काठमाडौं — अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई हर्मुज स्ट्रेट पूर्ण रूपमा खोल्नका लागि दिएको म्याद फेरि १० दिन थपिदिएका छन्। अब नयाँ म्याद अप्रिल ६ तारिखसम्म तोकिएको छ। यदि इरानले यो अवधिमा विश्वको तेल ढुवानीको प्रमुख मार्ग खोल्न अस्वीकार गरेमा अमेरिकाले इरानका विद्युत् प्लान्टमा “विनाशकारी” हमला गर्ने चेतावनी दिइएको छ।

ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमा लेखे, “इरानी सरकारको अनुरोधमा थप समय दिइएको छ। वार्ता जारी छ र राम्रोसँग अगाडि बढिरहेको छ।” यो दोस्रो पटक हो जब ट्रम्पले इरानलाई दिएको म्याद थपेका छन्। शनिबार पहिलो पटक ४८ घण्टाको म्याद दिइएको थियो, सोमबार शुक्रबारसम्म थपियो र अब अप्रिल ६ सम्म पुगेको छ।

बजारमा ठूलो अशान्ति

ट्रम्पको यो घोषणापछि वाल स्ट्रीटमा स्टक बजार ठूलो गिरावटमा गएको छ। युद्ध सुरु भएयता यो एकै दिनको सबैभन्दा ठूलो गिरावट हो। यसैबीच तेलको मूल्य भने तीव्र रूपमा बढेको छ। विश्व बजारले यो युद्धको प्रभाव महसुस गरिरहेको स्पष्ट देखिन्छ।

ट्रम्पले युद्ध समाप्त गर्न अमेरिकाले दिएको १५ बुँदे प्रस्ताव स्वीकार गर्न इरानमाथि दबाब बढाइरहेका छन्। मन्त्रिपरिषद् बैठकमा उनले चेतावनी दिए, “हामी उनीहरूलाई निरन्तर ध्वस्त पारिरहनेछौं।” यो चेतावनी इजरायलले इरानी नौसेना कमान्डर अलिरेजा तान्गसिरीको हत्या गरेको केही घण्टापछि आएको हो। इजरायलका अनुसार तान्गसिरीले हर्मुज स्ट्रेट बन्द गर्ने प्रयासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए।

वार्ता कि दबाब ?

ट्रम्प र उनका विशेष दूत स्टिभ विटकफले इरानको वार्ताप्रतिको तयारीबारे फरक–फरक मूल्यांकन गरेका छन्। ट्रम्पले भने, “उनीहरूले भन्छन् — हामी वार्ता गर्दैनौं। तर वास्तवमा उनीहरू वार्ता गरिरहेका छन्। उनीहरू ध्वस्त भइसकेका छन्।”

विटकफले भने थप सतर्क स्वरमा भने, “हामी जारेड कुश्नरसँग मिलेर इरानीहरूलाई बुझाउन खोजिरहेका छौं कि यो ‘इन्फ्लेक्सन प्वाइन्ट’ (निर्णायक मोड) हो। उनीहरूसँग अरू विकल्प छैन — या त थप मृत्यु र विनाश।”

विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले युरोप र एसियाका सहयोगी देशहरूलाई बढी सक्रिय हुन आग्रह गरे। उनले भने, “यो उनीहरूकै हितमा छ। हर्मुज स्ट्रेटबाट हाम्रो ऊर्जाको हिस्सा निकै कम छ, तर विश्वको ठूलो हिस्सा यसमा निर्भर छ। उनीहरूले अगाडि बढ्नुपर्छ।”

इरानको अडान कायम

इरानले सार्वजनिक रूपमा कुनै वार्ता नभएको दाबी गरिरहेको छ र ट्रम्प प्रशासनलाई बजार शान्त पार्न खोजेको आरोप लगाएको छ। यसैबीच बिहीबार पनि इरानले इजरायलमा मिसाइल प्रहार जारी राखेको छ।

तेहरानका विभिन्न भागमा बिहीबार साँझ ठूला विस्फोटका आवाज सुनिएका छन्। इजरायली अधिकारीहरूले अमेरिकाले युद्ध रोक्न सक्ने चिन्ताले आफूहरूले हवाई अभियान तीव्र बनाउने बताएका थिए।

अन्य प्रमुख घटनाक्रम

• नौसेना कमान्डरको हत्या : इजरायलले मारिएको इरानी नौसेना कमान्डर अलिरेजा तान्गसिरीले हर्मुज स्ट्रेट बन्द गर्ने अभियानको नेतृत्व गरेको दाबी गरेको छ। इरानले यसबारे तत्काल प्रतिक्रिया दिएको छैन।
• लेबनान : इजरायल–हेजबुल्लाह युद्धका कारण लेबनानमा १० लाखभन्दा बढी मानिस विस्थापित भएका छन्। धेरैजसो बेरुत पुगेका छन्। १ लाखभन्दा बढी मानिस विद्यालय र सार्वजनिक भवनमा आश्रय लिइरहेका छन्। इजरायलले दक्षिण लेबनानमा कब्जा विस्तार गर्ने योजना बनाएको छ।
• मृत्यु संख्या : ह्युमन राइट्स एक्टिभिस्ट्स न्यूज एजेन्सीका अनुसार इरानमा १,४९२ भन्दा बढी सर्वसाधारण मारिएका छन्। लेबनान स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार त्यहाँ १,११० भन्दा बढीको मृत्यु भएको छ। इरानी हमलामा इजरायलमा १६ जनाको मृत्यु भएको छ भने अमेरिकी पक्षमा १३ सैनिक मारिएका छन्।

ट्रम्प प्रशासनले युद्ध छिटो टुंग्याउन कूटनीतिक र सैन्य दुवै दबाब बढाइरहेको देखिन्छ। तर इरानले अझै पनि सार्वजनिक रूपमा कुनै लचकता देखाएको छैन। अब अप्रिल ६ को म्यादपछि के हुन्छ भन्ने चासो विश्वभर बढेको छ।

यदि इरानले हर्मुज स्ट्रेट खोल्न अस्वीकार गरेमा इरानको विद्युत् ग्रीडमा अमेरिकी हमला हुने सम्भावना बढेको छ, जसले इरानी अर्थतन्त्र र नागरिक जीवनलाई थप ठूलो धक्का दिन सक्छ।

(समाचार विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय स्रोतबाट प्राप्त जानकारीमा आधारित ।)