नेपाली बजारमा सुनको मूल्य निरन्तर बढीरहेको छ । यस वर्ष सुनको मूल्य हेर्ने हो भने यो बर्षलाई ऐतिहासिक दृष्टिले ‘सुनौलो वर्ष’ भन्न सकिन्छ । सुनको मूल्य वृद्धिको मुख्य कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित छ । अमेरिकी अर्थतन्त्रमा अस्थिरता बढ्दा डलर कमजोर हुन्छ, जसको प्रभावले सुनको मूल्य बढ्छ । अन्य मुलुकको आर्थिक अवस्था सुनको मूल्यमा त्यति प्रभावकारी हुँदैन । अहिले अमेरिकाको आर्थिक अस्थिरता र उच्च मुद्रास्फीतिले लगानीकर्तालाई सुनमा आकर्षित गरेको छ ।

सुनको मूल्य वृद्धिलाई केवल अमेरिकी आर्थिक कारणमा मात्र सीमित गर्न सकिँदैन । विश्वव्यापी मुद्रास्फीति, प्रमुख राष्ट्रहरूको वित्तीय नीति, र आर्थिक अनिश्चितता पनि सुनको मूल्य वृद्धिमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन् । लगानीकर्ताले कठिन आर्थिक अवस्थामा सुरक्षित सम्पत्ति खोज्नुनै मुख्य कारण हो, र सुन यसको लागि सर्वोत्तम विकल्प बनिरहेको छ ।
नेपालमा सुनको भाउले ऐतिहासिक नयाँ रेकर्ड कायम गरेको छ।

मंगलबार पनि सुनको भाउमा नयाँ रेकर्ड बन्ने क्रम जारी रह्यो । अघिल्लो दिन सोमबारको तुलनामा आज मंगलबार सुन प्रतितोला ३ सय रुपैयाँले बढेको छ । नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार आज मंगलबार सुनको भाउ तोलामा ३ लाख ९ हजार ३ सय रुपैयाँ कायम भएको हो । यो हालसम्मकै सर्वाधिक भाउ हो । हिजो सोमबार सुनको भाउ तोलाको ३ लाख ९ हजार रुपैयाँ थियो । आइतबारको तुलनामा हिजो सोमबार सुनको भाउ ५ हजार २ सय रुपैयाँले बढेको थियो । त्यसैगरी चाँदीको भाउ पनि आज तोलामा १ सय ५ रुपैयाँ बढेको छ । आज चाँदी तोलाको ६ हजार ८ सय ७० रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पनि सुनको मूल्यले उकालो यात्रा जारी राखेको छ। जसले नेपाली बजारमा प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको छ। अघिल्लो दिनको तुलनामा सुनको भाउमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ, जसले लगानीकर्ता तथा उपभोक्ताहरूमा चासो बढाएको छ। यो वृद्धि विश्वव्यापी अनिश्चितता, भूराजनीतिक तनाव, मुद्रास्फीतिको दबाब तथा केन्द्रीय बैंकहरूको सुन खरिद नीतिसँग जोडिएको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार, अमेरिकी डलरको कमजोरी र ब्याजदर नीतिले सुनलाई थप आकर्षक बनाएको छ।
विश्व अर्थतन्त्रले सुनको भाउ कसरी प्रभाव पार्छ?

सुनको मूल्य मुख्य रूपमा यी कारकहरूबाट निर्धारण हुन्छ:

आर्थिक मन्दीको डर: विश्व अर्थतन्त्र सुस्त हुँदा (जस्तै २०२० कोभिड वा हालको अनिश्चितता) लगानीकर्ताहरूले स्टक/बन्ड छोडेर सुनमा लगानी गर्छन्।

भू-राजनीतिक तनाव र युद्ध: मध्यपूर्व, युक्रेन-रुस, अमेरिका-चीन व्यापार युद्ध वा ट्रम्पकालीन नीतिहरू (ट्यारिफ, आयात शुल्क) ले अनिश्चितता बढाउँदा लगानीकर्ताहरूले सुनतर्फ आकर्षित हुन्छन्। हालै पनि यस्ता तनावले भाउ बढाएको छ।

अमेरिकी डलरको मजबुती/कमजोरी: डलर बलियो हुँदा सुनको भाउ घट्छ (किनकि सुन USD मा मूल्यांकन हुन्छ)। डलर कमजोर हुँदा सुन महँगो हुन्छ। हाल डलरमा दबाब र Fed को नीतिले सुनलाई फाइदा पुगेको छ।

मुद्रास्फीति र ब्याजदर: उच्च मुद्रास्फीति वा Fed ले ब्याजदर घटाउँदा (जस्तै कोभिडपछि) सुन आकर्षक बन्छ, किनकि ब्याजदर कम हुँदा बैंक डिपोजिटभन्दा सुन राम्रो विकल्प लाग्छ।

केन्द्रीय बैंकहरूको खरिद: चीन, भारत, रुस जस्ता देशहरूले सुनको भण्डार बढाइरहेका छन्, जसले विश्वव्यापी माग बढाउँछ।

मुख्य प्रभावहरू

• अर्थतन्त्रमा अनिश्चितता र मन्दीको संकेत: सुनको भाउ उकालो लाग्नु भनेको लगानीकर्ताहरूले स्टक, बन्ड वा अन्य जोखिमपूर्ण सम्पत्तिबाट पैसा निकालेर सुनमा लगानी गरिरहेका छन्। यो प्रायः भू-राजनीतिक तनाव (जस्तै युद्ध, व्यापार युद्ध), उच्च मुद्रास्फीति, केन्द्रीय बैंक नीति वा विश्वव्यापी मन्दीको डर मा देखिन्छ। उच्च सुन भाउले आर्थिक मन्दी वा संकट आउन सक्ने चेतावनी दिन्छ, जसले उपभोक्ता विश्वास घटाउँछ र खर्च कम गर्छ।
• मुद्रास्फीति र ब्याजदरसँगको सम्बन्ध: सुन मुद्रास्फीतिबाट बचाउने हेज (hedge) हो। मुद्रास्फीति बढ्दा वा अमेरिकी फेड ले ब्याजदर घटाउँदा सुन आकर्षक बन्छ। तर यदि ब्याजदर बढ्यो भने सुनको अवसर लागत बढ्छ, जसले भाउ घटाउन सक्छ। हाल Fed को easing नीति र डलर कमजोरीले सुनलाई फाइदा पुगेको छ।
• केन्द्रीय बैंकहरूको भूमिका: चीन, भारत, रुस जस्ता देशहरूले डलरबाट विविधीकरण गर्न सुनको भण्डार बढाइरहेका छन्। यो डलरको प्रभुत्व घटाउने संकेत हो, जसले विश्व वित्तीय प्रणालीमा दीर्घकालीन परिवर्तन ल्याउन सक्छ।
• नेपाल जस्ता आयातकर्ता देशमा प्रभाव: नेपालमा सुन आयात हुन्छ, त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय भाउ बढ्दा नेपाली रुपैयाँ कमजोर भएर थप महँगो पर्छ। यसले आभूषण व्यवसाय, विवाह/चाडपर्व खर्च र लगानी मा असर पार्छ। उच्च मूल्यले उपभोक्ता खर्च घटाउँछ, जसले स्थानीय अर्थतन्त्र सुस्त बनाउन सक्छ।
• सकारात्मक पक्ष: सुनको उच्च भाउले केन्द्रीय बैंक र लगानीकर्ताहरू लाई विविधीकरणको अवसर दिन्छ। केही अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार, यो वैकल्पिक मुद्रा को रूपमा सुनको भूमिका बलियो बनाउँछ, विशेष गरी डलर-केन्द्रित प्रणालीमा जोखिम बढ्दा।