काठमाडौं । मध्यपूर्वको तनाव थप चर्किएको छ। इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अरागचीले स्पष्ट भनेका छन् — “हामी अमेरिकासँग कुनै वार्ता गर्दैनौं र गर्दैनौं पनि।” उता इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले लेबनानको दक्षिणी क्षेत्रमा ‘बफर जोन’ विस्तार गर्ने बताएका छन्, जसलाई लिएर लेबनान र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा चिन्ता बढेको छ। यो घोषणालाई लामो समयसम्म कब्जा गर्ने योजनाको रूपमा हेरिएको छ।

इरानले अमेरिकाको १५ बुँदे शान्ति प्रस्तावलाई ‘अत्यधिक र अव्यावहारिक’ भनेर अस्वीकार गरेको छ। इरानी राज्य टेलिभिजनका अनुसार तेहरानले आफ्नै शर्तहरूमा शान्ति प्रस्ताव गरेको छ। विदेशमन्त्री अरागचीले भने, “हाम्रो नीति अहिले प्रतिरोध जारी राख्ने हो। हामी वार्ताको योजना बनाएका छैनौं।”

यो बेला इजरायलले लेबनानमा आफ्नो सैन्य अभियान तीव्र पारेको छ। प्रधानमन्त्री नेतान्याहुले भनेका छन् — “हामी ठूलो बफर जोन बनाउँदैछौं जसले हाम्रा उत्तरी समुदायहरूलाई एन्टी-ट्यांक मिसाइलको खतराबाट टाढा राखोस्।” रक्षा मन्त्री इजरायल काट्जले लितानी नदी (Litani River) सम्मको क्षेत्रलाई सुरक्षित जोन बनाउने र त्यहाँका पुलहरू ध्वस्त पारिसकेको बताएका छन्। लितानी नदी सीमाबाट करिब ३० किलोमिटर उत्तरमा छ।

लेबनानमा बढ्दो संकट

इजरायली आक्रमणमा लेबनानको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार मार्च २ देखि अहिलेसम्म १,००० भन्दा बढी मानिस मारिएका छन् (केही रिपोर्टमा १,०९० सम्म)। यसमा ११८ बालबालिका, ७९ महिला र ४० स्वास्थ्यकर्मी समावेश छन्। घाइतेको संख्या २,५०० भन्दा माथि छ भने १० लाखभन्दा बढी (देशको एक पाँचौं जनसंख्या) विस्थापित भएका छन्।

इजरायलले हिजबुल्लाहलाई लक्षित गरेको दाबी गर्छ तर आक्रमणमा नागरिक घर, अस्पताल, पुल र पानी/स्वास्थ्य पूर्वाधार प्रभावित भएको आरोप लागेको छ। ह्युमन राइट्स वाचले सेतो फस्फोरस प्रयोगको आरोप लगाएको छ। लेबनानका अधिकारीहरूले चिकित्सा सुविधामाथि जानाजानी आक्रमण भएको बताएका छन्।

इजरायली सेनाले लेबनानको दक्षिणी भागमा सैन्य सवारी साधन तैनाथ गरेको तस्बिरहरू सार्वजनिक भएका छन्। दक्षिणपन्थी इजरायली मन्त्री बेजालेल स्मोट्रिचले त लितानी नदीलाई नै नयाँ सीमा बनाउनुपर्ने भन्दै ‘एनेक्सेसन’ को कुरा गरेका छन्।

रुसले इरानलाई ड्रोन दिने ?

पश्चिमी खुफिया रिपोर्टका अनुसार रुसले इरानलाई ड्रोन, औषधि र खाद्यान्न पठाउने तयारी गरिरहेको छ। फाइनान्सियल टाइम्सका अनुसार फेब्रुअरी २८ मा इजरायल र अमेरिकाले इरानमाथि आक्रमण गरेपछि दुई देशबीच गोप्य छलफल सुरु भएको थियो। मार्चको सुरुमा डेलिभरी प्रक्रिया थालिएको र महिनाको अन्त्यसम्म पूरा हुने अपेक्षा छ। यो पहिलो पटक रुसले इरानलाई घातक हतियार सहयोग गर्ने प्रमाण हुन सक्ने उल्लेख छ।

क्रेमलिनका प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले “धेरै फेक समाचार आइरहेका छन्, तर हामी इरानी नेतृत्वसँग संवाद जारी राखिरहेका छौं” भनेका छन्। इरानलाई उन्नत ड्रोन चाहिने भएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

पृष्ठभूमि र चिन्ता

यो संकट फेब्रुअरी २८ मा इजरायल र अमेरिकाले इरानमाथि गरेको आक्रमणबाट सुरु भएको हो। हिजबुल्लाहले इरानको समर्थनमा इजरायलमाथि रकेट प्रहार गरेपछि इजरायलले लेबनानमा ‘सटीक आक्रमण’ भनेर सुरु गरेको अभियान चाँडै ठूलो युद्धमा परिणत भएको छ।

इजरायलले आफ्नो उत्तरी क्षेत्रका बासिन्दालाई सुरक्षा दिनुपर्ने बताएको छ। तर आलोचकहरू भन्छन् — यो १९८२–२००० को दक्षिण लेबनान कब्जा जस्तै लामो र अवैध कब्जा हुन सक्छ। गाजामा जस्तै घरहरू ध्वस्त पार्ने, नागरिकहरूलाई भाग्न बाध्य पार्ने र पूर्वाधार नष्ट गर्ने शैली दोहोरिएको आरोप छ।

अन्तर्राष्ट्रिय अदालतले गाजामा आत्मरक्षा नाममा कब्जा जायज नभएको बताएको थियो। यद्यपि इजरायलले हिजबुल्लाहलाई कमजोर बनाएको अवस्थामा (इरान र सिरियाको सहयोग घटेको) पूर्ण रूपमा समाप्त पार्ने मौका देखेको छ। तर इतिहासले देखाएको छ — १९८२ को कब्जाबाट नै हिजबुल्लाहको जन्म भएको थियो।

नेपालका लागि सन्देश

मध्यपूर्वको यो अस्थिरता विश्वव्यापी प्रभाव पार्न सक्छ — तेलको मूल्य बढ्ने, आपूर्ति प्रभावित हुने र अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा नयाँ ध्रुवीकरण। नेपालजस्ता देशहरूले शान्तिपूर्ण समाधान र नागरिक सुरक्षाको पक्षमा आवाज उठाउनुपर्ने समय आएको छ। लाखौं निर्दोष नागरिक विस्थापित र मारिनु कुनै पनि पक्षका लागि स्वीकार्य हुन सक्दैन।

दुवै पक्षबाट तनाव कम गर्न र कूटनीतिक बाटो खोज्न अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले दबाब दिनुपर्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ। तर अहिलेको अवस्थामा वार्ताभन्दा ‘प्रतिरोध’ र ‘सुरक्षा’ को भाषा हावी देखिन्छ।

यो संकट अझ लामो समयसम्म चल्ने संकेत देखिएको छ, जसले पूरै क्षेत्रलाई थप अस्थिर बनाउन सक्छ।

(समाचार विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय स्रोतहरू — गार्डियन, अल जजिरा, बीबीसी, फाइनान्सियल टाइम्स, रोयटर्स लगायतका लाइभ अपडेट र रिपोर्टमा आधारित। )