सुर्खेत। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले कर्णाली प्रदेशबाट चुनावी अभियानलाई भावनात्मक र प्रतीकात्मक सन्देशसहित तीव्र बनाएको छ। सुर्खेतमा आयोजित आमसभामा वरिष्ठ नेता तथा भावी प्रधानमन्त्रीका आकांक्षी बालेन्द्र शाह (बालेन) ले “तपाईंहरूको सपना बोकेर जान पाऊँ” भन्ने अपिल गरे भने सभापति रवि लामिछाने ले “लोकतन्त्रको निकास चुनावबाटै” हुने दाबी दोहोर्‍याए।

संक्षिप्त तर आफ्नै शैलीको सम्बोधनमा बालेनले कर्णालीको प्रकृति, इतिहास र सम्भावनाको प्रशंसा गरे। उनले रारा ताल को उल्लेख गर्दै पूर्वराजा महेन्द्रले ‘स्वर्गकी अप्सरा’ भनेको स्थलमा उभिन पाउँदा खुशी लागेको बताए। देशकै सबैभन्दा लामो नदी, ठूलो जिल्ला र ठूलो गाउँपालिका कर्णालीमै रहेको उल्लेख गर्दै उनले यहाँको “गहिराइ” राज्य र पुराना दलहरूले नबुझेको आरोप लगाए। “त्यो गहिराइ बुझ्ने पार्टी रास्वपा हो,” उनले भने।

बालेनले थपे, ‘आजको दिनमा डोल्पाको सुनजस्तो मानिने यार्सागुम्बा विश्वभरि पुग्न सक्छ, कर्णालीको स्याउ र मार्सी चामल चितवन र झापा पुग्न सक्दैन । यहाँको उत्पादनलाई देशभरि पुर्‍याउने पार्टी बन्न चाहन्छ रास्वपा । सिन्जा उपत्यका सभ्यता जोगाउने पार्टी बन्न चाहन्छ रास्वपा । कर्णालीको गरिबी, दु:ख, पीडा बेच्ने धेरै आए, तर बुझ्ने नेता आएका छैनन् । त्यो बुझ्ने पार्टी बन्न चाहन्छ रास्वपा ।

उत्पादन–बजार अन्तरको बहस

बालेनले कर्णालीको उत्पादन राष्ट्रिय बजारसम्म नपुगेको विषय उठाए। डोल्पाको यार्सागुम्बा विश्व बजारसम्म पुग्न सक्ने तर कर्णालीकै स्याउ र मार्सी चामल चितवन वा झापासम्म सहज नपुग्नु राज्यको विफलता भएको उनको संकेत थियो।

उनले सिन्जा उपत्यका सभ्यताको संरक्षणलाई पनि प्राथमिकतामा राख्ने प्रतिबद्धता जनाए। “कर्णालीको गरिबी बेच्ने धेरै आए, बुझ्ने नेता आएनन्,” भन्दै उनले आफूहरू बुझ्ने नेतृत्व दिन चाहेको बताए।

सभामा उनले औपचारिक रूपमा कर्णालीबाटै वाचापत्र घोषणा गरिएको उल्लेख गर्दै अब कर्णालीबासीका सपना रास्वपाको सपना हुने उद्घोष गरे।

रवि: ‘भोटबाट फेर्ने’ कि ‘रोडबाट’?

त्यसै आमसभामा सभापति रवि लामिछानेले चुनाव स्थगित गर्नुपर्ने आवाजप्रति असन्तुष्टि जनाए। “चुनावले निकास दिँदैन भने केले दिन्छ?” भन्दै उनले लोकतन्त्रमा जनमत नै सबैभन्दा ठूलो तागत भएको बताए।

उनले स्पष्ट प्रस्ताव राखे— “रोडबाट भए रोडबाट, भोटबाट भए भोटबाट आउनुस्। तर हामी भोटबाट फेर्न चाहन्छौँ, रगतको एक थोपा पनि चुहाउन चाहँदैनौँ।”

उनको भनाइमा हालको राजनीतिक संकटको समाधान संसदीय प्रक्रियामार्फत् सम्भव छ। उनले प्रतीकात्मक रूपमा भने, “लोकतन्त्रको खतरा हेलिकप्टर चढेर भागेको छ, ल्यान्ड नहोस्। लोकतन्त्रलाई खतरा तब हुन्छ, जब त्यो हेलिकप्टर सिंहदरबार वा बालुवाटारमा ल्यान्ड हुन्छ।”

यो अभिव्यक्ति सत्ताकेन्द्रित राजनीतिप्रति असन्तुष्टि र परिवर्तनको आग्रहको रूपमा बुझिएको छ।

तर विश्लेषकहरूका अनुसार, कर्णालीजस्तो भौगोलिक रूपमा विकट र संरचनागत रूपमा पछाडि परेको प्रदेशमा केवल भावनात्मक भाषणभन्दा ठोस कार्ययोजना आवश्यक हुन्छ— सडक, भण्डारण, ढुवानी, कृषि–प्रशोधन, पर्यटन र डिजिटल पहुँचको समन्वित नीति।

चुनावी परिदृश्यमा कर्णाली

कर्णाली ऐतिहासिक रूपमा राज्यको ध्यानबाट टाढा परेको क्षेत्रका रूपमा चिनिन्छ। यहाँको गरिबी, रोजगारी अभाव र पूर्वाधार कमीले लामो समयदेखि राजनीतिक असन्तोष जन्माएको छ। यही सन्दर्भमा रास्वपाले कर्णालीलाई ‘परिवर्तनको प्रतीक’ बनाउने रणनीति लिएको देखिन्छ।

बालेनको “गहिराइ बुझ्ने” दाबी र रविको “भोटबाट परिवर्तन” को आह्वान— दुवैले स्थापित दलप्रति असन्तुष्ट जनमतलाई आकर्षित गर्ने प्रयासको संकेत गर्छ।

अब प्रश्न छ—

• कर्णालीको उत्पादन–बजार अन्तर कसरी घटाइन्छ?
• सभ्यता संरक्षण र आर्थिक रूपान्तरण सँगसँगै कसरी अघि बढ्छ?
• चुनावी उत्साहलाई नीतिगत स्थायित्वमा कसरी रूपान्तरण गरिन्छ?

आगामी निर्वाचनले यी प्रश्नको प्रारम्भिक जवाफ दिनेछ। कर्णालीबाट उठेको “सपना” को भाषण अब मतदाताको निर्णयमा कति अनुवाद हुन्छ— त्यसले राष्ट्रिय राजनीति कता मोडिन्छ भन्ने तय गर्नेछ।