काठमाडौं बैशाख ७ । प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह ले आज विश्वविद्यालय तथा प्रतिष्ठानका उपकुलपतिहरूसँग समसामयिक शैक्षिक मुद्दामा केन्द्रित उच्चस्तरीय छलफल गर्दै हुनुहुन्छ । प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा दिउँसो १२ बजे हुने बैठकमा प्रधानमन्त्री कुलपति रहने ११ विश्वविद्यालय र सात प्रतिष्ठानका उपकुलपतिहरूलाई आमन्त्रण गरिएको प्रधानमन्त्रीको निजी सचिवालयले जनाएको छ ।

छलफलमा विश्वविद्यालय र प्रतिष्ठानहरूले भोगिरहेका समस्या तथा तिनका समाधानका उपायहरूबारे विस्तृत विमर्श हुने बताइएको छ । तत्कालै समाधान गर्न सकिने विषयहरूमा समेत प्राथमिकताका साथ निर्णय लिने तयारी रहेको छ ।

बैठकमा विशेषगरी शैक्षिक क्यालेन्डरको नियमितता, नतिजा प्रकाशनमा हुने ढिलाइ, बजेट अभाव, प्रशासनिक चुनौती तथा विद्यार्थीको समग्र अवस्थाबारे समीक्षा गरिनेछ । साथै, विश्वविद्यालयहरूको सञ्चालन अवस्था, व्यवस्थापन सुधार र गुणस्तरीय शिक्षाको सुनिश्चितताका विषयमा पनि छलफल केन्द्रित हुने जनाइएको छ ।

छलफलमा त्रिभुवन विश्वविद्यालय, काठमाडौँ विश्वविद्यालय, पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय, पोखरा विश्वविद्यालय, लुम्बिनी विश्वविद्यालय, नेपाल खुला विश्वविद्यालय लगायतका विश्वविद्यालय तथा विभिन्न प्राविधिक र प्रादेशिक विश्वविद्यालयका पदाधिकारीहरूको सहभागिता रहनेछ ।

के छन् समस्या ?

१. शैक्षिक क्यालेन्डर अव्यवस्थित
त्रिभुवन विश्वविद्यालय लगायत अधिकांश विश्वविद्यालयमा परीक्षा, नतिजा र भर्ना प्रक्रिया समयमै हुँदैन। यसले विद्यार्थीको करियर नै ढिलाइमा पार्छ।

२. नतिजा प्रकाशनमा ढिलाइ
परीक्षा भएको महिनौँसम्म नतिजा नआउने समस्या पुरानै हो, जसले विदेश अध्ययन वा रोजगारीका अवसर गुम्ने अवस्था बनाउँछ।

३. बजेट र स्रोतको अभाव
सरकारी अनुदान पर्याप्त छैन। अनुसन्धान, पूर्वाधार विकास र गुणस्तरीय शिक्षाका लागि आवश्यक लगानी नपुग्दा विश्वविद्यालयहरू कमजोर बन्दै गएका छन्।

४. राजनीतिक हस्तक्षेप
पदाधिकारी नियुक्तिदेखि विद्यार्थी संगठनसम्म अत्यधिक राजनीति हुँदा शैक्षिक वातावरण प्रभावित हुन्छ। निर्णयहरू पनि प्रायः शैक्षिकभन्दा राजनीतिक हुन्छन्।

५. प्रशासनिक ढिलासुस्ती र कमजोर व्यवस्थापन
निर्णय प्रक्रियामा ढिलाइ, अनावश्यक प्रक्रिया, जिम्मेवारीको अस्पष्टता—यी सबैले काम प्रभावकारी हुन दिँदैन।

६. अनुसन्धान र नवप्रवर्तन कमजोर
काठमाडौँ विश्वविद्यालय जस्ता केही अपवाद बाहेक अधिकांश विश्वविद्यालयमा अनुसन्धानको स्तर निकै कमजोर छ।

७. पूर्वाधारको समस्या
कक्षाकोठा, प्रयोगशाला, पुस्तकालय जस्ता आधारभूत सुविधा धेरै ठाउँमा पर्याप्त छैनन्।

८. दक्ष जनशक्ति अभाव
योग्य प्राध्यापक र अनुसन्धानकर्ता विदेशिने (brain drain) समस्या गम्भीर छ।

९. विद्यार्थी असन्तुष्टि र आन्दोलन
शुल्क, नतिजा, सुविधा आदिका विषयमा बारम्बार आन्दोलन हुने गर्छ, जसले पढाइमा अवरोध ल्याउँछ।

१०. पाठ्यक्रम पुरानो हुनु
बजारको आवश्यकता अनुसार पाठ्यक्रम अद्यावधिक नहुँदा पढाइ र रोजगारीबीच दूरी बढ्दै गएको छ।

यी समस्याहरू तत्काल समाधान नगरे विश्वविद्यालयहरूको विश्वसनीयता झन् घट्ने जोखिम छ। यदि चाहनुहुन्छ भने, म यी समस्याको व्यावहारिक समाधानहरू पनि बुँदागत रूपमा तयार गरेर दिन सक्छु।