काठमाडौं — विश्वको तेल आपूर्तिको महत्वपूर्ण जलमार्ग स्ट्रेट अफ होर्मुज मा शनिबार फेरि तनाव बढेको छ। इरानको इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोर (IRGC) को गनबोटले दुई भारतीय झण्डावाहक जहाज माथि गोलीबारी गरेर बाटोबाट हट्न बाध्य पारेको समाचार आएको छ।

भारतीय कार्गो जहाज शीप जग अर्नव र तेल ट्यांकर सनमार हेराल्ड (जसले इराकबाट करिब २० लाख ब्यारेल तेल बोकेको थियो) माथि IRGC ले गोली प्रहार गरेको बीबीसी, यूके मेरिटाइम ट्रेड अपरेसन्स (UKMTO) र ट्यांकरट्र्याकर्सले रिपोर्ट गरेका छन्। दुवै जहाजले तत्काल युटर्न लिएर फर्किनुपरेको थियो।

घटनाको विवरण

• UKMTO ले ओमानबाट २० नटिकल माइल उत्तरपूर्वमा एउटा ट्यांकरमाथि गोलीबारी भएको रिपोर्ट गरेको थियो।
• इरानी गनबोटले चेतावनीबिना नै गोली प्रहार गरेको र जहाजहरूलाई पश्चिमतर्फ फर्काउन आदेश दिएको बताइएको छ।
• भारतीय विदेश मन्त्रालयले घटनाप्रति गम्भीर चासो व्यक्त गर्दै इरानी राजदूतलाई बोलाएर स्पष्टीकरण मागेको छ। crew र जहाज सुरक्षित रहेको बताइए पनि घटनाले समुद्री सुरक्षा चिन्ता बढाएको छ।

यो घटना शुक्रबार इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अरागचीले होर्मुज पूर्ण रूपमा खुला भएको घोषणा गरेको भोलिपल्टै भएको हो। तर शनिबार इरानी मिडिया र IRGC ले स्ट्रेटमा फेरि “सख्त नियन्त्रण” कायम गरेको दाबी गरेका थिए।

इरानभित्रै शक्ति संघर्षको संकेत ?

विश्लेषकहरूका अनुसार विदेश मन्त्रालयले स्ट्रेट खुला भने पनि IRGC ले आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्न खोजेको देखिन्छ। यो घटनाले इरानको कट्टरपन्थी र मध्यमार्गी शक्तिबीचको आन्तरिक तनावलाई उजागर गरेको छ।

युद्धविरामको म्याद सकिन लाग्यो

अमेरिका र इरानबीच पाकिस्तानको मध्यस्थतामा भएको अस्थायी युद्धविरामको म्याद अप्रिल २२ (वैशाख ९) सम्म मात्र बाँकी छ। दोस्रो चरणको शान्ति वार्ताको अझै कुनै टुंगो लागेको छैन।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले शनिबार नै चेतावनी दिएका छन् — “बुधबारसम्म ठूलो सम्झौता नभए फेरि बमबारी सुरु गर्नुपर्छ।” उनले अमेरिकी नाकाबन्दी कायम राख्ने पनि बताएका छन्।

पाकिस्तानले वार्ता जारी राख्न प्रयास गरिरहेको छ तर परमाणु कार्यक्रम, आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउने, क्षतिपूर्ति र होर्मुजको नियन्त्रण जस्ता मुद्दामा ठूलो मतभेद कायम छ।

विश्व अर्थतन्त्रमा प्रभाव

होर्मुज स्ट्रेटबाट विश्वको ठूलो हिस्सा तेल ओसारपोसार हुन्छ। यस्ता घटनाले तेलको मूल्य बढ्ने र वैश्विक आपूर्तिमा अवरोध पुग्ने जोखिम छ। यसअघि युद्धविरामको आशामा तेलको मूल्य घटेको थियो, तर पछिल्लो तनावले बजारलाई फेरि प्रभावित पार्न सक्छ।

भारतले पनि आफ्ना जहाजहरूको सुरक्षा बढाउने र इरानसँग कूटनीतिक सम्पर्क तीव्र बनाउने बताएको छ।

यो घटनाले मध्यपूर्वको शान्ति प्रक्रिया अझ जटिल बन्दै गएको देखाएको छ। अब ४ दिनभित्र वार्तामा प्रगति भएन भने क्षेत्रीय द्वन्द्व फेरि बढ्ने खतरा रहेको छ।