राष्ट्रपतिको राजनीतिक सुपरपावर घटाएर, उनको लापरवाह अभियानले उनलाई झन् खतरनाक बनाउन सक्छ।

डोनाल्ड ट्रम्पको विरुद्ध कहिल्यै शर्त नलगाउनुहोस्। कुनै पनि राजनीतिज्ञले राजनीतिक गुरुत्वाकर्षणलाई जसरी उल्लङ्घन गर्न सक्दैन, जसरी २०२१ जनवरी ६ मा उनका समर्थकहरूले क्यापिटलमा आक्रमण गरेका थिए, तर पनि उनलाई २०२४ मा भारी मतसहित पुनः निर्वाचित गरियो। तर पनि उनको दोस्रो कार्यकालको गतिमा ठ्याक्कै रोक्ने गरी इन्जिनियर गरिएको सङ्कट कल्पना गर्न गाह्रो छ—उनको अयोग्य र लापरवाह ईरानविरुद्धको युद्धभन्दा। क्षणिक युद्धले पनि उनको दोस्रो कार्यकालको दिशा बदल्नेछ। महिनौंसम्म चल्ने युद्धले त यसलाई भुइँमा बजार्न सक्छ।
कारण के हो भने ईरानविरुद्धको लडाइँले ट्रम्पका तीनवटा राजनीतिक सुपरपावर घटाउँछः संसारमा आफ्नो वास्तविकता थोपर्ने क्षमता, लिभरेजको निष्ठुर प्रयोग र रिपब्लिकन पार्टीमाथिको आफ्नो प्रभुत्व। ईरानबिना पनि यी ट्रम्पियन शक्तिहरूको प्रभाव मध्यावधि चुनावपछि घट्ने सम्भावना थियो। युद्धहरूले परिवर्तनलाई गति दिन्छन्।

ट्रम्प भर्सेस रियालिटीबाट सुरु गरौं। राजनीतिमा, राष्ट्रपतिले तथ्यहरू बङ्ग्याउने असाधारण क्षमता देखाएका छन् र निश्चय पनि, उनी ईरानमा आफूले पहिले नै विजय प्राप्त गरेको जिद्द गर्छन्। तर युद्धले आफ्नै सत्य बोल्छ। ईरानको शासनले कुनै पनि परम्परागत अर्थमा जित्न सक्दैन। तर पूर्वाधारको व्यापक विनाश र शीर्ष नेताहरूको हत्या—सुरक्षा प्रमुख अली लारिजानीसहित—का बावजुद ईरानको शासन अहिलेका लागि बाँचिरहेको छ र यसको करिब ४०० किलो जतिको आणविक बम बन्ने तहको तयार युरेनियम अझै बाहिर छ।
यसबाहेक, ईरानले विश्वव्यापी ऊर्जा उद्योगविरुद्ध आफ्नै समानान्तर युद्ध लडिरहेको छ। जब यसले होर्मुज स्ट्रेटमा जहाजहरूलाई आक्रमण गर्छ र छिमेकी देशहरूको पूर्वाधारमा प्रहार गर्छ, बजारहरूले स्कोर राखिरहेका छन्। मार्च १८ मा कतारी प्राकृतिक ग्यास हबमा ईरानी मिसाइल आक्रमणपछि ब्रेन्ट क्रुड ११० अमेरिकी डलर प्रति ब्यारेलभन्दा माथि पुगेको छ, त्यसैले शासनले आफ्नो रणनीतिले काम गरिरहेको निष्कर्ष निकाल्नेछ।
यदि केही छ भने, समय ईरानको पक्षमा छ। अमेरिका र इजरायलले हवाई आक्रमण गर्न उपयोगी लक्ष्यहरू क्रमशः सकाउनेछन्, वा ईरानी हतियारहरू रोक्न इंटरसेप्टर ब्याट्रीहरू कम हुनेछन्। यसको विपरीत, ईरानसँग अझै प्रशस्त ड्रोनहरू छन् जस्तो देखिन्छ। जबसम्म यसले स्ट्रेटमा ट्राफिक प्रतिबन्धित गर्छ, तेलको मूल्य बढ्नेछ र विश्व अर्थतन्त्रलाई क्षति बढाइरहनेछ।
ट्रम्पको दोस्रो सुपरपावर लिभरेज हो। अब अन्य देशका नेताहरूले कठोर व्यवहारको अपेक्षा गर्न थालेका छन्, उनीहरू प्रतिरोध गर्न सिकिरहेका छन्। जब राष्ट्रपतिले अमेरिकाका सहयोगीहरूलाई स्ट्रेट खोल्न मद्दत गर्न आह्वान गरे, यदि अस्वीकार गरे नाटोको “धेरै नराम्रो” भविष्य हुने चेतावनी दिए, तर पनि उनीहरूले अस्वीकार गरे। उनले चाँडै कोर्स उल्टाए र कहिल्यै मद्दत नचाहिएको जस्तो नाटक गरे।
त्यसैगरी, ईरानले ट्रम्पको विरुद्ध लिभरेज जम्मा गरेर विरोध गरिरहेको छ। हालका दिनहरूमा यसले मित्र राष्ट्रहरूका जहाजहरूलाई होर्मुज स्ट्रेट हुँदै सुरक्षित मार्ग दिने संकेत गरेको छ—यो संकेत हो कि यसले पहुँचलाई वार्ताको औजारको रूपमा प्रयोग गर्न खोजेको छ। यदि ट्रम्प युद्ध समाप्त गर्न चाहन्छन् भने पनि ईरानले जहाजहरूमाथि गोली चलाउन जारी राख्न सक्छ। यदि जलमार्ग अप्रिलको अन्तसम्म बन्द रह्यो भने, तेलको मूल्य १५० डलर प्रति ब्यारेल पुग्न सक्छ।
त्यो लिभरेज दिँदा, ईरानले युद्धअघिको स्थिति कायम गर्नमा फर्किनुभन्दा बढी माग गर्न सक्छ। यसले प्रतिबन्धहरू हटाउन, मध्यपूर्वका केही आधारहरू छोड्ने अमेरिकी प्रतिबद्धता वा इजरायललाई नियन्त्रण गर्न माग गर्न सक्छ। यदि अमेरिकामा मन्दी आउने देखियो र स्टक बजार घट्न थाल्यो भने, ट्रम्पले खर्ग टापु कब्जा गरेर वा अरू केही गरेर बढाउँछन् ? वा उनी झुक्छन् ?
उत्तर आंशिक रूपमा उनको अन्तिम शक्तिमाथि निर्भर गर्छः आफ्नो पार्टीमाथिको पकड। ट्रम्प मतदातालाई युद्ध र मुद्रास्फीतिको बचत गर्ने वाचा दिएर निर्वाचित भएका थिए। अहिलेसम्म १३ अमेरिकी सैनिक मारिएका छन्ः युरेनियम फिर्ता लिन वा खर्गमा भित्री इरानमा स्थल अपरेसनले धेरैलाई खतरा बढाउनेछ। पेट्रोल र डिजेलको औसत मूल्य ३.८८ र ५.०९ डलर प्रति ग्यालन पुगेको छ, ट्रम्पको सपथको समयमा ३.११ र ३.७२ डलरको तुलनामा। युद्धप्रति रिपब्लिकन समर्थन बलियो छ तर कमजोर हुँदैछ। मागा को एक ठूलो गुट, विशेष गरी टकर कार्लसनले (यो हप्ता हाम्रो भिडियो कार्यक्रम “द इनसाइडर” मा अन्तर्वार्ता), विश्वासघातको कुरा गरिरहेका छन्।
निजी रूपमा धेरै निर्वाचित रिपब्लिकनहरू पनि क्रुद्ध छन्। होर्मुज स्ट्रेटबारे चेतावनी नसुन्ने ट्रम्पको असफलता उनको रणनीतिप्रतिको तिरस्कार र आफूले वास्तवमा जान्नेहरूभन्दा राम्रो जान्ने घमण्डको विशेषता हो। रिपब्लिकनहरूले नोभेम्बरको मध्यावधि चुनावमा हाउसको नियन्त्रण गुमाउने सम्भावना अत्यधिक छ। सिनेट पनि गुमाउने सम्भावना दस अंकले बढेर करिब ५० प्रतिशत पुगेको छ। जति ठूलो पराजय, राष्ट्रपति त्यति नै अपांग भएर बाँच्नेछन् र पार्टीको उत्तराधिकारी को बन्छ भन्नेमा उनको प्रभाव कम हुनेछ।
यदि युद्ध लम्बियो भने, अत्यधिक उच्च तेल मूल्य र घट्दो स्टक बजारले ट्रम्पलाई बाहिर निकास खोज्न बाध्य पार्न सक्छ र कुनै अन्य ठाउँमा जित खोज्न सक्छ—जस्तै क्युबामा। यदि लडाइँ रोकियो भने बजारहरूले निश्चय नै राहत महसुस गर्नेछन्। तर ट्रम्प यो युद्धमा पूर्ण नियन्त्रणमा छैनन्। कतारको ग्यास हबमा ईरानको आक्रमणले यसले अझै कार्डहरू खेल्न बाँकी रहेको देखाउँछ। र यदि भोलि नै लडाइँ रोकिए पनि तेल उत्पादन पुनर्स्थापना गर्न चारदेखि छ हप्ता, तेल बजार स्थिर गर्न चारदेखि आठ हप्ता र ढुवानी सामान्य बनाउन दुई महिना लाग्न सक्छ। नयाँ ईरानी कारबाहीको जोखिम कायम रहनेछ। मूल्यहरू महिनौंसम्म उच्च रहन सक्छन्। हरेक दिन यसले राष्ट्रपतिलाई कमजोर बनाउँछ।
ट्रम्पको राजनीतिक जितबाट आउने शक्तिमा निर्भर गर्छ। यदि उनी हार्ने जस्तो देखिए भने, उनले बदला लिने अपेक्षा गर्नुहोस्। कमजोर राष्ट्रपति झन् खतरनाक बन्न सक्छ।
ट्याङ्किङ
ट्रम्प विदेशमा सबैभन्दा स्वतन्त्र रूपमा काम गर्न सक्छन्। उनले नाटो छोड्न सक्छन्। युरोपलाई सजाय दिन युक्रेनलाई छोड्न सक्छन्। अपराध र लागूऔषधविरुद्धको नाममा ल्याटिन अमेरिकालाई धम्काउन सक्छन्। जापान र दक्षिण कोरियाको रक्षा गर्न शुल्क(पैसा) माग्न सक्छन्। उनी ट्यारिफमा अधिकतमवादी हुनेछन्। सफल नभए पनि यसले अमेरिकाको गठबन्धनहरूलाई थप कमजोर बनाउनेछ, चीन र रूसको खुशीका लागि।
तर ट्रम्पले घरेलु रूपमा पनि आक्रमण गर्न सक्छन्। उनले युद्धको आलोचना गर्ने मिडिया आउटलेटहरूबाट प्रसारण लाइसेन्स रोक्ने विचारलाई पहिले नै समर्थन गरेका छन्। उनले फेडरल रिजर्भलाई दर घटाउन चाहन्छन्, तर उनको युद्धले यसलाई कम सम्भव बनाउँछ—केन्द्रीय बैंकसँग थप टकरावको अपेक्षा गर्न सकिन्छ । उनले कथित शत्रुहरूलाई लक्षित गर्न सक्छन् वा डेमोक्र्याटिक शहरहरूमा थप इमिग्रेशन एजेन्टहरू पठाउन सक्छन्। उनी मध्यावधिमा हस्तक्षेप गर्ने धम्की दिन सक्छन्, या त विरोधीहरूलाई उत्तेजित गर्न थिएटरको रूपमा, वा परिणाम प्रभावित गर्न चाहेर। ट्रम्प ईरानमा विजेता कसरी बन्छन् भन्ने देख्न गाह्रो छ। चेतावनीः उनी धेरै नराम्रोगरी हार्ने व्यक्ति हुन्। ■
द इकोनोमिष्टबाट