काठमाडौं, ६ वैशाख । एबीसी टेलिभिजनको कार्यक्रम आउटलुकमा टेलिभिजनका अध्यक्ष तथा प्रधानसम्पादक शुभशंकर कंडेल सँगको संवादमा सांसद तथा पूर्वराजदूत अर्जुन कार्कीले वर्तमान नेपाली राजनीतिलाई एकै सूत्रमा बाँध्ने प्रयास गरेका छन्—परिवर्तन, दबाब र अस्तित्वको त्रिकोण। उनका अनुसार अहिलेको संसद केवल कानुन निर्माण गर्ने थलो नभएर जनताको ‘भर्डिक्ट’ बुझ्ने मञ्च बनेको छ। निर्वाचन परिणामले स्पष्ट संकेत दिएको छ कि पुराना राजनीतिक दलहरूले आफ्नो कार्यशैली, सोच र नेतृत्वमा समयानुकूल परिवर्तन नगरे जनताले विकल्प खोज्न पछि हट्दैनन्।

यही सन्दर्भमा स्वतन्त्र राजनीतिक शैली बोकेका बालेन्द्र शाह जस्ता पात्रहरूको उदयलाई उनले असन्तुष्टिको प्रतिनिधि मात्र नभई नयाँ राजनीतिक संस्कृतिको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

कार्कीले नेपालको भू–राजनीतिक अवस्थालाई पनि उत्तिकै संवेदनशील रूपमा उठाएका छन्। भारत र चीन बीच रहेको नेपालको ‘बफर स्टेट’ हैसियत अब केवल सन्तुलनमा सीमित नरही रणनीतिक दक्षतामा रूपान्तरण हुनुपर्ने उनले बताए।

बाह्य प्रभाव, अन्तर्राष्ट्रिय चासो र प्रविधिको भूमिका (एल्गोरिदमसम्म) स्वीकार गर्दै उनले अन्ततः राष्ट्रले आफ्नो क्षमता विकास गरेरै यस्ता चुनौती सामना गर्नुपर्ने धारणा राखे। उनका भनाइमा, निर्वाचन परिणामलाई बाह्य कारणमा मात्र दोषारोपण गर्नु भन्दा आफ्नै कमजोरीको आत्मसमीक्षा गर्नु आवश्यक छ।

लोकतन्त्रमा जनताको निर्णय अन्तिम हुने भएकाले त्यसलाई स्वीकार गर्दै सुधारको बाटोमा अघि बढ्नु नै परिपक्व राजनीतिक संस्कृतिको संकेत हो। पार्टीभित्र देखिएको बहसलाई पनि उनले संकट नभई अवसरका रूपमा लिए। विशेषतः नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले) भित्र नेतृत्व, नीति र कार्यशैलीबारे भइरहेको छलफललाई उनले स्वाभाविक र आवश्यक प्रक्रिया बताए। उनका अनुसार आलोचना र आत्मालोचनाको अभ्यासले मात्रै पार्टीलाई पुनर्जीवित गर्न सक्छ।

संवादको सबैभन्दा गहिरो पक्ष भने ‘नयाँ पुस्ता’ को उदय र उसको अपेक्षा हो। कार्कीका अनुसार अहिलेको मतदाता इतिहासभन्दा वर्तमान र भविष्यमा केन्द्रित छ। “मैले के भोगेँ” भन्दा “आज के गरेँ र भोलि के गर्छु” भन्ने प्रश्नले राजनीति निर्धारण गर्न थालेको छ। यही सन्दर्भमा उनले ‘बाचा’ लाई केवल व्यक्तिगत आवश्यकता नभई सामाजिक र राष्ट्रिय मनोविज्ञानका रूपमा व्याख्या गरे—जहाँ नागरिक सम्मानजनक जीवन, अवसर र सुरक्षा खोजिरहेको छ। समग्रमा, बालेनको उदय, बफर स्टेटको यथार्थ र ‘बाचा’ को मनोविज्ञान—यी तीनवटै पक्षले नेपाली राजनीतिलाई नयाँ मोडमा पुर्‍याएको संकेत कार्कीले दिएका छन्। उनका अनुसार अबको राजनीति भावना होइन, प्रदर्शनमा आधारित हुनेछ; र जो दल वा नेतृत्वले समयको भाषा बुझ्न सक्दैन, त्यो क्रमशः असान्दर्भिक हुँदै जानेछ।