काठमाडौं, ३० पुस : चीनले सन् २०२५ मा विश्वकै इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो व्यापार अधिशेष रेकर्ड गरेको छ। मुद्रास्फीति समायोजन गरेर पनि यो अधिशेष १.१९ ट्रिलियन अमेरिकी डलर पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्ष २०२४ को तुलनामा २० प्रतिशतले बढी हो। चीनको सामान्य भन्सार प्रशासन (General Administration of Customs) ले बुधबार जारी गरेको तथ्यांकले यो जानकारी दिएको हो।

यो अधिशेष नोभेम्बरसम्म नै १ ट्रिलियन डलर नाघिसकेको थियो। डिसेम्बर महिनामा मात्र ११४.१४ बिलियन डलरको अधिशेष आएको छ, जुन रेकर्डमा तेस्रो सबैभन्दा ठूलो मासिक अधिशेष हो।

अमेरिकी ट्यारिफलाई बाइपास गर्दै निर्यातको विविधीकरण

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले दोस्रो कार्यकालमा चीनविरुद्ध लगाएका उच्च ट्यारिफका बाबजुद चीनको व्यापार अधिशेष बढेको छ। अमेरिकातर्फ निर्यात घटे पनि चिनियाँ कारखानाहरूले दक्षिणपूर्वी एसिया, अफ्रिका, युरोपेली संघ र अन्य क्षेत्रमा बिक्री तीव्र रूपमा बढाएका छन्।

धेरै अवस्थामा चिनियाँ कम्पनीहरूले सामान दक्षिणपूर्वी एसियाली देशहरूमा लगेर त्यहाँबाट अमेरिकामा पठाएर ट्यारिफ बाइपास गरेका छन्। यसले चीनको निर्यातलाई अमेरिकी दबाबबाट जोगाएको छ।

निर्यात बढाउने नीति

चीनको यो ठूलो अधिशेषको मुख्य कारण घरेलु आयातमा रहेको दीर्घकालीन कमजोरी हो। बेइजिङले आयातलाई घरेलु उत्पादनले प्रतिस्थापन गर्ने नीति अघि सारेको छ। अक्टोबरमा सार्वजनिक गरिएको सन् २०३० सम्मको पाँचवर्षीय योजनाले पनि राष्ट्रिय आत्मनिर्भरतालाई जोड दिएको छ।

सन् २०२१ देखि आवास बजारको संकटले धेरै चिनियाँ परिवारको बचत मेटाएको छ। यसले आयातित वस्तु (कार, सौन्दर्य प्रसाधन आदि) मात्र होइन, घरेलु उत्पादनको खरिद पनि घटाएको छ। फलस्वरूप कारखानाबाट उत्पादित ठूलो मात्रामा वस्तु निर्यात नै हुने गरेको छ।

कमजोर मुद्रा र डिफ्लेसनको फाइदा

रेनमिन्बी (युआन) को कमजोर मूल्यले चिनियाँ वस्तुलाई विदेशी बजारमा सस्तो बनाएको छ। कोभिड-१९ महामारीपछि चीनले मुद्रालाई कमजोर राखेको छ, जसले निर्यातलाई थप बढावा दिएको छ।

पश्चिमी देशहरूमा मुद्रास्फीति बढ्दा चीनका निर्यात अझ आकर्षक बनेका छन्। चीनमा भने कारखानाको अत्यधिक क्षमता र घरेलु माग कमजोर हुँदा डिफ्लेसन (मूल्यमा गिरावट) देखिएको छ।

विश्वव्यापी प्रभाव र चेतावनी

चीनको व्यापार अधिशेष दक्षिणपूर्वी एसिया र अफ्रिकातर्फ तीव्र रूपमा बढेको छ। युरोपेली संघ, इन्डोनेसिया र भारत जस्ता देशहरूले केही चिनियाँ वस्तुमा लक्षित ट्यारिफ लगाए पनि ट्रम्पको जस्तो व्यापक उपाय गरेका छैनन्।

सन् १९९३ यता चीनले कहिल्यै व्यापार घाटा व्यहोरेको छैन। मुद्रास्फीति समायोजन गरेर हेर्दा पनि यो अधिशेष जापान (१९९३ मा २१४ बिलियन डलर) र जर्मनी (२०१७ मा ३६४ बिलियन डलर) को रेकर्डभन्दा धेरै ठूलो छ।

चीनको उत्पादित वस्तुको अधिशेष अब देशको कुल आर्थिक उत्पादन (जीडीपी) को १० प्रतिशतभन्दा बढी छ। यसले चीनमा लाखौं रोजगारी सिर्जना गरेको छ, तर अन्य देशहरूमा कारखाना बन्द र बेरोजगारी बढाएको छ।

आईएमएफको चेतावनी

गत महिना बेइजिङमा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) की प्रबन्ध निर्देशक क्रिस्टालिना जर्जिएभाले भनेकी थिइन्, “विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र भएको नाताले चीन निर्यातबाट धेरै वृद्धि हासिल गर्न निकै ठूलो छ। निर्यात-प्रधान वृद्धिमा निर्भर रहिरहनुले विश्वव्यापी व्यापार तनाव बढाउने जोखिम छ”न्यूयोर्क टाइम्सले लेखेको छ ।

उनले चीनलाई मुद्रा बलियो बनाउन र घरेलु उपभोक्ता खर्च बढाउन सुझाव दिएकी थिइन्। तर चीनले मुद्रा मूल्यांकन हुन दिन सतर्कता अपनाएको छ, किनकि निर्यात कारखानाहरूले आवास संकटबाट हुने आर्थिक हानिलाई कम गरिरहेका छन्।

यो ऐतिहासिक अधिशेषले चीनको आर्थिक रणनीति र विश्व व्यापारमा यसको प्रभावलाई एकपटक फेरि चर्चामा ल्याएको छ।