काठमाडौं । प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनअन्तर्गत समानुपातिकतर्फको मतगणना सम्पन्न भएसँगै नयाँ संसद्को शक्ति सन्तुलन लगभग स्पष्ट भएको छ। प्राप्त मत परिणामअनुसार राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) संसदमा सबैभन्दा ठूलो शक्ति बनेको छ, तर दुई तिहाइ बहुमत पुग्न भने दुई सिट अपुग हुने देखिएको छ।
निर्वाचन आयोगको तथ्यांकअनुसार समानुपातिकतर्फ कुल १ करोड ७ लाख ३९ हजार ११५ मत सदर भएको छ। यसै मतका आधारमा प्रतिनिधिसभाको ११० समानुपातिक सिट बाँडफाँट गरिने व्यवस्था छ।
कसरी हुन्छ सिट बाँडफाँट ?
प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन ऐनअनुसार समानुपातिक सिट बाँडफाँटका लागि पहिलो चरणमा सबै दलले प्राप्त गरेको मत जोडेर कुल सदर मत निकालिन्छ। त्यसपछि प्रत्येक दलले प्राप्त गरेको मतलाई कुल मतसँग तुलना गरेर प्रतिशत निर्धारण गरिन्छ।
यसपटक समानुपातिकतर्फ प्राप्त मत परिणाम यसप्रकार छः
- राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी – ५१,३९,२३५ मत (४७.८६%)
- नेपाली कांग्रेस – १७,४९,५८३ मत (१६.२९%)
- नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले) – १४,४८,८५४ मत (१३.४९%)
- नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी – ८,०५,७७३ मत (७.५०%)
- श्रम संस्कृति पार्टी – ३,७८,६४९ मत (३.५३%)
- राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी – ३,२९,४७२ मत (३.०७%)
३ प्रतिशतभन्दा कम मत ल्याउने दलहरू—जस्तै जनता समाजवादी पार्टी र जनमत पार्टी—समानुपातिक सिट बाँडफाँट प्रक्रियाबाट बाहिरिएका छन्।
‘भाजक’ को आधारमा सिट निर्धारण
३ प्रतिशतभन्दा माथि मत ल्याएका ६ दलको कुल मत ९८ लाख ५१ हजार ५६६ हुन्छ। यसलाई समानुपातिकको कुल सिट संख्या ११० ले भाग गर्दा ८९,५६० मत ‘भाजक’ का रूपमा निर्धारण हुन्छ।
यसै आधारमा पहिलो चरणको सिट बाँडफाँट यस्तो देखिन्छः
- रास्वपा – ५७ सिट
- कांग्रेस – १९ सिट
- एमाले – १६ सिट
- नेकपा – ८ सिट
- श्रम संस्कृति – ४ सिट
- राप्रपा – ३ सिट
यसरी पहिलो चरणमा १०७ सिट बाँडफाँट हुन्छ। बाँकी ३ सिट भने दलहरूले बाँकी राखेको मतको आधारमा थप वितरण गरिन्छ।
बाँकी सिट कसले पाए ?
सबैभन्दा धेरै बाँकी मत भएका दललाई क्रमशः एक–एक सिट थपिँदा परिणाम यस्तो बन्छः
- नेकपा – १ सिट थप
- राप्रपा – १ सिट थप
- कांग्रेस – १ सिट थप
यसअनुसार अन्तिम समानुपातिक सिट संख्या यस्तो रहने देखिएको छः
- रास्वपा – ५७ सिट
- कांग्रेस – २० सिट
- एमाले – १६ सिट
- नेकपा – ९ सिट
- श्रम संस्कृति – ४ सिट
- राप्रपा – ४ सिट
नयाँ संसद्को शक्ति सन्तुलन
प्रत्यक्षतर्फको परिणामसँग जोड्दा आगामी प्रतिनिधिसभामा दलहरूको कुल सिट यस्तो हुने अनुमान गरिएको छः
- रास्वपा – १८२ सिट (१२५ प्रत्यक्ष + ५७ समानुपातिक)
- कांग्रेस – ३८ सिट
- एमाले – २५ सिट
- नेकपा – १७ सिट
- श्रम संस्कृति – ७ सिट
- राप्रपा – ५ सिट
दुई तिहाइबाट दुई सिट टाढा
प्रतिनिधिसभामा कुल २७५ सदस्य रहने व्यवस्था छ। दुई तिहाइ बहुमतका लागि १८४ सिट आवश्यक पर्छ।
हालको अंकगणितअनुसार रास्वपाको १८२ सिट हुने देखिएकाले दुई तिहाइ बहुमत पुग्न केवल दुई सिट अपुग हुने अवस्था देखिएको छ।
प्रतिनिधि सभामा रास्वपा दुईतिहाई नजिक भए पनि संविधान संशोधनका लागि राष्ट्रिय सभा समेत संघीय संसदको दुई तिहाई आवश्यक पर्दछ । त्यो भनेको दुवै सदनको जम्मा ३३४ को दुई तिहाई २२४ सांसद संख्या आवश्यक पर्दछ । राष्ट्रिय सभामा रास्वपाको स्थिति शून्य छ । अर्को दुई वर्षपछि मात्र १९जना रिक्त भएपछि निर्वाचन प्रक्रिया शुरु हुनेछ । त्यो बेला ७ प्रदेश र स्थानीय तहमा समेत रास्वपाको बर्चस्व भएको अवस्थामा बाहेक यो संसदको कार्यकाल भर रास्वपाको एक्लै दुई तिहाई बहुमत पुग्न सक्ने देखिंदैन ।
त्यस बाहेक अन्य कानुन संशोधन वा सरकार गठन लगायतका विषयमा सामान्य बहुमत नै पर्याप्त हुन्छ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्