काठमाडौं । २०७९ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनले काठमाडौं क्षेत्र नम्बर–२ को राजनीतिक समीकरण उल्ट्याइदियो। दशकौँदेखि कांग्रेस–एमालेको पकड मानिएको यो क्षेत्रमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)ले अप्रत्याशित जित निकाल्दै नयाँ राजनीतिक युगको संकेत गर्‍यो। सोविता गौतमको विजय केवल व्यक्तिगत जित थिएन, त्यो परम्परागत दलप्रति मतदाताको असन्तुष्टिको अभिव्यक्ति पनि थियो।

तर समय फेरिएको छ। फागुन २१ मा हुने निर्वाचनले काठमाडौं–२ लाई फेरि एकपटक निर्णायक मोडमा पुर्‍याएको छ। सोविता गौतम यो पटक चितवन–३ बाट उम्मेदवार बनेपछि रास्वपाले यहाँ नयाँ अनुहार—सुनिल केसी—लाई अघि सारेको छ। यही परिवर्तनले रास्वपाका लागि अवसर र जोखिम दुवै थपेको छ।

रास्वपाको चुनौती : ‘वेभ’ व्यक्ति होइन, पार्टी हो भन्ने प्रमाण

अघिल्लो चुनावमा रास्वपाले यहाँ १५ हजारभन्दा बढी मत ल्याएको थियो। त्यो मतको ठूलो हिस्सा सोविता गौतमको व्यक्तिगत छवि, वाकपटुता र ‘नयाँ राजनीतिको आशा’सँग जोडिएको थियो। अहिले त्यो आकर्षणलाई संस्थागत समर्थनमा रूपान्तरण गर्नु रास्वपाको मुख्य परीक्षा हो।

समानुपातिकतर्फ प्राप्त करिब १३ हजार ८७९ मतलाई आधार मान्दा, रास्वपाले आफ्नो ‘कोर’ मतदाता जोगाउनैपर्छ। तर स्थानीय स्तरमा विकास, पहुँच र उपस्थितिको विषयमा उठेका गुनासाहरूलाई बेवास्ता गरियो भने त्यो आधार कमजोर हुन सक्छ।

सुनिल केसीको प्रवेश : फाइदा कि नयाँ द्वन्द्व ?

यस निर्वाचनको सबैभन्दा चासोको विषय सुनिल केसीको उम्मेदवारी हो। राप्रपाबाट निर्वाचित प्रदेशसभा सदस्य केसीलाई रास्वपाले भित्र्याएसँगै काठमाडौं–२ को राजनीतिक ध्रुवीकरण फेरि परिभाषित भएको छ।

राप्रपाले अघिल्लो निर्वाचनमा प्रत्यक्षतर्फ ११ हजारभन्दा बढी मत ल्याएको थियो, जुन यस क्षेत्रमा पार्टीको बलियो उपस्थिति प्रमाणित गर्ने तथ्य हो। यदि केसीले त्यसमध्ये १०–१५ प्रतिशत मत पनि आफूसँगै तान्न सके भने रास्वपाको जितको बाटो निकै सहज हुन सक्छ।

तर यसको उल्टो असर पनि उत्तिकै सम्भावित छ। पार्टी छाडेका नेताप्रति राप्रपाका मतदाता कति उदार हुन्छन् भन्ने प्रश्न अझै खुला छ। प्रतिसोधको भावनाले राप्रपाको मत रास्वपाविरुद्ध केन्द्रीत भए समीकरण पल्टिन सक्छ।

एमाले : स्थिर मत र ‘वेट एन्ड वाच’ रणनीति

काठमाडौं–२ मा नेकपा एमाले सधैँ निर्णायक शक्तिका रूपमा रहँदै आएको छ। अघिल्लो निर्वाचनमा दोस्रो स्थानमा रहे पनि एमालेले करिब ९ हजार ५०० स्थिर मत सुरक्षित राखेको थियो। यो ‘क्याडर बेस’ एमालेको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो।

यसपटक एमालेले रास्वपाको आन्तरिक संक्रमण, उम्मेदवार परिवर्तन र अन्य दलसँगको मत विभाजनलाई आफ्नो पक्षमा प्रयोग गर्ने रणनीति लिएको देखिन्छ। अनुभवी र स्थानीय स्तरमा चिनिएका उम्मेदवार अघि सारेर एमाले पुनरागमनको दाउमा छ।

कांग्रेस : गुमेको मत फिर्ता ल्याउने अन्तिम मौका

अघिल्लो निर्वाचनमा माओवादीसँगको तालमेलका कारण कांग्रेस प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धाबाट बाहिर रह्यो। त्यसको प्रत्यक्ष असर कांग्रेसको मत रास्वपा र स्वतन्त्रतर्फ सर्नुमा देखियो। तर समानुपातिकतर्फ आएको ७ हजारभन्दा बढी मतले कांग्रेसको आधार अझै जीवित रहेको संकेत गर्छ।

कबीर शर्मालाई उम्मेदवार बनाएर कांग्रेसले ‘विरासत फिर्ता’ अभियान थालेको छ। गगन थापाको प्रभाव र सक्रियताले काठमाडौं क्षेत्रमा पार्टीलाई पुनर्जीवित गर्ने अपेक्षा कांग्रेसको छ। यदि कांग्रेसले आफ्नो पुरानो मत फिर्ता ल्याउन सफल भयो भने सबैभन्दा ठूलो घाटा रास्वपाले बेहोर्नुपर्नेछ।

कम्युनिस्ट एकता र सीमित प्रभाव

नेकपा (माओवादी केन्द्र) र एकीकृत समाजवादीसहितको मोर्चाबाट नितेश पौडेल उम्मेदवार बनेका छन्। नयाँ र स्थानीय अनुहारका कारण केही उत्साह देखिए पनि एमालेबाहेक अन्य कम्युनिस्ट शक्तिको मत यस क्षेत्रमा निर्णायक बन्ने अवस्थामा छैन।

साना दल र स्वतन्त्र : ‘किङमेकर’ को भूमिकामा

लौरो, विवेकशील साझा र अन्य साना दलहरूले अघिल्लो निर्वाचनमा ३–४ हजार मत ल्याएका थिए। यसपटक उनीहरूको समर्थन रास्वपातर्फ भए पनि ती सबै मत स्वतः ट्रान्सफर हुन्छन् भन्ने निश्चित छैन। काठमाडौंका मतदाता सचेत छन् र अन्तिम समयमा निर्णय बदल्न सक्छन्।