काठमाडौं : बेलायतका प्रधानमन्त्री कीयर स्टार्मर चीन भ्रमणका लागि प्रस्थान गरेका छन्। यो सन् २०१८ पछि कुनै बेलायती प्रधानमन्त्रीको चीन भ्रमण हो। यो भ्रमणलाई बेलायतले चीनसँगको सम्बन्ध पुनर्स्थापना तथा सुदृढीकरणको सबैभन्दा महत्वपूर्ण कदम का रूपमा हेरिएको छ।

प्रधानमन्त्री स्टार्मर बिहीबार (जनवरी २९, २०२६) बेइजिङ पुग्दैछन्। उनले चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ सँग औपचारिक भेटवार्ता गर्नेछन्। भ्रमण टोलीमा करिब ६० जना बेलायती व्यापारी, उद्योगपति तथा सांस्कृतिक क्षेत्रका प्रतिनिधिहरू समावेश छन्।

भ्रमण टोलीमा प्रमुख कम्पनीहरू

• एचएसबीसी बैंक (HSBC) – चीनमा सबैभन्दा ठूलो विदेशी बैंकमध्ये एक
• ग्ल्याक्सोस्मिथक्लाइन (GSK) – औषधि तथा स्वास्थ्य क्षेत्र
• जगुआर ल्यान्ड रोभर – अटोमोबाइल (टाटा समूहको स्वामित्वमा)
• नेसनल थिएटर – सांस्कृतिक तथा कला क्षेत्र

यी कम्पनीहरूले चीनमा ठूलो लगानी तथा व्यापार विस्तार गरिरहेका छन्। भ्रमणमा यी क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूले चिनियाँ अधिकारी तथा व्यवसायीहरूसँग अलग–अलग बैठक गर्ने कार्यक्रम छ।

भ्रमणको उद्देश्य

बेलायती सरकारका अनुसार यो भ्रमण “व्यापार, लगानी, जलवायु परिवर्तन, विज्ञान तथा प्रविधि” मा सहकार्य बढाउने उद्देश्यले आयोजना गरिएको हो।

प्रधानमन्त्री स्टार्मरले भनेका छन् : “चीन विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र हो। हाम्रो आर्थिक स्थिरता र समृद्धिका लागि चीनसँगको सम्बन्ध महत्वपूर्ण छ। हामी मूल्य र हितमा भिन्नता भए पनि संवादमार्फत समस्याको समाधान खोज्नेछौं।”

भ्रमण अघि बीबीसी लगायत मिडियाले प्रश्न गरेका थिए—शिनजियाङमा उइगर मुस्लिममाथि भएको मानवअधिकार उल्लंघन को विषय राष्ट्रपति सीसँग उठाउने कि नउठाउने ?

स्टार्मरले स्पष्ट जवाफ दिए : “जहाँ हित र मूल्यहरूमा भिन्नता छ, त्यस्ता विषय निश्चित रूपमा उठाइनेछ। हामीले मानवअधिकारको विषयलाई कहिल्यै छोड्दैनौं। तर हामीले सम्बन्ध तोड्ने पनि होइन, बरु संवादबाट दबाब दिनेछौं।”

आलोचना र चिन्ता

• कन्जरभेटिभ पार्टी र केही मानवअधिकार संगठनले स्टार्मरको भ्रमणलाई “चीनप्रति नरम” भनेका छन्।
• उनीहरूको भनाइ छ : चीनले उइगरमाथि गरेको व्यवहारलाई “नरसंहार” (genocide) को संज्ञा दिइसकिएको छ। यस्तो बेला उच्चस्तरीय भ्रमणले चीनलाई वैधानिकता दिन्छ।
• शिनजियाङ मा उइगर तथा अन्य मुस्लिम अल्पसंख्यकमाथि भएको दमन, जबरजस्ती श्रम, नजरबन्द शिविर र सांस्कृतिक नाशबारे संयुक्त राष्ट्रसंघ तथा पश्चिमी देशहरूले बारम्बार चेतावनी दिइसकेका छन्।

बेलायत–चीन सम्बन्धको पृष्ठभूमि

• सन् २०१५–२०१८ मा डेभिड क्यामरुन र टेरिजा मे को समयमा “गोल्डेन एरा” को नारा दिइएको थियो।
• तर हङकङमा प्रजातन्त्र दमन, उइगर मुद्दा र कोभिड–१९ को उत्पत्ति विवादपछि सम्बन्ध चिसियो।
• ५ वर्षपछि यो उच्चस्तरीय भ्रमणले सम्बन्ध सुधारको नयाँ प्रयासको संकेत दिएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रिया

• अमेरिका : ट्रम्प प्रशासनले यो भ्रमणलाई “चीनप्रति कमजोर नीति” भनेर आलोचना गरेको छ।
• युरोपेली संघ : मिश्रित प्रतिक्रिया—केही देशले व्यापारका लागि यो राम्रो कदम मानेका छन्, तर मानवअधिकारमा दबाब नदिएमा चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।
• चीन : सरकारी मिडियाले यो भ्रमणलाई “परिपक्व र व्यावहारिक कदम” भनेको छ।

यो भ्रमणले बेलायतको “चीनसँग व्यापार, तर मूल्यमा सम्झौता नगर्ने” नीतिलाई कसरी कार्यान्वयन गर्ला भन्ने कुराले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यान तानिरहेको छ।