्तमा नगरपालिकाको पूर्वमेयर। विकास निर्माण र संसद्मा सक्रियताका कारण बलियो छवि। एमालेले उनलाई यस क्षेत्रमा जिताउने दाउमा छ।
- सुशील गुरुङ (नेपाली कांग्रेस) : क्षेत्रीय सभापति तथा युवा नेता। विद्यार्थी राजनीतिबाट आएका गुरुङ पहिलोपटक प्रतिनिधिसभा उम्मेदवार बनेका छन्। जनजाति समुदायको बाक्लो उपस्थिति र कांग्रेसको संगठनका कारण जित सहज भएको दाबी।
- डा. लेखजंग थापा (रास्वपा) : न्युरोलोजिस्ट। रास्वपाले प्राइमरी इलेक्सनमार्फत छानेर निरन्तरता दिएको उम्मेदवार। सुशासन, स्वास्थ्य र युवा रोजगारीको एजेन्डा बोकेका छन्। तर बागी गुप्ताले मत काट्ने जोखिम छ।
अन्य उम्मेदवारहरू :
- गौरव बोहोरा (राप्रपा) : दिवंगत नेता दीपक बोहोराका छोरा। वरिष्ठ पाइलट। बुवाको विरासत जोगाउन उम्मेदवारी दिएका छन्।
- फैज अहमद खाँ (नेकपा) : मुस्लिम समुदायको प्रतिनिधित्व।
- श्रीनिवास यादव (जसपा नेपाल) : यादव समुदायको मत तान्ने रणनीति।
विगतको गणित र सम्भावना
- २०७९ निर्वाचन : राप्रपाका दीपक बोहोरा ३६,७१७ मत ल्याएर विजयी। कांग्रेसका बालकृष्ण खाण ३४,०३६ मतमा पराजित। रास्वपाका जेबी गुप्ता ५,७९६ मतमा तेस्रो।
- समानुपातिक मत : कांग्रेस २०,२७८, एमाले १६,९८६, रास्वपा १४,१५४। राप्रपाको प्रत्यक्ष जित भए पनि समानुपातिकमा कमजोर।
- कूल मतदाता : १ लाख ४ हजार ३५। यसपटक ३६ जनाले उम्मेदवारी दर्ता गरेका छन्।
बागी गुप्ताको प्रभाव
जेबी गुप्ताले २०७९ मा रास्वपाको झन्डा बोकेर ५,७९६ मत ल्याएका थिए। यदि उनी यसपटक स्वतन्त्रबाट ४–५ हजार मत ल्याए भने डा. थापाको जितलाई असर पर्न सक्छ। रास्वपाले गुप्तालाई फिर्ता गराउन सकेन भने पार्टीको भोट विभाजन हुने जोखिम छ।
रुपन्देही–३ मा मुख्य प्रतिस्पर्धा घिमिरे (एमाले), गुरुङ (कांग्रेस) र थापा (रास्वपा) बीच हुने देखिन्छ। तर बागी गुप्ताले रास्वपालाई सबैभन्दा ठूलो चुनौती दिएको छ। एमाले र कांग्रेसको संगठन बलियो भएकाले उनीहरूको जितको सम्भावना बढी छ। रास्वपाले बागी समस्या समाधान गर्न सकेन भने यो क्षेत्रमा पार्टीको प्रभाव घट्ने विश्लेषण छ।
रुपन्देही–३ को जातीय/समुदायगत संरचना (जनगणना २०६८/२०७८ आधारमा )
रुपन्देही जिल्लाको कुल जनसंख्या करिब ८ लाख ८० हजार छ (२०७८ जनगणना अनुसार)। क्षेत्र नं. ३ ले सिद्धार्थनगर (भैरहवा), तिलोत्तमा, सियारी, सुद्धोधन, मायादेवी र ओमसतिया गाउँपालिकाका केही वडाहरू समेट्छ। यहाँको प्रमुख जातीय गणित यस प्रकार छ :
- थारु समुदाय — १८–२२% (सबैभन्दा ठूलो एकल समूह, विशेष गरी सियारी, सुद्धोधन र मायादेवी क्षेत्रमा बाक्लो)। थारु मत एकताबद्ध हुँदा निर्णायक हुन्छ।
- यादव — १२–१५% (मधेसी यादवहरूको बलियो उपस्थिति, विशेष गरी सिद्धार्थनगर र आसपासका तराई बस्तीहरूमा)। यादव मत प्रायः मधेसकेन्द्रित दल वा व्यक्तिमा केन्द्रित हुन्छ।
- ब्राह्मण–क्षेत्री (खस–आर्य) — १४–१८% (पहाडी बसाइँसराइबाट आएका, तिलोत्तमा र भैरहवा आसपासमा बाक्लो)। कांग्रेस र एमालेको परम्परागत आधार।
- मुस्लिम — ८–१२% (सिद्धार्थनगर र आसपासका बस्तीहरूमा मुख्य रूपमा)। मुस्लिम मत प्रायः कांग्रेस वा मधेसकेन्द्रित दलतर्फ झुक्छ।
- जनजाति (मगर, गुरुङ, नेवार आदि) — १०–१४% (पहाडी जनजाति बसाइँसराइबाट आएका, तिलोत्तमा र भैरहवा क्षेत्रमा)। कांग्रेस र रास्वपातर्फ आकर्षित हुने सम्भावना।
- दलित — ६–९% (मधेसी दलितहरूको संख्या बढी)।
- अन्य मधेसी समुदाय (कुर्मी, लोध, कशौधन, तेली आदि) — १५–२०% (यी समूहहरूको मत विभाजित हुन्छ)।
- कुल मतदाता : करिब १ लाख ४ हजार (२०७९ को तथ्यांक अनुसार)। यसपटक २०८२ मा थपिएका नयाँ मतदातासहित १ लाख १० हजार आसपास पुग्ने अनुमान छ।
क्षेत्रको जातीय गणितले प्रभाव पार्ने मुख्य कारकहरू
- थारु मत : यो क्षेत्रमा थारुहरूको संख्या उच्च छ। थारु मत एकताबद्ध हुँदा (जस्तै थारु समुदायबाट उम्मेदवार भएमा वा थारु मुद्दा उठाएमा) जित सहज हुन्छ। २०७९ मा राप्रपाका दीपक बोहोरा (क्षेत्री) ले थारु मतको केही हिस्सा तानेर जितेका थिए।
- यादव र मुस्लिम मत : यादव र मुस्लिम मत प्रायः मधेसकेन्द्रित दल वा व्यक्तिमा केन्द्रित हुन्छ। रास्वपाका डा. लेखजंग थापा (क्षेत्री) र बागी जेबी गुप्ता (मधेसी) बीच यो मत विभाजन हुन सक्छ।
- ब्राह्मण–क्षेत्री र जनजाति मत : यो समूह कांग्रेस र एमालेको परम्परागत आधार हो। कांग्रेसका सुशील गुरुङ (जनजाति) र एमालेका बासुदेव घिमिरे (क्षेत्री) ले यो मतलाई आकर्षित गर्न सक्छन्।
- बागीको प्रभाव : रास्वपाका जेबी गुप्ता (मधेसी) ले स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिएपछि रास्वपाको मधेसी/युवा मत काटिन सक्छ। यसले डा. थापाको जितलाई असर पार्न सक्छ।
२०७९ को मत गणित (प्रत्यक्ष)
- राप्रपा (दीपक बोहोरा) : ३६,७१७ मत (४१.६२%)
- कांग्रेस (बालकृष्ण खाण) : ३४,०३६ मत
- रास्वपा (जेबी गुप्ता) : ५,७९६ मत
- अन्य : बाँकी
समानुपातिकमा कांग्रेस २०,२७८, एमाले १६,९८६, रास्वपा १४,१५४ मत पाएको थियो।
२०८२ मा सम्भावना
- एमाले (घिमिरे) : संगठन बलियो, पूर्वमेयरको छवि, पहाडी मत + केही मधेसी मत। जितको सम्भावना उच्च।
- कांग्रेस (गुरुङ) : जनजाति मत + पुरानो कांग्रेस आधार। तर मधेस मुद्दामा कमजोर।
- रास्वपा (थापा) : युवा/शिक्षित मत + सुशासन एजेन्डा। तर बागी गुप्ताले मधेसी मत काट्ने जोखिम।
- राप्रपा (बोहोरा) : दिवंगत बोहोराको विरासत + क्षेत्री/पहाडी मत। तर संगठन कमजोर।
- अन्य : फैज अहमद खाँ (नेकपा) ले मुस्लिम मत, श्रीनिवास यादव (जसपा) ले यादव मत तान्न सक्छन्।
रुपन्देही–३ मा जातीय गणितले मुख्य भूमिका खेल्छ। थारु र मधेसी मत एकताबद्ध भए मधेसकेन्द्रित उम्मेदवारलाई फाइदा पुग्छ। पहाडी/क्षेत्री मत कांग्रेस वा एमालेमा केन्द्रित हुन्छ। रास्वपाको लागि बागी गुप्ता सबैभन्दा ठूलो चुनौती हो। यस क्षेत्रको नतिजाले तराईमा नयाँ दलको प्रभाव र पुराना दलको संगठन शक्ति दुवैलाई परीक्षण गर्नेछ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्