‘माइतीघरको शान्तिपूर्ण प्रदर्शनबाट ती युवाहरूलाई संसद् भवनजस्तो कानुनले बल प्रयोग गर्नै पर्ने ठाउँतर्फ कसले, किन र कसरी लग्यो? यो प्रश्नको पनि जवाफ खोज्नुहोला।’

काठमाडौं : नेकपा एमालेका अध्यक्ष तथा पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले भदौ २३ गते (सेप्टेम्बर ८, २०२५) को दुःखद घटनामा आफूमाथि लागेका ‘गोली चलाउने आदेश दिएको’ आरोपहरूलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्दै सामाजिक सञ्जालमार्फत् विस्तृत स्पष्टीकरण दिएका छन्। उनले घटनालाई ‘योजनाबद्ध घुसपैठ’ को परिणाम बताउँदै शान्तिपूर्ण जेन–जी प्रदर्शनलाई संसद् भवनतर्फ धकेल्ने तत्वहरूले बालबालिका र स्कुले नानीहरूलाई अगाडि राखेर हिंसा भड्काएको दाबी गरेका छन्।

ओलीले आफ्नो पोस्टमा भनेका छन्, ‘केही दिनयता एउटा पक्षले भदौ २३ गतेको घटनाबारे गलत प्रचार फैलाइरहेको छ; मानौं प्रधानमन्त्रीले आफ्नै नागरिकमाथि गोली चलाउन आदेश दिएको हो भन्नेजस्तो। यो कुरा पूर्ण रूपमा निराधार छ। हाम्रो संविधानले कुनै पनि प्रधानमन्त्रीलाई आफ्नै नागरिकलाई गोली चलाउन आदेश दिन पाउने अधिकार दिएको छैन, र त्यस्तो आदेश मैले कहिल्यै दिएको पनि छैन र आदेश दिन सोच्न पनि सक्दिनँ।’ उनले घटनापछि तत्काल पूर्वन्यायाधीशको नेतृत्वमा छानबिन आयोग गठन गरेको स्मरण गर्दै १९ जना प्रदर्शनकारीको मृत्युप्रति गहिरो श्रद्धाञ्जली व्यक्त गरेका छन्। ‘त्यो पीडा आजसम्म पनि मसँगै छ,’ उनले लेखेका छन्।

ओलीको स्पष्टीकरणअनुसार, भदौ २३ मा माइतीघरमा सुरु भएको जेन–जी प्रदर्शन सुरुमा शान्तिपूर्ण थियो। प्रशासनले अनुमति दिएपछि बिहानदेखि दिउँसो १२ बजेसम्म कुनै हिंसा वा बल प्रयोग भएन। तर दिउँसोपछि ‘घुसपैठ गर्ने तत्वहरू’ ले युवाहरूलाई घेरेर निषेधित क्षेत्र (संसद् भवन) तर्फ लगे। ‘आयोजकहरूले बारम्बार घुसपैठ भएको जानकारी दिएर युवाहरूलाई घर फर्किन आग्रह गरे पनि केही समूहले बालबालिका र स्कुल ड्रेसमा रहेका नानीबाबुलाई अगाडि राखेर संसद् भवनसम्म पुर्‍याउन खोजे,’ उनले उल्लेख गरेका छन्। संसद् भवनअघि आगो लगाउने प्रयास र विस्फोटक वस्तु प्रयोग भएपछि स्थितिलाई ‘राज्यविरुद्धको हमला’ मानिएको उनको भनाइ छ। ‘संसद् भवन भित्र सुरक्षा फौजमाथि प्रत्यक्ष आक्रमण भएपछि गोली चल्यो,’ उनले भनेका छन्।

पूर्वप्रधानमन्त्री ओलीले यो पनि स्पष्ट पारेका छन् कि गोली सुरक्षा निकायको कानुनी कर्तव्यअनुसार चलेको थियो, न कि सरकारको आदेशमा। ‘सरकारले आदेश दिएको पनि होइन। सुरक्षाकर्मीले सरकारको आदेश होइन, कानुनको सपथ लिएका हुन्छन्,’ उनले लेखेका छन्। उनले घटनापछि आफ्नो राजीनामा (भदौ २४) पछि सिंहदरबार, राष्ट्रपति भवन, सर्वोच्च अदालत लगायतका संवैधानिक अंगहरू जलाइएको स्मरण गर्दै हिंसाको योजनाबद्ध चरित्र रहेको दाबी गरेका छन्। ‘यदि सुरक्षाकर्मीले हतियार खोसिन दिएका भए वा संसद् जलेको भए के हुने थियो?’ भन्ने प्रश्न पनि उनले उठाएका छन्।

‘माइतीघरको शान्तिपूर्ण प्रदर्शनबाट ती युवाहरूलाई संसद् भवनजस्तो कानुनले बल प्रयोग गर्नै पर्ने ठाउँतर्फ कसले, किन र कसरी लग्यो? यो प्रश्नको पनि जवाफ खोज्नुहोला।’

ओलीले अन्त्यमा एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न पनि गरेका छन्: ‘माइतीघरको शान्तिपूर्ण प्रदर्शनबाट ती युवाहरूलाई संसद् भवनजस्तो कानुनले बल प्रयोग गर्नै पर्ने ठाउँतर्फ कसले, किन र कसरी लग्यो? यो प्रश्नको पनि जवाफ खोज्नुहोला।’ उनले सामाजिक सञ्जालमा फैलाइएका ‘गलत प्रचार’ मा नलाग्न सबैलाई आग्रह गर्दै कुनै पनि मञ्चमा खुलेर जवाफ दिन तयार रहेको बताएका छन्।

यो स्पष्टीकरण नेपालको २०८२ सालको राजनीतिक संकटको पृष्ठभूमिमा आएको हो। भदौ २३ मा जेन–जी पुस्ताको भ्रष्टाचारविरुद्धको प्रदर्शन हिंसात्मक बनेपछि १९ जनाको ज्यान गएको थियो। ओलीको राजीनामापछि पूर्वप्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीको नेतृत्वमा अन्तरिम सरकार गठन भई संसद् विघटन गरी निर्वाचन घोषणा गरिएको छ। यसविरुद्ध १७ वटा रिट सर्वोच्चमा विचाराधीन छन् भने पूर्वसांसदहरूले प्रधानन्यायाधीशसँग निरन्तर सुनुवाइको माग गर्दै भेटघाट गरेका छन्। ओलीको यो पोस्टले घटनाको दोषारोपणको बहसलाई नयाँ आयाम दिएको छ, जसले राजनीतिक ध्रुवीकरणलाई थप तीव्र बनाउन सक्छ।

‘प्रिय भाइबहिनीहरु !

केही दिनयता एउटा पक्षले भदौ २३ गतेको घटनाबारे गलत प्रचार फैलाइरहेको छ; मानौं प्रधानमन्त्रीले आफ्नै नागरिकमाथि गोली चलाउन आदेश दिएको हो भन्नेजस्तो। यो कुरा पूर्ण रूपमा निराधार छ। हाम्रो संविधानले कुनै पनि प्रधानमन्त्रीलाई आफ्नै नागरिकलाई गोली चलाउन आदेश दिन पाउने अधिकार दिएको छैन, र त्यस्तो आदेश मैले कहिल्यै दिएको पनि छैन र आदेश दिन सोच्न पनि सक्दिनँ।

त्यस दिनको दुःखद् घटनापछि मैले तत्काल पूर्व न्यायाधीशको नेतृत्वमा छानबिन आयोग बनाएको थिएँ। ज्यान गुमाउन बाध्य भएका १९ जना नानी-बाबुहरूप्रति मेराे गहिरो श्रद्धाञ्जली छ। त्यो पीडा आजसम्म पनि मसँगै छ।

सरकारले त्यतिबेला घुसपैठको सम्भावना भएकाले माइतीघरमा प्रदर्शन रोक्ने निर्णय लिएको थियो। तर जब युवाहरूले शान्तिपूर्ण सभाको अनुमति मागे, प्रशासनले सहजै अनुमति दियो। म स्वयंले पनि अघिल्लो दिन जेनजी सुझबुझ भएका हाम्रा युवाहरू अनुशासित र सचेत छन् भनेर सार्वजनिक रूपमा भनेको थिएँ। त्यसैले माइतीघरमा बिहान सुरु भएको जेनजी प्ररदर्शन शान्तिपूर्वक चल्यो न गोली चल्यो, न लाठी प्रहार भयो।

तर करिब १२ बजेतिर घुसपैठ गर्ने तत्वहरूले युवाहरूलाई घेरेर निषेधित क्षेत्रतर्फ लगिरहेका दृश्य सबैले देखेका छौँ। आयोजकहरूले बारम्बार घुसपैठ भएको जानकारी दिएर युवाहरूलाई घर फर्किन आग्रह पनि गरे। तर योजनाबद्ध रूपमा केही समूहले बालबालिका र स्कुल ड्रेसमा रहेका नानीबाबुलाई अगाडि राखेर संसद् भवनसम्म पुर्‍याउन खोजे। किनकि उनीहरूलाई थाहा थियो संसद् भवन आक्रमण हुनथाले सुरक्षा निकायले कानुन अनुसार बल प्रयोग गर्नैपर्छ।

संसद भवनअघि आगो लगाउने प्रयास र विष्फोटक वस्तु प्रयोग भएपछि स्थितिलाई कानुनले “आन्दोलन” होइन, “राज्यविरुद्धको हमला” मान्छ। संसद भवन भित्र सुरक्षा फौजमाथि प्रत्यक्ष आक्रमण भएपछि गोली चल्यो, र त्यसपछि २ घण्टासम्म भएका घटनाले हामी सबैलाई कहिल्यै नमेटिने घाउ दिएको छ।

यदि त्यस दिन सुरक्षाकर्मीले आफ्ना हतियार खोसिन दिएका भए? यदि संसद भवन जलेको भए? के त्यतिबेला पनि ज्यान जाने थिएन? विस्फोटक सामग्रीसहित आएका उनीहरू त्यसै फर्किन्थे ? ती समूहहरूको उद्देश्य नै अराजकता फैलाएर देशलाई हिंसामा धकेल्ने थियो भन्ने कुरा पछिल्ला घटनाहरूले स्पष्ट देखाउँछ।

फेरि भाद्र २४ गतेको विध्वंशलाई हेर्छु, मेरो राजीनामापछि नै सिंहदरवार राष्ट्रपति भवन सर्वोच्च अदालत लगायत सबै धरोहरहरु जलाईएको हो।

भाइबहिनीहरुलाई थाहा छ – संसारको जुनसुकै देशका प्रमुख संवैधानिक अंगका कार्यालय रक्षाका लागि सुरक्षाकर्मीले चौबीसै घण्टा हतियार सहित कमब्याट पोजिसनमा उभिएको हुन्छ। उनीहरुले सरकारको आदेश होइन, कानुनको सपथ लिएका हुन्छन्। त्यस दिन पनि सरकारको आदेशमा गोली चलेको होइन, सरकारले आदेश दिएको पनि होइन।

म फेरि पनि स्पष्ट पार्न चाहन्छु –

तपाईंहरुको माइतीघरको शान्तिपूर्ण प्रदर्शनमा प्रहरीले कुनै बल प्रयोग गरेको थियो ? थिएन। वानेश्वरको निषेधित क्षेत्र तोडिँदासम्म कुनै गोली चलेको थियो ?थिएन।

बालबालिकाहरूलाई घेरेर उनीहरूले यस्तो ठाउँमा पुर्‍याए, जहाँ कानुनले स्वतः गोली चलाउने आदेश दिन्छ।

म खुला रूपमा कुनै पनि मञ्चमा बसेर उत्तर दिन तयार छु। सामाजिक सञ्जालमा गरिएका गलत प्रचारमा नलाग्न सबै नागरिकलाई विनम्र आग्रह गर्छु। १९ जना नानीबाबुको मृत्युप्रति म अत्यन्त मर्माहत छु।

अन्त्यमा, एउटा आग्रह ग़र्न चाहन्छु

माइतीघरको शान्तिपूर्ण प्रदर्शनबाट ती युवाहरूलाई संसद भवनजस्तो कानुनले बल प्रयोग गर्नै पर्ने ठाउँतर्फ कसले, किन र कसरी लग्यो?

यो प्रश्नको पनि जवाफ खोज्नुहोला ।