काठमाडौं : अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले भारतसँग नयाँ व्यापार सम्झौता भएको घोषणा गरेका छन्। यस सम्झौताले भारतीय वस्तुमा अमेरिकी भन्सार दर २५ प्रतिशतबाट घटाएर १८ प्रतिशत मा झार्ने भएको छ। ट्रम्पले सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसल मार्फत यो जानकारी दिएका हुन्। यो घोषणा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी सँगको फोनवार्तापछि आएको हो।

सम्झौताको मुख्य बुँदाहरू

ट्रम्पका अनुसार सम्झौतामा भारतले आफ्ना व्यापारिक अवरोधहरू (ट्यारिफ र नन-ट्यारिफ बाधाहरू) शून्यमा झार्ने सहमति जनाएको छ। साथै, भारतले रुसबाट तेल खरिद रोक्ने निर्णय गरेको ट्रम्पको भनाइ छ। यसअघि रुसबाट तेल किनेको भन्दै भारतमाथि लगाइएको थप २५ प्रतिशत ‘पेनाल्टी ट्यारिफ’ पनि हटाइने भएको छ।

ट्रम्पले लेखेका छन्: “मोदीसँगको मित्रता र सम्मानका कारण, उनको अनुरोधमा तत्कालै सम्झौता भयो। अमेरिकाले भारतबाट आयात हुने वस्तुमा रिसिप्रोकल ट्यारिफ २५ प्रतिशतबाट घटाएर १८ प्रतिशत बनाउँछ। भारतले पनि अमेरिकी वस्तुमा ट्यारिफ र नन-ट्यारिफ बाधा शून्यमा झार्छ।”

भारतले ऊर्जा, प्रविधि, कृषि, कोइला लगायत क्षेत्रमा ५०० अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी का अमेरिकी सामान खरिद गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको ट्रम्पले उल्लेख गरेका छन्। भारतले अमेरिका र सम्भवत: भेनेजुएला बाट धेरै तेल किन्ने सहमति गरेको उनको दाबी छ।

मोदीको प्रतिक्रिया

प्रधानमन्त्री मोदीले एक्स (ट्विटर) मा लेखेका छन्: “भारतका १ अर्ब ४० करोड जनताका तर्फबाट राष्ट्रपति ट्रम्पलाई धन्यवाद। दुई ठूला अर्थतन्त्र र विश्वका ठूला लोकतन्त्रहरू मिलेर काम गर्दा दुवै देशका जनताले फाइदा पाउँछन्। ‘मेड इन इन्डिया’ उत्पादनमा अब १८ प्रतिशत घटेको ट्यारिफ लागू हुनेछ।”

मोदीले ट्रम्पको नेतृत्वलाई विश्व शान्ति, स्थिरता र समृद्धिका लागि महत्वपूर्ण भनेका छन्।

पृष्ठभूमि र प्रभाव

यो सम्झौता भारत र युरोपेली संघ (ईयू) बीच झण्डै दुई दशक लामो छलफलपछि भएको ऐतिहासिक व्यापार सम्झौता को एक साताभित्र आएको हो। ईयू सम्झौतालाई मोदीले ‘मदर अफ अल डील्स’ (सम्झौताहरूको जननी) भनेका थिए। अमेरिकाले यसको आलोचना गरेको थियो, तर अब यो सम्झौताले दुवै देशबीचको तनाव कम गरेको देखिन्छ।

अमेरिकाले गत वर्ष अगस्टमा भारतमाथि ५० प्रतिशतसम्म भन्सार कर लगाएको थियो — एसियाली मुलुकहरूमध्ये सबैभन्दा उच्च। यसमा रुसबाट तेल खरिदसँग जोडिएको २५ प्रतिशत अतिरिक्त कर पनि थियो। यी करले भारतबाट अमेरिकातर्फ निर्यात तीव्र रूपमा घटेको थियो।

सम्झौता घोषणापछि अमेरिकी सेयर बजार मा सामान्य वृद्धि देखिएको छ। भारतीय निर्यातकर्ताहरू (जस्तै: टेक्सटाइल, फार्मास्युटिकल्स, इन्जिनियरिङ गुड्स) ले राहत पाउने अपेक्षा गरिएको छ।

यो सम्झौताले रुस–युक्रेन युद्ध को सन्दर्भमा भारतको ऊर्जा नीतिमा परिवर्तनको संकेत गर्छ। ट्रम्पले मोदीसँगको वार्तामा व्यापारसँगै युद्धबारे पनि छलफल भएको बताएका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार यो सम्झौता ट्रम्पको ‘रिसिप्रोकल ट्यारिफ’ नीति को सफलताको उदाहरण हो। भारतले अमेरिकी बजारमा पहुँच बढाउने र रुसबाट दूरी बढाउने अवसर पाएको छ। तर, पूर्ण विवरण (सम्झौता दस्तावेज) सार्वजनिक नभएकाले केही पक्षहरूमा स्पष्टता आउन बाँकी छ।

यो सम्झौताले अमेरिका–भारत सम्बन्धलाई नयाँ उचाइ दिने अपेक्षा गरिएको छ, जसले दुवै देशका अर्थतन्त्रलाई फाइदा पुर्‍याउने विश्वास छ।