काठमाडौं । पूर्वमन्त्री रामेश्वर राय यादवले नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) छाडेर जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) नेपाल प्रवेश गर्नु केवल व्यक्तिगत असन्तुष्टिको परिणाम मात्र होइन, मधेस र विशेषतः सर्लाही–३ को शक्ति सन्तुलन बदल्न सक्ने राजनीतिक घटनाका रूपमा हेरिएको छ । यो कदमले नेकपा, जसपा र एमालेबीचको प्रतिस्पर्धालाई त्रिकोणीय बनाएको छ ।

मधेसवादी राजनीतिबाट कम्युनिस्ट यात्रासम्म

रामेश्वर रायको राजनीतिक यात्रा मूलतः मधेसवादी आन्दोलनबाट सुरु भएको हो । उनी २०७४ अघि विजयकुमार गच्छदार नेतृत्वको लोकतान्त्रिक फोरमका उपाध्यक्ष थिए । २०७४ को निर्वाचनअघि माओवादी केन्द्र प्रवेश गरेपछि एमाले–माओवादी गठबन्धनको बलमा सर्लाही–३ बाट प्रतिनिधिसभा सदस्यमा निर्वाचित भए । त्यसपछि ओली नेतृत्वको सरकारमा श्रममन्त्री बनेर संघीय सत्ताको अनुभव पनि पाए ।

तर, कम्युनिस्ट दलभित्र उनको आधार क्रमशः कमजोर हुँदै गयो । २०७९ को निर्वाचनमा टिकट नपाएपछि पार्टी नेतृत्वसँग दूरी बढ्यो । त्यतिबेला पार्टीका आधिकारिक उम्मेदवारलाई पराजित गर्न भूमिका खेलेको आरोपले उनलाई संगठनभित्र थप अलग्यायो ।

किन जसपा ?

रायको जसपा प्रवेशलाई ‘घर फर्काइ’ का रूपमा पनि व्याख्या गर्न सकिन्छ । मधेसवादी राजनीतिक पृष्ठभूमि भएका रायका लागि जसपा विचार, पहिचान र क्षेत्रीय आधारका हिसाबले स्वाभाविक विकल्प देखिन्छ । उपेन्द्र यादव नेतृत्वको दलले पनि सर्लाहीजस्तो जिल्लामा अनुभवी अनुहार भित्र्याएर संगठन बलियो बनाउने रणनीति लिएको संकेत दिएको छ ।

सर्लाही–३: नारायणकाजी बनाम राय बनाम उप्रेती

आगामी निर्वाचनमा सर्लाही–३ मा नेकपाबाट नारायणकाजी श्रेष्ठ, जसपाबाट रामेश्वर राय र एमालेबाट हरि उप्रेतीबीच प्रत्यक्ष भिडन्तको सम्भावना छ ।

• नारायणकाजीलाई पार्टी केन्द्रको समर्थन र संगठनात्मक शक्ति बलियो पक्ष मानिन्छ ।
• रायसँग स्थानीय पहिचान र विगतको निर्वाचन अनुभव छ, तर पछिल्ला स्थानीय तह निर्वाचनले उनको प्रभाव घट्दो रहेको संकेत गर्छ ।
• उप्रेती २०७९ मा जितिसकेका उम्मेदवार भएकाले एमालेको स्थिर मत आधार उनको प्रमुख शक्ति हो ।

स्थानीय चुनावले देखाएको संकेत

चक्रघट्ट गाउँपालिकामा रायका छोरा पराजित हुनु र माओवादीको कमजोर प्रदर्शनले रायको व्यक्तिगत प्रभाव घटेको देखाएको छ । यसले उनी जसपाबाट उम्मेदवार बने पनि चुनाव जित्न सहज नहुने संकेत गर्छ । तर मधेस क्षेत्रमा मत विभाजनको राजनीति निर्णायक हुने भएकाले उनको उपस्थितिले अन्य दललाई नोक्सान पुर्‍याउन सक्ने सम्भावना भने बलियो छ ।

ठूलो तस्वीर

रामेश्वर रायको पार्टी फेरबदलले मधेसमा कम्युनिस्ट दलहरूको संगठनात्मक कमजोरी, उम्मेदवार छनोटप्रति असन्तुष्टि र क्षेत्रीय दलहरूको पुनः सक्रियतालाई उजागर गरेको छ । यो घटनाले सर्लाही–३ मात्र होइन, मधेसको समग्र राजनीतिक ध्रुवीकरण कता जान्छ भन्ने प्रश्न पनि उठाएको छ ।

निष्कर्षतः, रायको जसपा प्रवेश व्यक्तिगत राजनीतिक भविष्य सुरक्षित गर्ने प्रयास मात्र नभई, मधेसमा त्रिकोणीय प्रतिस्पर्धा तीव्र बनाउने कदमका रूपमा देखिन्छ । अन्तिम नतिजा भने मतदाताको ध्रुवीकरण र दलहरूबीचको रणनीतिक तालमेलले तय गर्नेछ ।